Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Рату Овини Бокини Рату (3 қараша 1944 жыл – 15 қаңтар 2009 жыл) – Фиджидің бас рубасы және саяси қайраткері. Tui Tavua бас атағын иеленген Бокини, 21 шілдеде 2004 жылы Рату Эпели Ганилаудан кейін Бас басшылар кеңесінің төрағасы болып тағайындалды және 27 шілдеде 2005 жылы үш жылдық мерзімге қайта сайланды. Бас басшылар кеңесі – елдің 14 облыстық кеңестері таңдаған, сондай-ақ ұлттық үкімет пен Ротума кеңесінің тағайындаған мүшелерінен құралған ресми жиын. Бұл кеңес Фиджи президентін сайлауға және Сенаттың 32 мүшесінің 14-ін таңдауға арналған сайлау алқасы ретінде жұмыс істеді. Бұл кеңес ресми түрде Фиджи үкіметіне саяси өмірдің барлық салалары бойынша кеңес берді. Конституциямен бекітілмегенімен, төрағаның лауазымы өте беделді болды. 2007 жылдың сәуір айының соңында уақытша премьер-министр Франк Байнимарама Бас басшылар кеңесінің барлық мүшелерін қызметтен шеттетуге бұйрық берді. Бұл шешімге төраға Овини Бокини және кеңестің барлық басқа мүшелері де кірді, себебі кеңестің бір бөлігі президент ұсынған вице-президенттік лауазымға үміткерді қабылдаудан бас тартқан болатын.
Ratu Ovini Bokini Ratu (3 November 1944 – 15 January 2009) was a Fijian chief and political leader. Bokini, who held the chiefly title of Tui Tavua, succeeded Ratu Epeli Ganilau as Chairman of the Great Council of Chiefs on 21 July 2004, and was re elected to this post for a full three year term on 27 July 2005. A formal gathering of mostly traditional chiefs chosen by the country's 14 provincial councils, along with some appointees of the national government and the Council of Rotuma, the Great Council of Chiefs functioned as an electoral college to select Fiji's President, along with 14 of the 32 members of the Senate. Informally, the Council advised the Fijian government on every aspect of political life. Although not mandated by the Constitution, the chairman's role was therefore a very influential one. During late April 2007, all members of G. C. C were suspended by the Interim Prime Minister, Frank Bainimarama. The suspension included the chairman, Ovini Bokini and all other members of G. C. C after the President's nomination for the Vice President position was rejected by some G. C. C members.
Ерекше тағайындалу
Бокини бұл лауазымға оның алдындағы Рату Эпели Ганилау саяси дауға ұшырап, сол кездегі вице-президент Жопе Сенилолидің (кейіннен 2000 жылғы төңкерістегі рөлі үшін мемлекетке опасыздық жасады деп айыпталған) отставкаға кетуін талап еткеннен кейін таңдалды. Ол елдің бұрынғы биліктегі саяси партиясы – Альянс партиясын көпұлтты партия ретінде қайта жаңғыртуды ұсынды, сондай-ақ оның осы партияда рөл атқаруы мүмкін екенін білдірді. Көптеген саясаткерлер Ганилау Кеңестің бейтараптығына нұқсан келтіреді деп қорқып, үкіметтік қысым Какаудров провинциялық кеңесінің оны өз өкілінің орнына одан аз даулы адаммен ауыстыру шешіміне ықпал еткеніне сенді. Кеңеске мүше болмағандықтан, Ганилау оның төрағасы болып қызмет етуге құқылы болмады. 2004 жылғы 6 тамызда вице-президент Сенилолидің мемлекетке опасыздық жасағаны үшін төрт жылға бас бостандығынан айырылуы, 83 жастағы президент Жозефа Илоилоға бірдеңе болған жағдайда билік вакуумы тууы мүмкін деген қауіпті күшейтті. Алайда, конституциялық сарапшылар Ұлы Басшылар Кеңесінің төрағасы ретінде Бокинидің уақытша вице-президент міндетін атқаруға құқылы екенін мәлімдеді. Сенилоли 29 қарашада отставкаға кетті, бұл президент Илоилоға 15 желтоқсанда Джони Мадраививиді жаңа вице-президенттік лауазымға ұсынуға және Ұлы Кеңес бекітуге мүмкіндік берді.
Bokini was chosen to fill this position after his predecessor, Ratu Epeli Ganilau, had become embroiled in political controversy, calling for the resignation of the then Vice President, Jope Seniloli (who has since been convicted of treason for his role in the coup d'état that deposed the elected government in 2000), and proposing the revival of the country's former ruling political party, the Alliance Party, as a multi racial party, hinting that he would play a role in it. Many politicians feared that Ganilau was compromising the neutrality of the Council, and it is thought that government pressure played a role in the decision of the Cakaudrove Provincial Council to replace him as their representative with someone less controversial. Without membership of the Council, Ganilau was ineligible to serve as its chairman. The sentencing of Vice President Seniloli to four years' imprisonment for treason on 6 August 2004 created fears of a possible power vacuum should anything happen to the ailing 83 year old President, Josefa Iloilo. Constitutional experts, however, said that as Chairman of the Great Council of Chiefs, Bokini could choose to assume the role of Vice President in an interim capacity. Seniloli resigned on 29 November, paving the way for President Iloilo to nominate, and the Great Council to approve, Joni Madraiwiwi as the new Vice President on 15 December.
