Аңыз-ертегілер жіктелуі: «Аюдың ұлы» тақырыбы Беовульф поэмасының бастауына байланысты. Еуразиядан 200-ден астам ұқсас әңгімелер жиналды. Халық мұрасы зерттелуде.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Халықтық ертегілерді жіктеу түрі "Айыз ұлы ертегісі" (link=no) – 1910 жылғы диссертациясына сәйкес, ағылшын-саксондық "Беовульфтің" бірінші бөлімі, "Грендел туыстары туралы әңгіме" деп аталатын ертегі материалдарын қайта өңдеуге арналған, ұқсас әңгімелер тобын білдіреді. Панцер 200-ден астам аналогты әңгімелер жинады, олардың көп бөлігі Еуразиядан. Басқалар әлемдік фольклордан тағы да мысалдар қосты. "Айыз ұлы" мотиві (B635.1) көбінесе жалпы сипатта ғана кездеседі, сенімді мысалдары аз. "Жан де л'Орс" және Гриммдердің "Күшті Ханс" немесе "Серік Ханс" ертегілерінің нұсқалары осы ерекшеліктерге жатады. "Беовульф" батырының аю тегін тікелей көрсетпейді, бірақ оның аты мен күші оны осы жануармен тығыз байланыстырады. Көптеген ертегілер ресми түрде Аарне-Томпсон-Утер халық ертегісінің 301 типінде, "Үш ұрланған ханшайым" немесе АТУ 650А типінде, "Қуатты Джон" немесе "Старкер Ханс" деп тізімделген.
Folk tale classification type
"Bear's Son Tale" (link=no) refers to an analogous group of narratives that, according to 's 1910 thesis, represent the fairy tale material reworked to create the Anglo Saxon poem Beowulfs first part, the Grendel kin Story. Panzer collected over 200 analogue tales mostly from Eurasia. Others have added more examples from worldwide. The Bear's Son motif (B635.1) is exhibited only generally, not reliably. Exceptions include versions of "Jean de l'Ours", and the Grimms' fairy tale "Strong Hans" or "". Beowulf does not explicitly reveal a bear origin for its hero, but his name and great strength connect him to the animal closely. Most of the tales are formally catalogued as either Aarne Thompson Uther folktale type 301, "The Three Stolen Princesses" or ATU type 650A, "Strong John" or "Starker Hans".
Негізгі сипаттамалары
Беовульф поэмасын аюдың ұлы туралы әңгімемен салыстырған зерттеулер ортақ негізгі ерекшеліктерді анықтады: батыр аюдың қолында өседі немесе одан туындайды, аю сияқты күшті болады. Ол және оның серіктері бір мекенді құбыжықтан қорғауы керек (Па́нцер бұл құбыжықты "Der Dämon im Waldhaus" деп атайды). Серіктері жеңіліске ұшырайды, бірақ батыр құбыжықты жаралайды, оны қашқызады. Оны қуалай келе, батыр жер асты әлеміне немесе иелігіне түседі. Батыр көбінесе екінші қарсыластармен күреседі. Тағы да ортақ элементтер – тұтқынға алынған ханшайым, батырдың жақын досы немесе одақтасының сатқындығы және сиқырлы қарулар. Осы элементтердің кейбіреулері Беовульфтегі Грендел туралы оқиғамен саякес келеді, ал қалғандары – жоқ.
Studies comparing the poem Beowulf to the Bear's Son Tale see these common core characteristics: a hero is raised by or descended from a bear, with bear like strength. He and companions must guard a dwelling against a monster (which Panzer calls "Der Dämon im Waldhaus"). The companions are defeated, but the hero wounds the creature, sending him to flight. In pursuit, the hero descends into a netherworld or underground domain. The hero often has a second round of adversaries. Other common elements are a captive princess, betrayal by a close friend or ally of the hero, and magical weapons. Some of these elements are paralleled in the Grendel story in Beowulf, others are not.
Параллель элементтер
"Айғыр ұлы" ертегісінде "Бейовульф" поэмасындағы кейбір параллельдер деп саналатын белгілі бір ерекшеліктер төменде одан әрі түсіндіріледі.
Some of the traits in the Bear's Son Tale regarded as being paralleled in Beowulf will be explained further below.
Қалпына келтіру
Қиындық элементі (F601.3) ертегі нұсқасында (Жан де л'Орс) былай дамып келеді: Батыр жер астына түсіп, ханшайымды құтқарып алғаннан кейін, оның серіктері оны сатып жасайды, оны арқанмен көтерудің орнына, арқанды кесіп жібереді немесе босатып, ол көлдің түбіне құлайды. "Беовульф" дастанындағы осыған ұқсас жағдай (Панзер мен Чемберстің пікірінше) - Гренделдің көлінен қан көтерілгеннен кейін, даниялықтар тек сағат үшке дейін күтеді, содан кейін батырды көлде қалдырып кетеді.
