Кіріспе

Яһуди дінінде жоғары қасиетті күндер, сондай-ақ жоғары мерекелер немесе құрмет күндер (Ямим Нораим; , Yāmīm Nōrāʾīm) мыналардан тұрады:
қатаң түрде Рош Хашана ("Яһуди жаңа жылы") және Йом Кипур ("Күтемақы күні") мерекелері;
кеңейтілген мағынада, осы мерекелерді қоса алғандағы он күндік кезең, сондай-ақ он күндік тәубе (Асерет Йемей Тешува) деп аталады; немесе
одан әрі кеңейтілген мағынада, яһуди жылындағы Рош Ходеш Элулден Йом Кипурға дейінгі толық 40 күндік тәубе кезеңі, дәстүрлі түрде Мұсаның екінші ("қосалқы") тас тақтайшалармен Синай тауынан түскенге дейінгі қырық күнін білдіреді. Рош Хашана мен Йом Кипурға арналған қызметтер осы күндерге лайық қадірлі мінезде өтеді. Дұғаларда дәстүрлі әуендер қолданылады.

Этимология

Жоғары қасиетті күндер термині, көбінесе ағылшын тіліндегі "high days and holy days" деген сөз тіркесінен туындаған. Еврей тіліндегі "Ямим Нораим" сөзі Киелі кітапта да, Талмудта да кездеспейді. Профессор Исмар Элбоген бұл терминді орта ғасырларда қолдана бастағанын, Рош Хашана мерекесінің көңіл-күйінің өзгеруін көрсететінін айтады – бұрынғы қуанышты тойлаудан, қуғын-сүргін кезеңіне жауап ретінде, тыныш, салмақты күнге айналды. Реформалық иудаизмде әдетте Жоғары мерекелерден гөрі Жоғары қасиетті күндер термині қолданылады, себебі біріншісі осы кезеңнің жеке басты, ойлы, терең ойға батуға шақыратын жақтарын баса көрсетеді. Ал "мерекелер" еврей халқы тарихындағы оқиғаларды бірлесіп тойлау уақытын білдіреді.

Рош-хашана (иудейлердің жаңа жылы) алдындағы күндер

Еврейлер үшін Елул айы – өзіне қарап, тәубе ету айы. Жаңа еврей жылына дайындалу үшін арнайы дұғалар оқылады. Көптеген қауымда таңғы және кешкі намаздардың соңына қосымша дұғалар тіркеледі. Шофар (қошқар мүйізі) апта күндері таңғы құлшылықтың соңында, ал кейбір қауымдастарда бекес намазында да үрленеді (Елул айының дәстүрлі үрлеуі мен Рош Хашананың міндетті үрлеуін ажырату үшін Рош Хашана қарсаңында үрленбейді, сондай-ақ кейбір қауымдастарда Рош Хашанаға дейінгі үш күн бойы үрленбейді). Сефард яһудилері арасында селихот дұғалары ай бойы жұмыс күндері таңертең оқылады. Сондай-ақ, көптеген адамдар ай ішінде Псалмдерді екі рет толық оқып шығады. Төлемдік зекет (қайырымдылық) беруді көбейту және өкініштің орнына кешірім сұрау қалыпты жағдай. Рош Хашанаға дейінгі сенбі күні түні немесе жексенбі күні таңында (немесе Рош Хашананың бірінші күні дүйсенбі немесе сейсенбі болса, бір апта бұрын) ашкеназ яһудилері селихот оқуды бастайды. Бірақ келесі күндері олар көбінесе таңғы намаздан бұрын селихот оқиды. Рош Хашана қарсаңында қосымша дұғалар оқылады және көптеген адамдар түске дейін ораза ұстайды.

Рош-хашана

Рош-хашана ("Жыл басы") – яһудилердің Жаңа жылы, ол яһуди айы Тишридің (қыркүйек/қазан) бірінші және екінші күндеріне сәйкес келеді. Яһудилердің ауызша Тауратының негізгі еңбегі – Мишна, осы күнді күнтізбелік жылдарды, демалыс және юбилейлік жылдарды есептеу үшін жаңа жыл ретінде белгілейді. Раввиндер әдебиетінде бұл күн – сот күні ретінде сипатталған. Құдай кейде "Күндегі Ескі" деп аталады. Кейбір суреттемелерде Құдай таққа отырған күйінде бейнеленеді, ал оның алдында барлық адамзаттың істері жазылған кітаптар ашылады. Құдайға дұға ету қызметтері, әдеттегі шаббат немесе басқа яһуди мерекелерінен ұзаққа созылады және (жұмыс күндері) шофарды үрлеуді қамтиды. Бірінші (немесе егер бірінші күн сенбі болса, екінші) күннің кешкі уақытында, күнәларды өзен, теңіз немесе көл сияқты ашық суға "тастау" (ташлих) рәсімі орындалады.

Өкініш білдірген он күн

"Төбекелдің он күні" немесе "құрметті күндер" Рош Хашана, Йом Кипур және олардың арасындағы күндерді қамтиды. Осы уақытта яһудилер мерекелердің мәнін ойлап, өкінішті кешіруді сұрауы керек. Олар Гедалияның оразасы (Тишрейдің үшінші күні) және Рош Хашана мен Йом Кипур арасындағы Шаббат Шува күндерін қамтиды. Шаббат Шуваның ерекше Хафтарасы бар, ол "Шува, Израиль" (о, Израиль, қайтып кел) деген сөздермен басталады, сондықтан бұл Шаббат осылай аталады. Дәстүр бойынша, рабби сол күні ұзақ уағыз айтады. Рош Хашанада әрбір адам туралы сот шешімі шығарылса да, ол Йом Кипурға дейін толық күшіне енбейді. Сондықтан, он күндік кезең – өз жолын түзеп, шешімді өз пайдасына өзгерту мүмкіндігі. Дінге берілген яһудилер Йом Кипур күні ораза ұстайды және көптеген адамдар күннің көп бөлігін синагогада өткізеді. Күн ішінде бес дұға болады, оның біреуі кешкі дұға (кейде "Кол Нидре" деп аталады), ал қалған төртеуі тікелей оқылады. Осы себепті көптеген синагогтар қатысу үшін билет сатады және олар үшін ақы алады. Кейбір синагогтарда мүшелік ақысы барлар да билет алуға тиіс пе, әлде ол мүшелік ақысына кіре ме, әртүрлі. Синагогтар көптеген мерекелік қызметтер кезінде шіркеулердегідей ақша жинау табақтарын өткізбейді, себебі яһудилерге Шаббат күні немесе Рош Хашана мен Йом Кипур сияқты мерекелерде ақша ұстауға тыйым салынған. Дегенмен, қайырымдылық жасауға уәде беруге болады. АҚШ-тағы синагогтарда көбінесе "Кол Нидре" дұғасы кезінде "Кол Нидре үндеуі" арқылы қайырымдылық жиналады, көбінесе жарна картасы арқылы. Картада қайырымдылық сомасы көрсетіледі және қағаз тілшесі арқылы белгіленеді. Кейбір ғибадатханалар түрлі сомаларды көрсеткен картаны және қайырымдылық сомасын белгілеу үшін қолданылатын қағаз қысқышын ұсынады. Екі жағдайда да карта қауым мүшесінің аты-жөні және байланыс ақпараты жазылған конвертке салынып, Ұлы мерекелерден кейін қарастырылады. Раввиндер мен ғибадатхана өкілдері мерекелік билет сату синагогтар үшін маңызды кіріс көзі екенін айтады.