Кіріспе

Американдық заңгер және кісі өлтіруші Джеребоам Орвилл Бошамп (/dʒɛrəˈboʊm /ɔːrvɪl /biːtʃəm/; 6 қыркүйек 1802 ж. – 7 шілде 1826 ж.) – Кентукки заң шығарушысы Соломон П. Шарпты өлтірген американдық заңгер. Осы қылмыс Бошамп-Шарп трагедиясы деп белгілі. 1821 жылы Анна Кук Боулинг-Грин, Кентуккиде Шарпты өзінің заңсыз баласының әкесі деп айыптады; бала тірі тумаған. Шарп әкелігін жоққа шығарды, ал халық пікірі оның жағында болды. 1824 жылы Бошамп өзінен он жеті жыл үлкен Кукке үйленді. Ол күйеуінен өзінің ар-намысын қорғау үшін Шарпты өлтіруін өтінді. 1825 жылы Шарп Кентукки өкілдер палатасына үміткер ретінде сайлау науқанын жүргізген кезде, қарсыластары оның Куктан заңсыз баласы болғандығы туралы әңгімені қайта көтерді. Олар баланың мулат екенін мәлімдейтін үгіт материалдарын таратты. Ашуға мініп, Бошамп әйелінің ар-намысын қорғау ниетін жаңартты. 1825 жылғы 7 қарашаның таңында ол Шарпты Франкфурттағы үйінің есігін ашуға алдап, оны өлтірді. Бошамп кісі өлтіргені үшін сотталды және асылуға кесім шығарылды. Асылу күні таңында ол әйелімен бірге өзіне-өзі қол жұмсауға тырысты, пышақпен өзіне және әйеліне тықты. Әйелі осы әрекеттен көз жұмды, ал ол аман қалды. Бошампты қанынан айырылып өлмей тұрып дарға асты, және 1826 жылғы 7 шілдеде асылды. Джеребоам мен Анна Бошамптың денелері олардың тілегі бойынша бір табытқа, құшақтасып жатқан күйінде қойылды. Бошамп-Шарп трагедиясы Эдгар Аллан Поның аяқталмаған «Политик» пьесасы және Роберт Пенн Уорреннің «Дүние жеткілікті және уақыт» (1950) сияқты көркем шығармаларға шабыт берді.

Ерте өмір

Джеребоам Бошамп 1802 жылдың 6 қыркүйегінде қазіргі Кентукки штатының Симпсон округі аумағында дүниеге келді. Ол Томас және Салли (Смитхерс) Бошамптың екінші ұлы болды. Он сегіз жасқа келгенде Бошамп дайындық курстарын аяқтады. 1820 жылы Бошамп Шарптан көңілі тоймады, себебі Боулинг Гринде тұратын плантатордың қызы Анна Кукпен заңсыз баласы болды деген қауесет тарады. Шарп баланың әкесі екенін жоққа шығарды, ал бала тірі тумады. Бошамп оған келісті. Куктың кеңесіне қарамастан, Бошамп дереу Франкфурт қаласына сапарлады, онда губернатор Шарпты жақында бас прокурор қызметіне тағайындаған еді.

Қиындықтар

Бичэмптің айтуынша, ол Шарпты тауып, оны дуэльге шақырды, бірақ Шарп қарусыз болғандықтан бас тартты. Бір пышақ ұстап, Бичэмп екінші пышақты алып, Шарпқа ұсынды, ол тағы да бұл шақырудан бас тартты. Бичэмп оған үшінші рет дуэльге шақырғанда, Шарп қашып кетуге тырысты, бірақ Бичэмп оны мойнынан ұстады. Шарп тізе бүгіп, Бичэмптен өмірін сақтап қалуын жалбарып өтінді. Бичэмп оны тепкілеп, қорқақ деп қарғып, дуэльге келіспегенше атпен сабаумен қорқытты. Келесі күні Бичэмп Шарпты Франкфурт көшелерінде іздеді, бірақ оған Боулинг Гринге кеткенін айтты. Ол Боулинг Гринге барды, бірақ Шарптың онда жоқ екенін білді. Соңында ол Анна Куктың үйіне қайтты. Бичэмптің сәтсіз әрекетінен кейін Кук Шарпты үйіне шақырып, оны өзі өлтіруге шешім қабылдады. Бичэмп оның абыройын қорғауға әрекет етуге ниеттенді, бірақ Кук өзі әрекет етуге бекінді. Ол оған мылтық атуды үйретті. Шарптың Боулинг Гринде екенін білген Кук оған Бичэмптің өміріне қол сұғуын айыптайтын хат жіберіп, оны қайтадан кездесуге шақырды. Шарп тұзаққа түсіп қалғанын сезді, бірақ жоспарланған уақытта кездесуге келісті. Кездесуге дейін Шарпты өлтіруді үміттене, Бичэмп Боулинг Гринге сапарлады, бірақ оның мақсаты Франкфуртқа кеткенін анықтады. Ол тұзақтан қашып үлгерді. Бичэмп Боулинг Гринде заңгерлік білімін аяқтауға және Шарптың қайта оралуын күтуге шешім қабылдады. Бичэмп 1823 жылдың сәуір айында адвокаттыққа қабылданды. Ол 1824 жылдың маусым айында Анна Кукке үйленді.

