Кіріспе

1930 жылы Ральф Бенацкийдің операсы «Ақ жылқы қонақ үйі» (немесе «Ақ жылқы қонақ үйі») (неміс тілінде: Im weißen Rößl). 1990 жылдардағы неміс орфографиялық реформасы ß әрпін қолдануды шектегендіктен, «ат» («теке») деген сөздің кішіртілген түріне –l жұрнағы қосылған Rößl енді Rössl деп жазылуы керек (сондай-ақ Roß енді Ross деп жазылады). Сондықтан, мәтіннің жазылған уақытына байланысты Rößl және Rössl екеуін де кездестіруге болады. «Ақ жылқы қонақ үйі» – Ральф Бенацкий мен Роберт Стольцтың, сондай-ақ басқа композиторлар мен жазушылардың бірлескен операсы немесе музыкалық комедиясы. Оқиға Верхняя Австрияның әсем Салцкаммергут аймағында өтеді. Бұл Сент-Вольфгангтағы «Ақ жылқы» қонақ үйінің бас официантының қонақ үй иесіне деген құштарлығы туралы – ол бастапқыда тек тұрақты қонақтарының біріне ғана назар аударатын бекем жібек әйел. Опера ретінде де жіктелетін бұл қойылым Вест-Эндте (1931 жылдың 8 сәуірінен бастап Колизейде 651 қойылым) және Бродвейде үлкен жетістікке жетті, сондай-ақ бірнеше рет фильмге түсірілді. «Музыканың дыбысы» және «Сисси» фильмдері сияқты, бұл пьеса мен оның фильмдегі нұсқалары Австрияның альпілік жұмақтың бейнесін қалыптастыруға көмектесті – туристер шамамен бір ғасыр бойы іздеп келе жатқан жұмақ. Бүгінде «Im weißen Rößl» әндерімен есте қалады, олардың көптегені халыққа кеңінен танымал классикаға айналды.

Бастапқы пьеса

XIX ғасырдың соңғы онжылдығында Берлин қаласынан келген театр режиссері Оскар Блюменталь Сент-Волфганг маңындағы Лауфен (қазіргі Бад-Ишль) деген шағын қалада демалып жүрді. Сол жерде, ол тұрып жатқан қонақ үйде бас официанттың жесір әйелге ұнауға тырысып, қиын жағдайға тап болғанын көрді. Блюменталь бұл оқиғаны актер Густав Кадельбургпен бірлесіп жазған, музыкасыз комедияның негізі ретінде пайдаланды. Бірақ Блюменталь мен Кадельбург оқиғаның оқиғасын Лауфеннен әлдеқайда танымал Санкт-Волфгангқа көшірді, онда Gasthof Weißes Rößl 1878 жылдан бері бар еді. Сөйтіп, қолайлы атау табылғаннан кейін авторлар жұмысты бастады, ал "Im weißen Rößl" пьесасы 1897 жылы Берлинде тұңғыш рет көрсетілді. Пьеса бірден сәттілікке ие болды. Берлиндегі көрермендер ішкі киім өндіруші Вильгельм Гизэке және оның қызы Оттили сияқты жақсы жағдайдағы қала тұрғындарының әзіл-қалжың бейнесіне күлді. Олар Берлиннен Санкт-Волфгангқа дейін сапар шегіп, енді демалыста бола тұрып, жаңа байлардың көптеген мінез-қалпын көрсетуден тыйыла алмады. "Егер ғана мен Ахльбекке барсам!" – деп ойланады Гизэке, өзіне жат ортаға және Салцкаммергут аймағында тұратын тау халқының ерекше диалектісіне қарап. Сонымен қатар, пьеса Австрияда, әсіресе Санкт-Волфганг және оның төңірегінде туризмді дамытуға ықпал етті. Баедекердің сол кездегі басылымы аймақтың табиғи сұлулығын жоғары бағалап, "Ақ ат" мейрамханасын көл жағасында, романтикалық саяхатқа шығуға болатын кемелердің тоқтағысынан жақын жерде орналасқан деп сипаттады. "Ақ ат" қонақ үйіне тіпті Баедекер жұлдызы да берілді. Шетелдік пьесаларды америкалық тілге аударумен шұғылданатын Сидней Розенфельд 1899 жылы Уоллак театрында "Ақ ат мейрамханасында" атты пьесаның ағылшын нұсқасын көрсетті, онда Амелия Бингем және Лео Дитрихштейн сомдады.