Біртұтас заң жобасы туралы ұстаным
2005 жылғы 18 мамырда Бокини Басшылар кеңесімен консультациялар жүргізілмегені және үкіметтің даулы заң жобасы – 2000 жылғы төңкерістің құрбандарын өтемақылау және кінәлілерді кешіру құқығы бар Ұлтастыру және Бітімгерлік комиссиясын құру туралы ресми түрде хабарланбағаны туралы шағымданып айтты. Оның сөзіне қарағанда, Басшылар кеңесі заң жобасының көшірмесін зерттеп, талқылау үшін алуға тырысқан, бірақ бұл әрекеттер нәтижесіз аяқталды. 30 мамырда Фиджидің алғашқы заманауи мемлекет қайраткері Лала Сукунаның құрметіне арналған Рату Сукуна күнінде сөз сөйлеген ол, татуласуды күштеп жүзеге асыруға болмайтынын және ол бір жақты болуға тиіс емес екенін ескертті. "Ортақ түсіністікпен, біздің барлығымыз не қалайтынымызды және қайда бет бұратынымызды біліп, осыны дамытуға мүмкіндік беру керек", - деді ол. Жақсы басшылық пен басқа этникалық топтардың қолдауы мен ізгі ниеті ғана Фиджидің жергілікті халқына не беруге және не алуға болатыны туралы шын мәнінде келіссөздер жүргізуге мүмкіндік береді – бұл процесс уақыт пен шыдамдылықты талап етеді. Фиджидің әртүрлі этникалық қауымдастықтарын біріктіру үшін Фиджи тілін ортақ байланыс құралы ретінде ұсынды, әсіресе ауылдық жерлерде Фиджи тілі кеңінен қолданылатын ортақ тіл екенін айтты. Бірақ кейін ол Біртұтас заң жобасын толық қолдады.
On 18 May 2005, Bokini complained that the Great Council of Chiefs had not been consulted, or even officially informed, about the government's controversial legislation to establish a Reconciliation and Unity Commission with the power, subject to presidential approval, to compensate victims and pardon perpetrators of the 2000 coup. Attempts by the Great Council to obtain a copy of the bill for study and discussion had come to nothing, he said. On 30 May, in a speech to mark Ratu Sukuna Day in honour of Fiji's first modern statesman, Lala Sukuna, he cautioned that reconciliation was not something that could be forced or one sided. "It must be allowed to grow through a shared understanding of what we all want and where we are all heading," he said. Only with good leadership and the support and goodwill of other ethnic groups could indigenous Fijians seriously negotiate about what to give and what to take – a process that would take time and patience. He proposed the Fijian language as a common bond to unite Fiji's diverse ethnic communities, saying that especially in rural areas, Fijian was widely used as a common language. Later, however, he came out strongly in favour of the Unity Bill.
2006 жылғы төңкеріс
Бокини 2006 жылы Фиджиде премьер-министр Лайсения Карасе үкіметін құлатқан төңкерісті айыптады. Бокини Басшылар кеңесінің Фиджи Республикасы Әскери күштері тағайындаған уақытша үкіметті мойындаудан бас тартатынын мәлімдеді. Ол бұрынғы президенті Эпели Ганилауды, төңкеріс әдісіне емес, оның себептерін түсінгенін айтқандықтан, Басшылар кеңесі мен Әскери күштер арасында делдалдық жасады деп мәлімдегені үшін ашуланып сынады. "Мен ешқашан командирмен кездесуді сұрамағанмын. Мұны айтқан адам өтірік айтады. Мен командирмен кездесуге ниеттенбеймін. Егер ол менімен кездескісі келсе, маған өтінішпен жүгінуі керек", - деп мәлімдеді Бокини. 7 желтоқсанда 300 ауыл тұрғыны Бокиниді тұтқындау үшін әскерилер келеді деген қауесетке жауап ретінде Тавуалеву ауылына кіру жолын жапты, бірақ армия бұл қауесетті дереу жоққа шығарды.
Bokini condemned the 2006 Fijian coup d'état, which overthrew the government of Prime Minister Laisenia Qarase. Bokini said that the Great Council of Chiefs would refuse to recognise the interim government appointed by the Republic of Fiji Military Forces. He angrily denounced his predecessor, Epeli Ganilau, who claimed to sympathise with the motives though not the method of the coup, for claiming to be mediating between the Great Council of Chiefs and the Military. "I never made a request to meet the commander. Whoever said that is lying. I don't intend to see the commander. He has to make a request to me if he wants to meet me," Bokini declared. On 7 December 300 villagers blocked the entrance to Tavualevu Village, in response to a rumour that the military was coming to arrest Bokini, a rumour the army quickly denied.
Түпнұсқасы мен мансабы
Бокини Тавуалеву ауылынан шыққан және Ба провинциясының Тавуа ауданының жоғары басшысы ретінде Туи Тавуа атағын алған. Ол Рату Этуате Бокини мен Сереима Лалавуаның ұлы болды. Фиджидің Өкілдер палатасына өтуге дейін Фиджи қант корпорациясында түрлі қызметтер атқарды. Ол 1990 жылдары Өкілдер палатасының депутаты болды, сондай-ақ, үкіметте түрлі министрлік портфельдерін басқарды. Басшылар кеңесіне төрағалық еткенімен қатар, Ба провинциялық кеңесінің төрағасы да болды. Бокини Таво Бокиниге үйленген, олардан төрт бала дүниеге келді. 2009 жылдың 15 қаңтарында Тавуадағы үйінде қайтыс болды.
Bokini hailed from the village of Tavualevu and held the chiefly title of Tui Tavua, as Paramount Chief of the Tavua District of Ba Province. He was the son of Ratu Etuate Bokini and Sereima Lalavanua. He held various positions of employment in the Fiji Sugar Corporation before joining Fiji's House of Representatives. He was a member of the House of Representatives in the 1990s, and also served in the Cabinet, holding a variety of portfolios. In addition to chairing the Great Council of Chiefs, he has also served as Chairman of the Ba Provincial Council. Bokini was married to Tavo Bokini, with whom he had four children. He died on 15 January 2009 at his home in Tavua.