Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Чивитавеккья (ˌtʃivitaˈvɛkkja; "көне қала" деген мағынаны білдіреді) – Италияның Лацио аймағындағы Рим астанасының метрополитен қаласындағы коммуна (муниципалитет). Тиррен теңізіндегі теңіз порты, Римнің батыс-солтүстік-батысында орналасқан. Порт екі айлақ және толқын қорғағышынан тұрады, оның үстінде маяк орналасқан.
Civitavecchia (ˌtʃivitaˈvɛkkja; meaning "ancient town") is a comune (municipality) in the Metropolitan City of Rome Capital, in the Italian region of Lazio. A sea port on the Tyrrhenian Sea, it is located west north west of Rome. The harbour is formed by two piers and a breakwater, on which stands a lighthouse.
Этруск дәуірі
Цивитавеккияның бүкіл аумағы этруск қабірлерінің қалдықтарымен толы, және қазіргі қаланың орталығында шағын этруск қонысы гүлдеген болуы мүмкін. Молинар фабрикасынан алыс емес орналасқан Маттонара этруск некрополі, б.з.д. 7-6 ғасырларға жатады деп саналады және жақын орналасқан Скалья некрополімен байланысты болған. 19 ғасырдың соңында Микеланджело бекінісінің жанында, бір кемені қабылдай алатын шағын параллель алабұдақтардан тұратын ежелгі порттың іздері көрініс тапқан. Фикончелла төбесіндегі этруск қонысы әлі де көрінеді, онда б.з.д. 70 жылға дейін алғашқы мойнақтар салынған, римдіктер оны Aquae Tauri деп атаған.
The whole territory of Civitavecchia is dotted with the remains of Etruscan tombs and it is likely that in the centre of the current city a small Etruscan settlement thrived. The Etruscan necropolis of Mattonara, not far from the Molinari factory, is almost certainly from the 7th 6th century BC and was most likely connected with the nearby necropolis of Scaglia. An ancient port formed by small parallel basins capable of accommodating single vessels was still visible at the end of the 19th century near Fort Michelangelo. An Etruscan settlement on the hill of Ficoncella can still be seen where the first baths were built before 70 BC, known by the Romans as Aquae Tauri.
Рим дәуірі
Терме Тауриндегі жақын орналасқан монументальді моншалар бастапқыда Рим Республикасы дәуірінде, мүмкін Рим префекті Тит Статилий Таурус салған. Император Траян кемежайды II ғасырдың басында едәуір кеңейтті және одан кейін Centum Cellae деп аталды, бұл, әдетте, кемежай қабырғасын құрайтын көптеген күмбезді "бөлмелерге" байланысты болған, олардың бір бөлігін әлі де көруге болады. Centum Cellae атауының алғашқы жазбасы Плиний Кішінің 107 жылғы хатында кездеседі. Алайда, бұл атау жақын жердегі Траянның кең вилласының центум ("жүз") залына сілтеме болуы мүмкін деген болжам бар. Кемежайды Траянның сүйікті сәулетшісі, Дамасктық Аполлодор (Анкона портын да салған) салған болуы мүмкін. Қала да Centum Cellae деп белгілі болды және сол кезден бастап дамыды. Траянның сәнді вилла пульчерримасы (Плинийдің сөзімен, ең әдемі) сол уақытта салынған болуы керек, бірақ оның іздері әлі табылмаған, алайда Терме Таурин моншалары мен жақын маңдағы үлкен цистерналар оның құрамына кірген болуы мүмкін. Плиний Траянның вилласына шақырылып, онда әдетте Римде өтетін consilium principis (кеңесшілер кеңесінің) ерекше отырысы өтті, бұл вилланың императорлық резиденция мәртебесін көрсетеді. Вилла кейінірек жас Марк Аврелий тарапынан да пайдаланылды, шамамен 140-145 жылдары ол онда виварий салдырған, сондай-ақ 173 жылы Коммод та пайдаланды. Рим портының жанындағы зираттан табылған II-III ғасырларға жататын жазулар теңіз флотынан келген классиарлардың (теңізшілердің) және ақсүйектердің болғанын дәлелдейді. Олар сонымен қатар Равенна және Мизенум флоттарының жасақтарының саны мен түрі туралы мәлімет береді. 251 жылы Папа Корнелий Деций мен оның ізбасары Требониан Галлдың қудалауы кезінде Centumcellae қаласында тұтқындалды және 253 жылы сол жерде қайтыс болды. IV-V ғасырларда қала мен порт одан да гүлденіп, қарбалас болды, Рутилий Наматиан 414 жылы Остияның толып кетуіне байланысты Римнің маңызды портына айналғанын сипаттады. 530 жылдары Centumcellae византиялық бекініс болды және 553 жылға дейін қала готтар мен византиялықтар арасындағы соғыстарда қиындықтарды бастан өткерді.