Соломон Шарпты өлтіру

1825 жылы Франкфуртта Шарп "Ескі сот – Жаңа сот" деп аталатын қатыгез саяси даудың ортасында болды. Ол борышкерлерге тиімді заңдарды қабылдауды жақтаған Жаңа сот немесе Жеңілдету партиясымен бірге болды. Қызу науқан кезінде қарсыластары оның Анна Кукке ұсынуы туралы мәселені көтерді. Ескі сот жақтасы Джон У. Уоринг Шарптың Куктың заңсыз баласының әкесі еместігін жоққа шығарғанын айтқан жарнама таратып, баланың мулат екенін және Кук отбасының құлынан туғанын мәлімдеді. Ол 7 қарашаның 1825 жылы таңертең, жаңа заң шығару органы сессиясын бастағанда Шарпты өлтіруді жоспарлады, себебі күдік Шарптың саяси қарсыластарына түседі деп үміттенеді. Франкфуртқа келгенде барлық қонақүйлер толып тұрғандықтан, ол мемлекеттік түрменің бастығы Джоэл Скотттың үйіне орналасты. Сол күні кешкі сағат тоғыз бен он аралығында Бьюшамп Шарптың үйіне барды. Ол киім ауыстырып, әдеттегі киімдерін Кентукки өзенінің жағасына көміп, өлтіргеннен кейін алу үшін қалдырды.

Қылмыспен айыпталу

Бошамп 1825 жылғы 15 қарашада Франкфуртқа келді. Жаңа сот жақтастары Шарптың өлтірілуін, Бошамптың үмітті болғандай, Ескі соттың ісі деп әңгімеледі. Күдіктілердің бірі – Уоринг, ол Шарпты сынаған жарнама парақтарын басып шығарған еді. Адамдар Шарптың Анна Кукпен үйленгенге дейін онымен болған бұрынғы қарым-қатынасы туралы білді. Куәгерлер Бошампты өлтірілген түні Франкфуртта көргендерін айтты, ал оның үй иесі Джоэл Скотт Бошампты түні бойы үйден шығып кеткенін естігенін мәлімдеді. Бошамптың киімдері Шарптың үйінен табылған іздерге сәйкес келмеді. (Бошамп кейіннен оны ұрлап, күзетшілер ұйықтап қалғанда өртегенін айтты). Оған қарсы бірнеше куәгерлер куәлік берді. Жесір Элиза Шарп өлтірушінің даусының ерекше екенін айтты. Миссис Шарпқа Бошамптың даусын тыңдатып, оны бірден өлтірушінің даусы деп тануға мүмкіндік беретін тәжірибе жасалды. (Бошамп кісі өлтірген түні даусын өзгертіп, миссис Шарптың оны тани алмайтынын ойлаған). Патрик Генри Дарби, Ескі сот жақтасы, 1824 жылы ол қазір Бошамп деп білетін адаммен кездейсоқ кездескенін мәлімдеді. Дарбидің айтуынша, сол кезде оған бейтаныс болған ол адам, Шарпқа қарсы белгісіз талапты соттауға көмектесуін сұраған. Содан кейін ол өзін Анна Куктің күйеуі деп таныстырып, Шарпты өлтіру ниетінде екенін айтты. Құжатты дәлелдерге сүйене отырып, Бошамп 1826 жылғы наурыз айындағы аудандық соттың келесі отырысында сотталуға алынды. Бошамптың ағасы Джеребоам немере інісі үшін, бұрынғы АҚШ сенаторы Джон Поупты қоса, заңгерлер тобын жинады. Үлкен қазылар алқасы наурыз айында жиналып, Шарпты өлтіргені үшін Бошампқа айып тақты. Қазылар алқасы құрылып, куәгерлерді тыңдау 10 мамырда басталды. Дарби Бошамптың Шарпқа мың доллар, бір құл қыз және жер ұсынғанын айтты, егер ол және оның әйелі Анна оны (Шарпты) жалғыз қалдырса. Соттағы куәліктер 1826 жылғы 15 мамырда аяқталды, ал қорытындылар төрт күннен кейін жарияланды. Денелік дәлелдердің болмауына қарамастан, қазылар алқасы Бошампты Шарпты өлтіргені үшін кінәлі деп тапты, бұл туралы шешім қабылдауға бір сағат уақыт жұмсады. Бошамп өз ісін ақтау үшін жазаны кейінге қалдыруды сұрады.