The betrayal element (F601.3) transpires in the fairy tale version (see Jean de l'Ours) as follows: After the hero descends to the world underground and rescues the princess, he is betrayed by his companions, who instead of pulling him up by a rope, either cut it or release it so he falls to the bottom. The parallel to this in Beowulf, (according to Panzer and Chambers) is that after seeing blood come up from Grendel's mere (lake), the Danes only wait until nones (3 PM) in the afternoon, and then they abandon the hero at the lake.
Сиқырлы қару
Аюдың ұлының әңгімесіндегі батырдың сиқырлы қылышы (мотив D1081, көбінесе 301A түрінде кездеседі) немесе таяғы (Type 301B) болуы мүмкін. Нақтырақ айтқанда, ханшайымның батырға сыйлаған сиқырлы қылышы 301A типіне ("алтын жеміс" типі) тән, бірақ оған көбінесе "аюдың ұлы" мотиві кірмейді. Жан де л'Орс (Аюдың Жоханы) кейіпкерінің қаруы – өзі соққан ауыр темір таяқ, ол 301B типіне жатады. Бұл туралы Деларудың мысалдары мен талдауындағы символдар көрсетіледі.
The hero in the Bear's Son Tale may have a magic sword (motif D1081, usually found in Type 301A) or a walking stick (Type 301B). Refn|group="lower alpha"|To be more precise, the magic sword given to the hero by a princess is more typical of Type 301A (the "fruit d'or" type), but it usually lacks the "bear's son" motif. A heavy iron walking stick forged by himself is the weapon of the hero in Jean de l'Ours (John of the Bear), which is Type 301B. This is shown by example tales and analysis by symbols given by Delarue.
Гренделдің қолдары сынған
Беовульфтің Гренделдің қолын жұлып алғаны туралы Роберт А. Баракат "Хуан дель Осо" (Испан нұсқасы Жан де л'Орс) аюдың баласының әңгімесінде мұндай оқиғаға теңдес нәрсе жоқ екенін айтты. Бұл себепті, "қол күресі" кезеңінде Хуан шайтанға "нақты физикалық зиян келтіргені" туралы ешқандай мәлімет болмады. Дегенмен, Хуан кейін қаруымен шайтанның бір құлағын кесіп тастады. Гренделдің жұлып алынған қолына аналог іздеген зерттеушілер келт (ирланд) ертегілерінің "Қол мен бала" типіне назар аударды. Бұл параллельді 19 ғасырда бірнеше авторлар байқаған, бірақ Карл Вильгельм фон Сидоу осы талдауды дамытқандығы үшін ең көп мойынсоқ алды.
Regarding Beowulf wrenching Grendel's arm off, Robert A. Barakat stated that no counterpart was to be found in the Bear' Son Tale of "Juan del Oso" (Spanish version of Jean de l'Ours). This was because there was no mention of "actual physical damage [Juan] inflicted" on the devil during the barehanded wrestling phase. However, Juan did cut off one of the devil's ears afterwards with his weapon. For a folktale analogue to Grendel's severed arm, commentators have looked on Celtic (Irish) tale of "The Hand and Child" type. The parallel had been recognized already in the 19th century by several writers, but Carl Wilhelm von Sydow is generally credited with developing the analysis which took notice.
Қанның іздері
Беовульф Гренделдің ордасын қанның ізімен анықтайды. Бұл Айыу ұлының әңгімесінде тікелей көрсетілмесе де, батыр қарсыласын жердегі ойыққа (немесе құдыққа) дейін таба алады, сонымен қатар қан іздері болған деген болжам бар. Чемберс исландтық Айыу ұлы туралы "Бярндренгур" ("Аю бала") ертегісінің осыған дәл сәйкес келетінін анықтады, ал Аю бала мен оның серіктері сақалынан ұсталған, бірақ жыртылып кеткен алыптың қан іздерін қуалайды.
Beowulf determines Grendel's lair by following a trail of blood. Although this is not specifically mirrored in the Bear's Son Tale, the hero is able to track the adversary to a hole in the ground (or a well), and a trail of blood has been speculated. Chambers found that an Icelandic Bear's Son Tale, "Bjarndrengur" ("Bear boy") parallels this exactly, and Bear boy and his companions follow the blood trail of the giant who had been grabbed by the beard but who has torn away.