Музыкалық комедия

Пьеса ұмытылып кетуімен бірге – 1926 жылы Германияда Ричард Освальдтың режиссерлігімен және Лиан Хайдтың қатысуымен "Ақ ат мейрамханасы" атты нұсқаусыз фильм түсірілді. Бірақ ол қайтадан Берлинде жаңғыртылды, енді музыкалық комедия ретінде. Салцкамергутқа сапар барысында актер Эмиль Яннингс Берлиндегі театр директоры Эрик Шареллге осы комедия туралы айтты. Шарелл қызығушылық танытып, Блюменталь мен Кадельбургтің пьесасы негізінде музыкалық қойылым жасауды белгілі авторлар мен композиторлар тобына тапсырды. Олар – Ральф Бенацки, Роберт Стольц және Бруно Гранихштадтен (музыка), Роберт Гилберт (әндер сөзі), Ханс Мюллер Айньиген және өзі Шарелл. Қойылымның тұңғыш көрсетілісі 1930 жылғы 8 қарашада Берлинде өтті. Содан кейін ол әлемдік деңгейде сәттілікке ие болды, Лондон, Париж, Вена, Мюнхен және Нью-Йорк сияқты қалаларда ұзақ уақыт қойылды. Үшінші рейх кезінде комедия назардан тыс қалды және қойылмады (Гёббельс оны "eine Revue, die uns heute zum Hals heraushängt" – "бізге бүгін жалықтырып, керексіз көрінетін ревю" деп атады), ал 1950 жылдары адамдар үйлесімділік пен сыртқы ләззаттарға құштар болғандықтан, қойылымның қайта жаңғыруын қуана қарсы алды. Музыкалық комедия негізінде неміс тіліндегі фильмдер 1935, 1952 және 1960 жылдары түсірілді.

Рөлдер

+Рол-дауыс түріПремьералық актерлік құрам, 8 қараша 1930Dr. Отто Сидлер, адвокаттенорОтто ВаллбургЖозефа Фогельхубер, үй иесісопраноКамилла СпираФранц Иосиф, Австрия-Венгрия императорыбаритонПол ХорбигерВильгельм Гизеке, Берлиндегі фабрика иесісөзден айтылатынУолтер ЯнкухнОттили Гизеке, оның қызысопраноЗигизмунд Сюльцгеймер, Гизеке бәсекелесінің ұлыбасСигфрид АрноПрофессор доктор Хинзельман, туристбаритонКлархен Хинзельман, оның қызысопраноЛеопольд Брандмайер, официанттенорМакс ХансенПикколо, шақырушы официантМанассе ГербстЛаура ДесниМарианне ВинкельстернВилли Шаэфферс

Қысқаша мазмұны

Бұл - Волфгангзеедегі жазғы уақыт. "Ақ ат" қонақүйінің жас, тартымды, бірақ қатаң иесі Жозефа Фогельхуберді оның бас официанты Леопольд Брандмайер біраз уақыт бойы құдалап жүр. Оның жұмысқа жарамдылығын бағалай отырып, ол барлық еркектерге алтын қазушылар ретінде сенбейді, Леопольдтың ұсыныстарын қабылдамайды және көптеген жылдар бойы оның тұрақты қонақтарының бірі болған доктор Сидлердің келуін асыға күтеді. Осы жылы Жозефа Сидлер оған ұсыныс жасамақ деп үміттеніп отыр. Сидлер келгенде, ол өзінің клиенті Сюльцгеймердің бизнес-қақтығысы Вильгельм Гизекемен бір жерде болады және дереу Гизекедің әдемі қызы Оттилияға ғашық болады. Сол кезде Сюльцгеймердің ұлы, сүйіктісі Сигизмунд та "Ақ ат" қонақ үйіне келеді. Алғашында Сидлердің сол қонақ үйде болуына ашуланған Гизеке көп ұзамай қызының Зигмунд Сюльцгеймерге үйлену идеясын ойлап, солай күтіп тұрған сот ісіне тиімді бизнес бірігуге айналдырады. Алайда, Сидлердің махаббатына Оттилья жауап береді, ол Сигизмундке үйленуден бас тартады, ал Сигизмунд өзі Кларчен Хинцельманға, профессорлық әкесіне Сальцкаммергут арқылы саяхатқа шығатын нағыз сұлулыққа ғашық болады. Осыны көріп, Леопольд Брандмайер өзінің жұмысынан бас тартқанын айтады. Жозефа да көп ойланды, ол өзінің бас официарының некеге тұруға деген ұсынысын қайта қарастырды және оны тек қызметкер ретінде ғана емес, сонымен қатар меншік иесі ретінде де қалуға көндірді. Сүйіспеншілік басқа екі жұпқа да әсер етеді, ал пьеса үш рет неке құру мүмкіндігімен аяқталады.