Ақталу

Түрмеде жазасын күтіп отырған Бошамп мойындау жазды. Ол Патрик Дарбиді 1824 жылы болған кездесуге қатысты жалған куәлік беруде айыптады. "Ескі соттың" жақтасы болғандықтан, баспагер оны басып шығарудан бас тартты. Анна Бошамп күйеуінің тұмшақтағы камерасына қосылды; жалғыз кіру бөлменің жоғарғы жағындағы тұйық есіктен болды. Олар түрмеде отырған кезде күзетшіге пара беріп, қашып кетулеріне рұқсат беруді сұрады. Бұл сәтсіз аяқталып, олар сенатор Бошампқа қашуға көмек сұраған хат жіберуге тырысты, бұл әрекеті де сәтсіз болды. Екеуі де аман қалды. Келесі күні Жеребоам мен Аннаны өз-өзіне қол жұмсау үшін қадағалауға алды және ажырасумен қорқытты. Аннаны дәрігерлерге қарастыру үшін жақын маңдағы үйге алып барды. Ол тұруға не жүруге күші жетпеді, сондықтан оны арбаға отырғызып, дарға асылуға алып кетті. Ол Аннамен кездесуді өтінді, бірақ күзетшілер оған жарақаты ауыр емес деп айтты. Күзетшілер ақыры оған Аннамен кездесуге рұқсат берді, ал Бошамп оның жағдайын жеңілдетіп көрсеткендеріне ашуланды. Ол оның жүрегінің соғуын сезінбей қалғанша оның қасында болды. Сосын күзетшілер оны дарға асылуға алып кетті. Бошамп жиналған 5000 көрерменнің арасында болған Патрик Дарбиді көруді сұрады. Бошамп күлімсіреп қолын ұсынды, бірақ Дарби одан бас тартты. Бошамп Дарбидің Шарпты өлтіруге қатысы жоқ екенін ашық айтты, бірақ оны 1824 жылғы кездесуі туралы өтірік айтқанда айыптады. Дарби өлім науқаны туралы айыптаманы жоққа шығарды және Бошампты оны қайтарып алуға тырысты, бірақ тұтқын дарға асылуға жеткізілді. Екі адам Бошампты дарға асылу үшін мойнына арқан ілді. Ол су ішуді және оркестрдің "Москвадан Бонапарттың шегінуі" әнін ойнауын сұрады. Оның белгісімен арба оның астынан жылжыды, ол қысқа күрестен кейін қайтыс болды. Сенатор Бошамп ақырында немере інісінің "Мойындауы" атты кітабын шығаратын баспагерді тапты. Алғашқы басылым 1826 жылдың 11 тамызында жарық көрді. Шарптың інісі доктор Леандер Шарп 1827 жылы жазған "Кейінгі полковник Соломон П. Шарптың ақталуы" атты кітабымен Бошамптың мойындауына қарсы шықты. Бұл кітапта доктор Шарп Дарбиді кінәлаған Бошамптың мойындауының "алғашқы нұсқасын" көргенін мәлімдеді. Дарби "Ақталуды" жарияласа, доктор Шарпты сотқа беремін деп қорқытты, ал Джон Уоринг оны өлтіремін деп уәде берді. Шарп қолжазбаны жарияламады және оны үйінде жасырды. Аяқталған басылым 1877 жылы Шарптың үйін жөндеу кезінде табылды. Роберт Пенн Уорреннің "Дүние мен уақыт жеткілікті" романы да солардың ықпалында жазылған.