Кіріспе
Жыртқыш түрлер
Гвадалупа терілі түлені (Arctocephalus townsendi) – терілі түлендер туысының (Arctocephalus) сегіз түрінің бірі. Олар осы туыстың ең солтүстікке орналасқан түрі. 19-шы ғасырдың соңына қарай тері аңшылары олардың санын бірнеше ондағанға дейін азайтты, бірақ 1990-шы жылдардың соңына қарай түрдің саны 10 000-ға жетті. Көптеген жекелемелерді Мексиканың Гвадалупе аралында кездестіруге болады.
Сипаттама
Гуадалупаның ересек терісі қара қоңыр немесе шаңды сұр түсті болып келеді, ал мойнының арт жағында сарғыш күміс түсті күзетші түктері болады. Гуадалупа терілі теңіз аңдары жыныстық диморфизмге ие, аталықтары аналықтарынан әлдеқайда ірі және ауыр болады; аталықтарының ұзындығы шамамен жеті футқа жетеді және салмағы 400 фунттан асып түседі, ал аналықтары әдетте бес футтық болып, салмағы шамамен 110 фунтты құрайды. Сонымен қатар, аталықтарының басы ірілеу болып келеді және түсі ашық қоңырға жуық. Аталықтары мен аналықтарының өмір сүру ұзақтығы 20 жылды құрайды. Гуадалупа терілі теңіз аңдарында ерекше құлақ жапырақшалары және құрлықта жүруге арналған үлкен жүзбе қанаттары болады, бұл олардың фоцидтер (нағыз теңіз аңдары) емес екенін, ал теңіз арыстандарымен жақын туыс екенін көрсетеді. Гуадалупа терілі теңіз аңдарының балалары ересектерге ұқсас қара түсті жүнді қапталмен туады, бірақ физиологиялық ұқсастықтарға байланысты жас Гуадалупа терілі теңіз аңдарын Калифорния теңіз арыстандары мен Солтүстік терілі теңіз аңдарынан ажырату қиын.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Гвадалупе терілі теңіз түлкілері Гвадалупе аралының шығыс жағалауында, Баха-Калифорниядан батысқа қарай шамамен 200 км жерде көбейеді. Сонымен қатар, Оңтүстік Калифорния аралдарында, оның ішінде Сан-Николас аралында аумақ белгілеген екі еркек дарабас байқалды. Кездейсоқ түлкілер солтүстікке қарай Орегонға дейін табылған. Гвадалупе терілі теңіз түлкілері бұрын Баха-Калифорнияда, Мексикада және Оңтүстік Калифорнияда мекендегені белгілі, бірақ 19 ғасырда оларға қарсы аулау кеңінен жүргізілді және олардың жойылғаны айтылды. Дегенмен, 1954 жылы жануарлар Баха-Калифорниядағы Гвадалупе аралындағы үңгірде табылды; қазір бұл Гвадалупе терілі теңіз түлкілерінің көбейетін жалғыз жері. 2013 жылы Гвадалупе терілі теңіз түлкілерінің саны 34 000-дан 44 000-ға дейін бағаланды, бұл тарихи популяцияның шамамен бір бестен бір бөлігін құрайды.
Тамақтандыру
Гвадалупа теңіз түлкілері пелагикалық түр, олар өмірінің көп бөлігін ашық мұхитта өткізеді. Сондықтан, олар тамақ іздеу үшін суға түсіп, шамамен екі аптадай қоректенеді, содан кейін құрлыққа оралады. Гвадалупа теңіз түлкілері көбінесе қалың суларда (максималды тереңдігі 76 метрге дейін) аң аулап, кальмар, скумбрия және шамбалық балықтарды ұстайды. Олар тек түнде ғана жемтеніп, қоректенеді.
Мінез-құлық
Гвадалупа түлкісі теңіз түлеулері құрлықта үңгірлер жасап, осының салдарынан жеке тұлғалар арасында әлеуметтік қысым тудыруы мүмкін. Жұптаспайтын түлеулер көбінесе бір-бірімен ойнайды: қабылдап, бір-біріне шабуыл жасап, суға итеріп жібереді. Осы жануарлардың тағы бір мінез-құлқы – судың ішінде бастарымен төмен қарап, артқы қанаттарын қозғап жүруі. Адамдармен қарым-қатынас кезінде бұл түлеулер әдетте агрессивті болып келмейді. Оларды көбінесе бас судың астында болып, бақылаушыға көп көңіл бөлмейтін күйде көруге болады.
Өсіру
Байқаулар бойынша, ұрпақ беруге жеткен еркектер белгілі бір учаскелерді бірнеше жыл бойы өздеріне қарайды, бірақ аймақтарды басып алғаннан кейін еркектер арасында аумақтық таластар сирек болады. Аумақтық еркектердің иелену мерзімі 35-122 күнге дейін созылады. Еркектер көбелек шағылысу маусымында он екіге дейін аналықпен жұптасады, ал туу маусымның ортасынан шілде айының ортасына дейін жүреді, бірақ көптеген туулар маусымда болады. Туғаннан кейін аналықтары балаларын 8-10 күн бойы емшектің сүтімен қоректендіреді. Туғаннан кейінгі тоғыз айда аналықтар 9-13 күн азық іздеумен, ал 5-6 күн балаларын емшектің сүтімен қоректендірумен кезектеседі. Осы мерзімнен кейін балалар ересек деп есептеледі және өздеріне қамқорлық етеді. Аналар мен балалары ерекше дыбыстар мен иістер арқылы бір-бірін таниды.
Гвадалупа терілі тұяғына әсері
Гуадалупа терілі тұмсығының санының азаюының басты себебі 18-шы ғасырдың соңы мен 19-шы ғасырдың басындағы коммерциялық аң аулау болды. 1825 жылға қарай Оңтүстік Калифорния суларында бұл түр толығымен жойылды. Мексика суларында коммерциялық тері аулау 1894 жылға дейін жалғасты.
Қорғау және қалпына келтіру жұмыстары
Бұл түрді АҚШ Ұлттық теңіз балық шаруашылығы қызметі Құрып бара жатқан түрлер туралы заңға сәйкес қауіп төндірілген деп тізімдеген. Гуадалупа терілі тұмсығының санының азаюының негізгі себебі – коммерциялық тұмсық аулау. Қазіргі уақытта бұл түрге қатысты мұндай қызметтерге қарсы қорғау шаралары түрдің таралған аймағының барлық бөлігінде қолданылады, және түрге төнген қауіптің деңгейі төмен деп есептеледі. Гуадалупа терілі тұмсығының АҚШ юрисдикциясы шегіндегі бөлігі – түрдің таралған аймағының шеткі бөлігі. АҚШ юрисдикциясы аймағындағы ешқандай қызмет бұл түрдің қалпына келуіне кері әсер ететіндей болып табылмайды. Сондықтан, түрдің АҚШ-тағы аймағындағы басқару шаралары оның қалпына келуіне маңызды үлес қоспауы мүмкін. Дегенмен, Гуадалупа терілі тұмсығы Құрып бара жатқан түрлер туралы заңның 7-тарауына сәйкес, түрді қауіпке ұшыратуы мүмкін федералдық шаралардан ведомствоаралық келісім арқылы қорғалады. Түрді қалпына келтіру үшін қажетті басқа нақты шаралар анықталған жоқ, сондай-ақ тікелей қалпына келтіру шаралары да іске асырылмай жатыр. Мексикада, бұл тұмсық жойылып кеткен деп есептелгеннен кейін Гуадалупа аралы биосфералық қорығында қайта табылды және қорғауға алынды.