The nearby monumental baths at Terme Taurine were built originally in the Roman Republican era, possibly by Titus Statilius Taurus, prefect of Rome. The harbour was greatly enlarged by the Emperor Trajan at the beginning of the 2nd century and known as Centum Cellae thereafter probably due to the many vaulted "cells" forming the harbour wall some of which can still be seen. The first occurrence of the name Centum Cellae is from a letter by Pliny the Younger in AD 107. It has been suggested that the name could instead refer to the centum ("hundred") halls of the extensive villa of Trajan which was nearby. The harbour was probably built by Trajan's favourite architect, Apollodorus of Damascus (who also built the harbour of Ancona). The town was also known as Centum Cellae and was developed from the same time. Trajan's sumptuous villa pulcherrima (most beautiful, according to Pliny) must have been built at the same time but traces have yet to be found, although the Terme Taurine baths and the large cistern nearby are likely to have been included. Pliny was summoned by Trajan to his villa there for an exceptional meeting there of the consilium principis (advisory council) which normally took place in Rome, and which indicates the status of the villa as an imperial residence. The villa was also used later by the young Marcus Aurelius, probably in the years 140 145 who built a vivarium there and also in 173 by Commodus. Inscriptions from between the 2nd and 3rd centuries from a cemetery near the Roman harbour prove the presence of classiari, sailors from the navy, and also of a noble class. They also tell of the number and type of ships which were detachments of the fleets of Ravenna and of Misenum. In 251 Pope Cornelius was imprisoned in Centumcellae during the persecutions of Decius and his successor Trebonianus Gallus and died there in 253. In the 4th and 5th centuries the city and port became even more prosperous and busy, as Rutilius Namatianus described it in 414 as it became an important port of Rome due to the silting of Ostia. In the 530s, Centumcellae was a Byzantine stronghold and until 553 the city suffered in the wars between the Goths and the Byzantines.
Кейінгі тарих
Ол 728 жылы Папалық мемлекеттердің құрамына кірді және папа Григорий III Centumcellae-ні қайтадан нығайтты. 813–814, 828, 846 және соңында 876 жылдары портқа сарациндер шабуыл жасағандықтан, 854 жылы папа Лео VII бұйрығымен одан да қауіпсіз жерде жаңа елді мекен салынды. Бірақ, 889 жылы тұрғындар жағалаудағы ескі қалаға қайтып оралып, оны қайта жаңартып, Civitas Vetus деп атады. 1944 жылдың 27 маусымында 379-шы портовый батальонынан екі американдық әскер, Фред А. МакМюррей мен Луис Тилл, Чивитавеккияда екі итальяндық әйелді зорлап, үшіншісін өлтірді деген айып тағылды. МакМюррей мен Тилл бес айдан кейін АҚШ армиясы тарапынан дарға асылды.
It became part of the Papal States in 728 and Pope Gregory III refortified Centumcellae. As the port was raided by the Saracens in 813–814, 828, 846 and finally in 876, a new settlement in a more secure place was therefore built by order of Pope Leo VII as soon as 854. In the meantime, however, the inhabitants returned to the old town by the shore in 889 and rebuilt it, giving it the name Civitas Vetus. On June 27, 1944, two American soldiers from the 379th Port Battalion, Fred A. McMurray and Louis Till, allegedly raped two Italian women in Civitavecchia and murdered a third. McMurray and Till were subsequently both executed by the United States Army by hanging five months later.
Экономика
Civitavecchia қазіргі уақытта ірі круиздік және паромдық порт, орталық Италиядан Сардинияға, Сицилияға, Туниске және Барселонаға теңіз жолымен қатынаудың негізгі бастапқы нүктесі. Балық аулау екінші дәрежелі маңызға ие. Қала екі жылу электр станциясының орналасқан жері. Олардың біреуін көмірге көшіруге байланысты халықтың наразылығы туды, себебі бұл ауыр ластануға әкелуі мүмкін деп қауіптеніп отыр.
Civitavecchia is today a major cruise and ferry port, the main starting point for sea connection from central Italy to Sardinia, Sicily, Tunis and Barcelona. Fishing has a secondary importance. The city is also the seat of two thermal power stations. The conversion of one of them to coal has raised the population's protests, as it is feared it could create heavy pollution.
