Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Балық түрі Arapaima gigas, сонымен қатар пираруку немесе жай ғана арапайма деп те аталады.
Species of fish
Arapaima gigas, also known as pirarucu or simply arapaima,
Сипаттама
Бұл түр ең ірі тұщы су балықтарының қатарында, әдетте өлшемдері көрсетіледі және кейбір деректер бойынша ерекше жағдайларда 3 метрге дейін жетеді. Ересек жекелеңдердің салмағы 200 кг-ға дейін болуы мүмкін. А. gigas еңкейтілген денеге және аналь және арқа қанаттары құйрыққа қарай орналасқан. Денесі көбінесе сұрдан сұр-жасыл түске дейін болады, бірақ оның бразилиялық жергілікті атауы – пираруку, "қызыл балық" деген үндіс сөзінен шыққан, бұл құйрыққа қарай қабықшаларындағы қызыл дақтарға немесе етінің қызғылт-сары түсіне сілтеме жасайды. Балықтың "иілгіш, қалың қабықшалары" бар, олар "қатаң, минералды сыртқы қабатынан" және "берік, бірақ иілгіш ішкі қабатынан" тұрады, бұл оны пираньялардың шабуылдарынан қорғауға көмектеседі.
The species is among the largest known freshwater fish, commonly measuring and reportedly exceptionally reaching lengths of up to Adults may weigh up to A. gigas has a streamlined body with dorsal and anal fins set well back towards the tail. While the body is mainly gray to gray green, its Brazilian local name pirarucu derives from an indigenous word for "red fish", thought to refer to either the red flecks on the scales towards the tail, or the reddish orange color of its meat. The fish have "flexible, armor like scales" made up of "a hard, mineralized outer layer" and "a tough but flexible inner layer" that help protect it from attacks by piranhas.
Тарату
А. gigas Амазонка өзенінің алабындағы тұщы суларда табиғи түрде өседі; Боливия, Бразилия, Гайана және Перуде кездесетіні белгілі. Перудегі балық шаруашылығынан су тасқыны салдарынан шығып, кейіннен таралып кеткен болуы мүмкін. Бұл түр балық аулау мақсатында да, сондай-ақ кездейсоқ түрде де Шығыс Азияның кейбір аймақтарына әкелінген. Колумбияда, Миоцен эпохасына жататын Виллавиеха формациясында арапаиманың (немесе оған өте ұқсас түрлердің) 13 миллион жылдық қазба қалдығы табылған.
A. gigas is native to freshwater in the basin of the Amazon River; it is known to occur in Bolivia, Brazil, Guyana, and Peru. and presumably introduced from Peru being washed out of a Peruvian fish farm by a flood. The species has been introduced to parts of East Asia, both for fishing purposes and accidentally. A 13 million year old fossil of arapaima (or very similar species) has been found in Colombia, in the Villavieja Formation, which dates from the Miocene epoch.
Физиологиясы
Морфологиялық өзгерістер А. gigas шайқаудан кейін 8-9 күн өткен соң сумен тыныс алудан ауамен тыныс алуға өтетін кезде пайда болады. Ауамен тыныс алуға көшкен кезде жабырқақтардың құрылымы өзгереді, олар иондарды сіңіруге жақсырақ бейімделеді, бірақ газды диффузиялау қабілеті төмендейді. Жабырқақтардың дамуы өзгергеннен кейін қабыршақтарды анықтау қиынға түседі. Ересектердің жабырқақтары тегіс, бағана тәрізді жіпшелерден тұрады. Бұл түрдегі балықтардың бүйректері азотты қалдықтарды шығаруда маңызды рөл атқарады және ересек балықтарда олардың көлемі ұлғаяды. Секреция 400 заттан тұрады және гормондар, ақуыздар, пептидтер және, мүмкін, феромондардан құралған.
Morphology changes occur as A. gigas undergoes the transition from water breather to air breather 8–9 days after hatch. During the transition to air breathing, the structure of the gills changes, making them better adapted for ion absorption, but less able to undergo gas diffusion. Once developmental changes in the gills take place, the lamella is less recognizable. The adult gills are made up of smooth, column shaped filaments, instead. The kidneys have an important role in nitrogenous waste excretion in this species and are enlarged in adult fish. The secretion is made of 400 substances and consist of hormones, proteins, peptides and likely pheromones.
Экология
А. gigas өзінің жабырғылары арқылы алатын оттегіні толықтыру үшін беткі ауамен тыныс алуды қажет етеді, сондықтан әр 5-15 минут сайын бетке шығып, қатты ауа жұтуға мәжбүр. Бұл туыстың басқа түрлері сияқты, осы мақсатта өкпеге ұқсас тіні бар өзгертілген жүзу қабысы қолданылады. Бұл түр негізінен балықтармен қоректенеді, бірақ жас дарақтары толық жетілгенше жәндіктер мен балық дернәсілдерін көбірек жейді. Олар сондай-ақ су бетіндегі құстарды, сүтқоректілерді, жемістерді және тұқымдарды да тұтынады. Шағылысу су деңгейі төмендеген кезде (тамыздан наурызға дейін) көлдер мен өзен арналарында жүзеге асады. Екі ата-анасы салған ұядан жас балықтар шыққаннан кейін, атасы оларды шамамен үш ай қорғайды. Жас дарақтары 4-5 жасқа келгенде жыныстық пісіледі, тұтқындық жағдайындағы орташа өмір сүру ұзақтығы 15-20 жылды құрайды. Боливияда паиша инвазивті түр ретінде жергілікті түрлерге қауіп төндіреді деген мәліметтер бар. Әртүрлі есептер паишаның таралуы мен Боливия Амазониясының кейбір аймақтарындағы жергілікті балық түрлерінің санының азаюы арасындағы байланысты көрсетеді. Жергілікті балық түрлерінің популяцияларына және балық аулауға тигізетін әсері аймаққа қарай күрт өзгереді.
A. gigas requires breathing surface air to supplement the oxygen it derives from the use of its gills, and as such, is dependent on surfacing every 5–15 minutes to loudly gulp air at the surface. As in other species in the genus, a modified swim bladder that contains lung like tissue is used for this purpose. The species primarily feeds on fish, although juveniles prefer insects and fish larvae until fully grown. They also consume birds, mammals, fruits, and seeds on the water surface. Spawning occurs in lakes and river channels during the time of low water levels (August to March). After the young hatch from eggs laid in a nest constructed by both parents, the male remains to protect them for a period of about three months. The young reach sexual maturity at an age of four to five years; average lifespan in captivity is 15–20 years. For Bolivia, the paiche as an invasive species is considered a threat to local native species according to reports. Various reports show a correlation between the spreading of paiche and the decline in numbers of native fish species in parts of the Bolivian Amazon. Effects on local fish species populations and on fishing behaviors vary strongly by region.