Кіріспе
Американдық суретші, астроном және зерттеуші Рассел Уильямс Портер (13 желтоқсан 1871 – 22 ақпан 1949) – американдық суретші, инженер, әуесқой астроном және Арктиканы зерттеуші. Ол "қырлы сурет" (cutaway illustration) саласындағы пионер болды және кейде оны немесе оның басқа да бастаушыларын әуесқой телескоп жасаудың "негізін қалаушысы" деп атайды.
Russell Williams Porter (December 13, 1871 – February 22, 1949) was an American artist, engineer, amateur astronomer and Arctic explorer. He was a pioneer in the field of “cutaway illustration" and is sometimes referred to as the "founder" or one of the "founders" of amateur telescope making."
Өмірбаян
Рассел В. Портер 1871 жылы Вермонт штатының Спрингфилд қаласында бес баланың ең кішісі болып дүниеге келді. Оның ата-анасы Фредерик және Кэролайн Портер болды. Расселдің өнерге қабілеттілігі ерте жасынан-ақ көрінді. Ол 1891 жылы Вермонт академиясын бітіріп, Норвич университетінде және Вермонт университетінде инженерлік мамандық алды, содан кейін Массачусетс технология институтында сәулет және өнерді оқыды. Жас сәулетші ретінде ол туған қаласындағы Спрингфилд қалалық кітапханасын сияқты кем дегенде бір ғимаратты жобалады. Ол оны Чарльз Бригам кеңсесінің тәжірибелі сәулетшісі Уиллард П. Адденнің көмегімен жобалаған. Ғимарат Ренессанс қайта жандану стилінде, МТИ-де оқытылатын Beaux-Arts үлгісі бойынша салынды.
Арктикалық зерттеу
Портер 1892 жылы Роберт Пирридің Гренландия туралы лекцияларын тыңдағаннан кейін Арктикаға қызығушылық танытты. Ол келесі жылы Фредерик Куктың Гренландияға жасаған сапарында суретші және картограф ретінде "Миранда" кемесіне саяхаттауға тіркелді. Саяхат кеме мұздыққа шағылысып, экипаж Инуиттермен құтқарылды. Портер 1896 жылы Пирримен бірге Арктикаға, 1897 жылы Баффин аралына, 1898 жылы Юкон алтын алауына, 1899 жылы Лабрадорға және 1900 жылы Солтүстік Гренландияға саяхаттар жасауын жалғастырды. Портер 1901 және 1903 жылдары Нью-Йорк кәсіпкері Уильям Зиглердің қаржыландыруымен өткен Зиглер полярлық экспедицияларында астрономиялық байқауларға жауапты болды. Екінші экспедиция кемесі, "Америка" булы яхтасы, Ресей Арктикасының Рудольф аралындағы Теплиц шығанағында мұзға ілігіп, батып кеткендіктен 3 жыл бойы Арктикада қиын жағдайда қалды. 1906 жылы Портер Фредерик Кукпен бірге Алясканың Денели тауына экспедиция жасады. Портердің тобы таудың айналасындағы 3000 шаршы мильді (7,770 км²) зерттеді (оның ішінде таудың акварель суретін салды), ал Кук тобы тауға шығу үшін бөлінді. Топтар кездескенде Портер Куктың тауға шыққандығы туралы мәлімдемесіне күмәнмен қарады.
