Ахиш: Газаб патшалығының билеушісі және Библиялық тұлға

Кіріспе

Киелі кітаптағы кейіпкер (Самуилдің бірінші кітабы)
Мормон кітабындағы кейіпкер

Ахиш (ʾāḵīš, филистиндерде: 𐤀𐤊𐤉𐤔 *ʾāḵayūš, аккад тілінде: 𒄿𒅗𒌑𒋢 i ka ú su) – еврей Киелі кітабында Гаттың екі филистин билеушісіне берілген есім. Бұл, бағанада, филистин патшаларына қолданылатын жалпы атау болуы мүмкін. Ғалымдардың көпшілігі Телл-эс-Сафи деп белгіленген Гаттың екі патшасы:

Саулдан қашып, оның қорғауына келген Давидпен сөйлескен «Гат патшасы Ахиш» деп танылған монарх. Ол 34-ші псалмның басында «патшаның әкесі» деген мағына беретін Абимелех деп аталған. Бұл патша немесе оның ұлы, «Маохтың ұлы Ахиш» деп сипатталған, 600 жауынгерді бастап келген Давид екінші рет осы патшаға келгенде осылай аталған. Патша Давидті Зиклагқа жіберді, онда ол айналасындағы тайпаларға қарсы соғыс жүргізіп, Ахиштің қолдауын алу үшін Израильге қарсы соғыс жүргізіп жатқанын айтты. Ахиш Давидтің батырлығы мен адалдығына сенді, бірақ басқа филистин билеушілерінің қарсылығына байланысты оған филистин әскерімен бірге шайқасқа қатысуға рұқсат бермеді. Давид Ахишпен бір жыл төрт ай бойы болды. Киелі кітапқа сәйкес, Давид Ахиштен қатты қорқып, оның қызметшілері оны танып қойғандықтан, Гат патшасынан зиян көруден сақтану үшін ақылсыздыққа салды. Сүлейменнің тұсында тағы бір Гат патшасы болды, ол «Маахтың ұлы Ахиш» деп сипатталған. Бірінші патшалар кітабы 2:39–46 Шимейдің екі қызметшісінің осы Гат патшасына қашып барып, Сүлейменнің бұйрығына бағынбай оларды қайтару үшін Гатқа барғандығын айтады, нәтижесінде Сүлеймен Шимейді өлімге кесті. Латынша транслитерациядағы «Ахиш» кейінгі арамей және Киелі кітаптан кейінгі еврей тілдеріндегі медиальді тоқтау үстіндегі «Бегадкефат» аспирациясын көрсетеді. Вавилондық шапқыштардан кейін еврей тіліне арамей тілінің диалектісінің күшті әсерінен бұрын, אָכִישׁ (дауыстылар дұрыс болса) «Акиш» деп айтылған болар еді. Б.з.д. VII ғасырға қарай Экрон жазуында «Акиш» есімі «Паддидің ұлы, Йсдтің ұлы, Аданың ұлы, Яирдің ұлы» деп жазылған; Акиш сол кезде Экрон қаласында ғибадатхананы ашуға жеткілікті билікке ие болды. Б.з.д. VII ғасырға қарай Ассириялық жазуларда «Икаусу» есімі Экрон патшасы ретінде пайда болады, сондай-ақ Падди де кездеседі. Ғалымдар бұл екеуінің бір адам екеніне келіседі, бірақ олардың ата-бабалары Йсд, Ада және Яирдің патшалық мәртебесі әлі расталмаған. Бұл «Акиш» есімінің Гат және Экрон филистин патшалары үшін ортақ есім болғанын немесе, Навех ұсынғандай, Киелі кітап мәтінінің редакторы Темір дәуірінің соңындағы филистин патшасының (Экрондық Ахиш) есімін ертерек кезеңдердегі Гат патшаларының (патшаларының) есімі ретінде қолданғанын көрсетеді.

The monarch, described as "Achish the king of Gath", with whom David sought refuge when he fled from Saul. He is called Abimelech (meaning "father of the king") in the superscription of Psalm 34. It was probably this same king, or his son with the same name, described as "Achish, the son of Maoch", to whom David reappeared a second time at the head of a band of 600 warriors. The king assigned David to Ziklag, whence he carried on war against the surrounding tribes whilst lying to Achish that he was waging war against Israel to garner his support. Achish had great confidence in the valour and fidelity of David, but, at the objection of the other Philistine rulers, did not permit him to go to battle along with the Philistine hosts. David remained with Achish a year and four months. According to the Bible, in , David was greatly afraid of Achish because he was being recognized by the servants of Achish. This led him to feign insanity in order to avoid harm from the King of Gath. Another king of Gath, described as "Achish, son of Maacah", probably a grandson of the foregoing king, is referred to during Solomon's reign. I Kings 2:39–46 mentions two servants of Shimei fleeing to this king in Gath, and Shimei going to Gath to bring them back, in breach of Solomon's orders, and the consequence was that Solomon put Shimei to death. The Latin transliteration "Achish" represents the "Begadkefat" aspiration over a medial stop, in later Aramaic and post Biblical Hebrew. Before the strong influence of this dialect of Aramaic over Hebrew, which occurred after the Babylonian invasion, אָכִישׁ would (if the vowels are right) have been pronounced "Akîsh". In the seventh century B. C. Ekron inscription the name "Akîsh" appears as "son of Padi, son of Ysd, son of Ada, son of Ya'ir"; Akîsh by then held enough authority in Ekron to dedicate a temple. A similar name ("Ikausu") appears as a king of Ekron in seventh century B. C. Assyrian inscriptions, as does Padi. Scholars agree that these two are the same men, although a royal status cannot yet be confirmed for their ancestors Ysd, Ada, and Ya'ir. This appears to indicate that either the name "Akish" was a common name for Philistine kings, used both at Gath and Ekron, or, as Naveh has suggested, that the editor of the biblical text used a known name of a Philistine king from the end of the Iron Age (Achish of Ekron) as the name of a king(s) of Gath in narratives relating to earlier periods.

Ахиш фильмде

Гат патшасы Акиш 1985 жылғы Ричард Гир бас рольде ойнаған "Дәуіт патша" фильмінде пайда болады.