Кіріспе

Психоанализдік эмоционалдық энергияны бөлу ұғымы – психологиялық термин.

Психоанализде катехсис (немесе эмоционалдық инвестиция) – адамға, нысанға немесе идеяға психикалық немесе эмоционалдық энергияны жұмсау процесі ретінде анықталады.

Терминнің шығу тегі

Грекиялық термин катексис (κάθεξις) Джеймс Штрачидің Зигмунд Фрейдтің толық еңбектерін аударуда неміс термині Besetzung-ті беру үшін таңдалды. Фрейдтің өзі Эрнест Джонсқа жазған ерте хатында ағылшын тілінде "interest" сөзін қолданған. Питер Гей Стрейшидің катексисті қолдануын Фрейдтің Besetzung сөзін қажетсіз эзотерикалық алмастыру деп сынады – "көптеген ұсыныстарға толы қарапайым неміс тілінен шыққан сөз, олардың ішінде 'бас иелену' (әскерлермен) және 'электр заряды'" бар. Катексис немесе эмоционалдық зарядтың бөлінуі оң немесе теріс болуы мүмкін, бұл оның кейбір ізбасарларын мортидоның катексисі туралы да сөйлеуге итермеледі. Фрейд жинақталған идеялар тобын кешен деп атады. Фрейд психосексуалдық энергиялардың жұмыс істеуін квазифизикалық тұрғыда жиі сипаттап, либидиналдық құштарлықтардың тоқтатылуын, мысалы, (катексистелген) энергиялардың тоқтауы ретінде көрсетеді, олар ақырында жинақталып, баламалы жолдармен босатуды қажет етеді. Бұл босату, мысалы, регрессия және бұрынғы позициялардың немесе бекіністердің "қайта катексистеуі" немесе бұрынғы жыныстық объектілердің фантазиядағы автоэротикалық ләззаты арқылы болуы мүмкін: "объект катексисі". Фрейд "антикатексис" немесе қарсы заряд терминін адамның катексисін босатуға бағытталған регрессивті күш-жігерді эго қалай тоқтататынын сипаттау үшін қолданды: яғни, эго мұндай құштарлықтарды басуды қалағанда. Бу машинасы сияқты, либидоның катексисі басқа жолдарды тапқанша жинақталады, бұл сублимацияға, реакциялық құрылымға немесе (кейде қабілетсіздікке) әкелетін симптомдардың құрылысына алып келуі мүмкін. М. Скотт Пек махаббат пен катексисті ажыратады, катексис – қарым-қатынастың бастапқы махаббат фазасы, ал махаббат – күтімнің үздіксіз міндеттемесі. Пекке сәйкес, катексис махаббаттан өзінің динамикалық сипатымен ерекшеленеді.

Нысан қатынастары

Фрейд адам дамуының орталық аспектісі ретінде либидалық энергиямен заттардың ерте катексисін қарастырды. Қайғыру процесімен бірге жүретін катексистердің алынуын сипаттаған Фрейд объектілермен қарым-қатынас теориясының негізін салуға маңызды үлес қосты.

Ойлау

Фрейд ойлауды минималды катексисті қатыстыратын, тәжірибелік процесс ретінде қарастырды, "генералдың картада шағын фигураларды жылжытуы сияқты". Алдануларда, ол бұрын қызық немесе ерекше деп есептелген идеялардың гиперкатексисі (немесе артық зарядталуы) кейінгі патологияға әкелетінін көрді.

Өнер

Эрик Берн балалар суретінің көбінесе заттың объективті түрінен гөрі, оған жұмсалған катексистің күшін көрсететінін айтты.

Сын

Сыншылар бұл терминнің идеяларға қатысты қолданылуы мүмкін, бірақ заттарға ешқандай қатысы жоқ, алдауы мүмкін нейрофизиологиялық теңеуді ұсынады деп шағымданады. Фрейдтің қолданысындағы одан әрі белестілік, катексистің (ажыратылмаған) либидоның өлшенетін жүктемесі ретінде де, "сағыныш катексисі" сияқты сапалық жағынан ерекшеленетін сезім түрі ретінде де көрінеді.