Порт-Клайд, Мэн жылдар
Арктикалық саяхаттарынан кейін Портер Мэн штатының Порт-Клайд қаласында қоныстанды. Ол Лэндс-Эндеде өнер колониясын құруға тырысты, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды. Ол жалдамалы коттедждер салып, сондай-ақ фермерлікпен айналысты. Сол жерде ол пошта бөлімшесінің меңгерушісі Элис Маршаллға үйленді. 1912 жылы олардың Каролина есімді қызы дүниеге келді. Ол астрономиямен айналысып, телескоп жасауға хобби ретінде көшті. Оны Спрингфилдтегі досы, әуесқой астроном және телескоп жасаушы Джеймс Хартнесс қолдады. 1913 жылы Хартнесс Портерге телескоп жасау туралы идеялар мен материалдарды, сонымен қатар 16 дюймдік диаметрлі екі шыныдан жіберді. Сол 1913 жылы Портер мен тағы бір адам Лэндс-Эндті кесіп өтетін қабырғалардан тас жинап, дөңгелек бөлмесі мен шаршы мұнарасы бар, қорған сияқты тас қонақ үй салды, оны Тас қонақ үй деп атады. 1915 жылы Портер МТИ-ге архитектура профессоры болып қайта оралды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Ұлттық стандарттар бюросында призмалар жасап, айналарды күміспен қаптау тәжірибелерін жүргізді.
Спрингфилд пен Стеллафане
1919 жылы Портер Вермонт штатының Спрингфилд қаласына көшіп, Джеймс Хартнесс президенті болып жұмыс істеген «Джонс және Ламсон машиналар компаниясында» жұмыс істеді. Ол Хартнесске бұрандалы жіптердің қадамын, пішінін және бағытын дәл тексеруге арналған оптикалық салыстырғыш құралын жасауға көмектесті. Сонымен қатар, ол осы компания үшін баққа арналған инновациялық әшекейлік телескоп – «Портер бақ телескобын» жобалады.
Спрингфилд телескобын жасаушылар
1920 жылдың тамызында Портер Хартнестің көмегімен телескоп жасау бойынша сабақ ашты. Осы сабаққа 15 адам тіркелді; 14 ер адам, олардың көпшілігі Джонс және Ламсон компаниясының жұмысшылары, және бір әйел, мектеп мұғалімі. Портер оларға Ньютондық рефлекторларды қалай жасау керектігін үйретті, айна жасаудың барлық аспектілерін, соның ішінде айналарды ұнтақтау, жылтырату және сынау, сондай-ақ телескоптарға арналған тұғырларды жобалау және құрастыруды үйретті. Осы шағын топтың мүшелері астрономиялық клуб құруға келісті және 1923 жылдың 7 желтоқсанында Спрингфилд телескоп жасаушыларының алғашқы отырысы өтті. Біраз уақыттан кейін олар қала сыртындағы Бризи Хиллде Портерге тиесілі жерге клуб үйі салды. Олар клубты Stellafane деп атады, латын тілінде бұл "жұлдыздарға арналған киелі орын" деген мағынаны білдіреді. 1926 жылы Спрингфилд телескоп жасаушылары телескоптарды салыстыру және идеялармен бөлісу үшін басқа жұлдызды аспанға қарайтын топтарды өздерінің клуб үйіне шақырды. Осы шағын жиыннан жыл сайынғы "Стеллафане" іс-шарасы туды, ол бүгінге дейін жалғасуда. 1925 жылы Альберт Г. Ингаллс "Scientific American" журналында жариялаған екі мақаласында Портер мен Спрингфилд телескоп жасаушыларын таныстырды. Мақалаларда Портердің көптеген материалдары мен иллюстрациялары болды. Қоғамдық қызығушылық соншалық болды, Ингаллс "The Back Yard Astronomer" (кейіннен "The Amateur Scientist" рубрикасы) тұрақты рубрикасын ашты, ал Портер оның редакторларының бірі болды. Ингаллс пен "Scientific American" журналында жарияланған мақалалардағы көптеген ақпараттар "Аматорлық телескоп жасау" (1–3 томдар), "телескоп жасаудың библиясы" деп аталған еңбек арқылы бақылау астрономиясына деген қызығушылықты арттыруға көмектесті. Портердің жобалары 1948 жылы аяқталған үлкен телескоптың сәтті болуына маңызды үлес қосты. Рассел В. Портер 1949 жылы 77 жасында жүрек талмасынан қайтыс болды. Ай мен Марстағы Портер кратерлері оның құрметіне аталды.