Тарих және қабылдау
"Германдық аңыздар тарихы" атты монументальды зерттемесінде Беовульфтің "Аюдың ұлы" мотивінің VIII ғасырғы аңглосаксондық өңделген нұсқасы екенін дәлелдеуге тырысты, бұл мотив ежелден келе жатыр және кеңінен таралған. Кейіннен Беовульф туралы Панцердің гипотезасын У. В. Лоуренс пен Р. В. Чемберс қолдады, олар оны толықтырып, кеңейтті. 2009 жылы диссертациясын қорғаған Джон Ф. Викрей, оның жазу кезінде Беовульфтің фольклорлық бастауларына арналған зерттеулердің соңғы 40 жылда өте аз болғанын жазды. Дж. Р. Р. Толкин Беовульфтің негізінде жатқан аю ұлы туралы халық ертегісі идеясына қатты қызығушылық танытты және бұл болжамды қолдайтын бірнеше маңызды, бірақ нұрлы ерекшеліктерге назар аударды: Беовульфтің өрескел мінезі мен шексіз ашкөздігі, оның қысқасының күші және Гренделге қарсы қару қолданудан бас тартуы. Ол сондай-ақ Унфертті халық аңыздары мен аңыздар арасындағы байланыс ретінде қарастырды, оның (сырттай) темірші және опасыз дос рөлі Беовульфке сыйлаған, бірақ күшін жоғалтқан "сапталған қылыштан" көрінеді. Панцердің тезисін сынға алғандар, оның "Аюдың ұлы" оқиғасына тән деп санайтын көптеген эпизодтардың іс жүзінде жалпы халықтық аңыз элементтері екенін айтты; сондай-ақ Беовульфке ең жақын аналог кельт мифологиясында және "Қорқынышты қол" әңгімесінде табылады.
's monumental study, Studien zur germanischen Sagengeschichte, Part I: Beowulf, sought to prove that Beowulf was an eighth century Anglo Saxon reworking of the "Bear's son" motif, which has been present since antiquity and widely disseminated. Later, the Panzer hypothesis on Beowulf was supported by W. W. Lawrence and R. W. Chambers, who elucidated and expanded on it. John F. Vickrey, who took up the thesis in 2009, wrote that there were very few studies focusing on folklore origins of Beowulf for 40 years as of his writing. J. R. R. Tolkien was very interested in the idea of the bear son folktale underlying Beowulf, and pointed to several minor but illuminating characteristics supporting the assumption: Beowulf's uncouthness and appetite, the strength of his grip, and his refusal to use weapons against Grendel. He also saw Unferth as a link between folktale and legend, his (covert) roles as smith and treacherous friend standing behind his gift to Beowulf of the "hafted blade" that fails. Critics of Panzer's thesis have argued however that many of the incidents he sees as specific to the Bear's Son Story are in fact generic folktale elements; and that a closer analogue to Beowulf is to be found in Celtic mythology and the story of the 'Monstrous Arm'.
Солтүстік Америка мысалдары
Панзердің тізіміне Солтүстік Америка мысалдары енбеген, бірақ "Айғыр ұлы" әңгімелері Солтүстік Американың жергілікті халқына тарағаны белгілі, және олар еуропалық текті деп есептеледі, мысалы, Роберт Х. Лоуи 1909 жылы жариялаған Ассинибойн жырларындағы "Жер асты саяхаты". Сондықтан, Артурдың түпкі нұсқасы – мифологиялық Арктур, жұлдыздық аңыздағы "аюдың қорғаушысы" деген гипотеза ұсынылды. Одиссей – ата-аналық архетиптің қараңғы, жабайы жағы ретіндегі аю. Олардың ұрпағы, Толкинның "Селлик сиқыры" шығармасында "жер тілін білуге жайлы, дөңгелек, жаман мінезді ұл" ретінде бейнеленген, ол нашар әлеуметтенген бала. Геза Рохайм болса, жер асты күресінде балалық санадағы бастапқы көріністің бейнесін көреміз деді.
Panzer's list did not include any North American examples, but "Bear's son" tales have been known to have disseminated to native North American populations, and these are considered to have European origins, an example being the Assiniboine story published as "The Underground Journey" by Robert H. Lowie in 1909. Therefore, a more elaborate explanation has been advanced, which postulates Arthur's prototype to be the mythological Arcturus "guardian of the bear" of constellation lore. Odysseus – the bear as the dark, bestial aspect of the parental archetype. Their offspring, represented by Tolkien in Sellic Spell as "a surly, lumpish boy slow to learn the speech of the land", is the undersocialised child. And in the underground struggle, Géza Róheim argued, we find a representation of the primal scene, as encapsulated in the infantile unconscious.