Кіріспе
Солтүстік-батыс семит атауы немесе атағы Киелі кітаптағы патша Агагқа қолданылған ('/eɪ//ɡ//æ//ɡ/; ʾĂgāg) – бұл Солтүстік-батыс семит атауы немесе атағы Киелі кітаптағы патшаға қолданылған. "Ағаг" атауы ежелгі египеттіктердің "фараон" атауын алғандай, амалектіктер патшаларының әулеттік атауы болған деген болжам бар. Джон Л. Маккензидің (1995) пікірінше, этимологиясы белгісіз, ал Кокс (1884) "Жоғары" дегенді ұсынған. Тауратта Балағам Сандар кітабының 24:7 аятында, үшінші пайғамбарлық сөзінде, Израиль патшасын сипаттағанда: "Оның патшасы Агагтан жоғары, оның патшалығы биік" деген сөздерді айтқан. Бұл Израиль патшасы тіпті амалектің өзінен де жоғары дәрежеге ие болады және одан кең билік жүргізеді дегенді білдіреді. Автор "Ағаг" сөзінің "жоғары" деген мағынасын пайдаланып, Израиль патшасы "Жоғарыдан да жоғары" болатынын көрсетеді. Киелі кітап поэзиясының ерекшелігі – сөздермен ойын жасау. Ағаг – Самуил кітабында амалектіктер жасаған қылмыстар үшін жаза ретінде Саул патшаның жойқын науқанынан аман қалған амалектік патша. Саул Агагты өлімге кеспеген және олжаның бір бөлігін халыққа қалдырған. Осыдан кейін Самуил Агагты "әйелдерін қылышпен жесір қалдырғаны үшін" жазалады.
Agag ('/eɪ//ɡ//æ//ɡ/; ʾĂgāg) is a Northwest Semitic name or title applied to a biblical king. It has been suggested that "Agag" was a dynastic name of the kings of Amalek, just as Pharaoh was used as a dynastic name for the ancient Egyptians. The etymology is uncertain, according to John L. McKenzie (1995), while Cox (1884) suggested "High." In the Torah, the expression "Its king higher than Agag, and its kingdom exalted" was uttered by Balaam in Numbers 24:7, in his third prophetic utterance, to describe a king of Israel who would be higher than the king of Amalek. This is understood to mean that Israel's king would take a higher position than even Amalek himself, and would exercise a wider authority. The writer uses an allusion to the literal significance of the word "Agag", meaning "high", to convey that the king of Israel would be "higher than High". A characteristic trait of biblical poetry is to use puns. Agag also refers to the Amalekite king who survived King Saul's extermination campaign, as punishment for Amalekite crimes, in the Book of Samuel. Saul failed to execute Agag and allowed the people to keep some of the spoil, and this resulted in Samuel's pronouncement of God's rejection of Saul as king. Agag was then executed by Samuel, to punish him for his offense of "bereaving women of children with the sword".
Иудаизмдегі көзқарастар
Раввиндер яһудилердің амалектіктерден көрген зұлпымдары үшін Агагтан кек алғанын үйретті. Амалектіктер израильдіктерді, олардың Құдайын және сүндеттеу рәсімін мазақтап, қолдарына түскен яһудилердің барлығын қинап өлтірді. Самуил де Агагты осылай ұстады. Кейбір сарапшылардың айтуынша, Киелі кітапта Ағагтың өліміне қатысты «ва ешасеф» («тіке-тіке кесіп өлтіру», 1 Самуил 15:33) деген сөз қолданылған. Ал басқалары Ағагты өлтірудің ерекшелігі тек яһуди заңына сәйкес, яғни қылмысты дәлелдеу үшін куәгерлердің болуын талап етпеуде болды. Бірақ Агаг мүшрік болғандықтан, Самуил оны мүшріктер заңы бойынша айыпты деп тапты, ол айыпталу үшін тек қылмыстың дәлелдерін талап етті (Песик. iii. 25b, Песик. R. xii. xiii. және Бубердің Pesiq. кітабында келтірілген параллель үзінділер). Дегенмен, Ағагтың өлтірілуі бір жағынан тым кеш болды, өйткені ол бір күн бұрын – яғни Саул оны тұтқындағаннан кейін – өлтірілген болса, яһудилердің Хаманның қолынан қаза табуының алдын алуға болар еді, себебі Ағаг осылайша Хаманның түп атасы болды (Мегилла 13a, Тарг. Шени Эстке. iv. 13). Тағы бір мидрасқа сәйкес, едомдық Доег амалектіктердің патшасы Ағагтың өмірін ұзартуға тырысты, Леви 22:28-ді соғыста ескі және жасқа тыйым салатын тыйым ретінде түсіндіру арқылы (Midr. Teh. lii. 4). Доег – зұлымдықтары үшін болашақ әлемдегі үлесінен айырылғандардың қатарында (Сан. x. 1; сол жерде 109b-ге қараңыз). Доег – жаланың жаман салдарының мысалы, өйткені ол Нобтың діни қызметкерлерін жамандап, өзінің өмірінен айырылды және Саулдың, Абимелектің және Әбнердің өліміне себепкер болды (Yer. Peah i. 16a; Midr. Teh. cxx. 9 [Buber басылымы, 504-бет]). E. C. L. G.
Амалектіктерді жою туралы бұйрық алғанда (1 Самуил 15:3), Саул: «Бір адам өлтірілгенде Таурат күнәліктік құрбандық талап етеді [Қайталау заңы 21:19]; ал мұнда осылай көп адам өлтіріледі. Егер үлкендер күнә жасаса, неге жастар зардап шегуі керек? Ал егер ерлер кінәлі болса, неге малдарды жою керек?» деді. Осы мейірімділігінен айырылды (Йома 22b; Сан. R. i. 10) – тіпті жауына да мейірімділік танытып, бүлікшілерге де кешірім жасап, өзіне тиіс құрметтен жиі бас тартқандықтан. Егер ол жауына мейірімділік танытуы күнә болса, оның бақытсыздығы сол оған есептелгені болды. Дәуіт көп күнә жасағанына қарамастан, оған рақым көрсетілді, сондықтан оның жанына зиян келтіргені естеріне салынбады (Йома 22b; M. Ḳ 16b, және Раши ad loc.). Амалектіктердің естелігін жою туралы бұйрық қаншалықты қатал болса да, оның себебі Кис ұлы Саулдың амалектіктердің патшасы Ағагқа (1 Самуил 15:9) көрсеткен мейірімділігінде болды, бұл Хаман Ағагиттің пайда болуына мүмкіндік берді (Әстер 3:1); оның яһудилерге қарсы жасаған қатыгез жоспарына Кис ұлы Мордехай ғана қарсы тұра алды (Песик. R. xiii.). Сондықтан жыл сайын «Амалектіктер саған не істеді?» деген тарау (Қайталау заңы 25:17-19) Пурим мейрамына дейінгі сенбі күні синагогта оқылады, ал Саул мен Ағагтың оқиғасы 1 Самуил кітабының 15-тарауы Хафтара ретінде оқылады.