Римдік қала
Қазіргі заманғы ішкі порт (дарсена) ежелгі негіздерге салынған, олардың көпшілігі әлі де көрініп тұр және пішіні Траян заманындағыдай сақталған. Оның оңтүстік жағында қисық толқынқорғағыш, ал солтүстік жағында толқындарды басу үшін аркалары бар тік толқынқорғағыш болған, олар әлі де бар. Лазаретто мұнарасы солтүстік толқынқорғағыштың ұшында орналасқан және ежелгі портты қоршаған төрт үлкен римдік дөңгелек мұнараның жалғыз қалдығы, олар маяктар қызметін атқарған. Үлкен бассейн мен ішкі порттың (дарсена) арасында орта ғасырларда да пайдаланылған қоймалардың қалдықтарын көруге болады. Порт бойымен өтетін Аурелия жолының 6 метр ені және 3 метр тереңдігі бар бөлігі қазылып алынды. Римдік қала қабырғасының бір бөлігі Леандра алаңындағы Тудың бауырластығының жертөлесінде көрінеді. Траянның вилласына жататын су құбыры мен үлкен цистернаның қалдықтары сақталған. Фикончелладан солтүстікке қарай римдіктер жиі барып, Civitavecchiesi халқы арасында әлі де танымал болған Терме Таурин ванналары орналасқан. Қазіргі атауы әртүрлі бассейндер арасында өсетін инжір ағаштарынан шыққан. Сонымен қатар, Фикончелла маңында ертерек этруск және ертерек римдік қоныстан қалған Аква Таури ванналары да бар. 160x100 метрлік үлкен ғимарат ванналарды қоршап тұрды және қазір қазу жұмыстары жүргізілуде.
The modern inner harbour (darsena) rests on the ancient foundations many of which can be seen and whose shape is still very much the same as it was in Trajan's time. It had a curved breakwater on the southern side and a straight one to the north with arches to reduce the waves which still exist. The Torre di Lazzaretto is on the end of the north mole and the only one remaining of four large Roman round towers around the ancient harbour that served as beacons. Remains of warehouses can be seen between the large basin and the inner harbour (darsena), still used during the middle ages. A section of the Via Aurelia running along the harbour, 6 m wide and at a depth of 3 m, was excavated. Some of the Roman city wall is visible in the basement of the Fraternity of the Banner in the Piazza Leandra. Remains of an aqueduct and a large cistern, possibly part of Trajan's villa, are preserved. North of the city at Ficoncella are the Terme Taurine baths frequented by Romans and still popular with the Civitavecchiesi. The modern name stems from the common fig plants among the various pools. Also at Ficoncella nearby are the baths of Aquae Tauri from the earlier Etruscan and early Roman settlement. A larger building of 160x100 m enclosed the baths and is being excavated.
Көлік
Чивитавеккия порты, сондай-ақ "Рим порты" деп белгілі, Италиядағы тауарлар мен жолаушылар тасымалы үшін маңызды теңіз көлігі торабы болып табылады. "Теңіз магистральдарының" бөлігі ретінде, ол бірнеше Жерорта теңізі порттарымен байланысты және Италияның материгі мен Сардиния арасындағы маңызды байланыстардың бірін құрайды. 1859 жылы ашылған Чивитавеккия теміржол станциясы Рим-Чивитавеккия теміржолының батыс терминалы болып табылады, ол Пиза-Ливорно-Рим теміржолының бір бөлігі. Қала орталығын портпен байланыстырған қысқа желі 2000 жылдардың басына дейін сақталды. Онда екі станция болды: порты қызметін көрсететін Чивитавеккия Маритима және Чивитавеккия Виале делла Виттория. Чивитавеккияға Римді Генуямен байланыстыратын толыққанды емес A12 автожолы және осы екі аралықты байланыстыратын SS1 мемлекеттік тас жолы Via Aurelia арқылы қызмет көрсетеді. Қала сондай-ақ жаңа автожол жобасына, Чивитавеккия-Венеция немесе Жаңа Ромеяға қатысты, қазір Витербо мен Равенна арасындағы екі бағытты қозғалысқа арналған жол ретінде аяқталды (Терни, Перуджа және Чезена арқылы) және Италияда Орте-Равенна деп белгілі.
The Port of Civitavecchia, also known as "Port of Rome", is an important hub for the maritime transport in Italy, for goods and passengers. Part of the "Motorways of the Sea", it is linked to several Mediterranean ports and represents one of the main links between Italian mainland to Sardinia. Civitavecchia railway station, opened in 1859, is the western terminus of the Rome–Civitavecchia railway, which forms part of the Pisa–Livorno–Rome railway. A short line linking the town center to the harbour survived until the early 2000s. It counted two stations: Civitavecchia Marittima, serving the port, and Civitavecchia Viale della Vittoria. Civitavecchia is served by the A12, an unconnected motorway linking Rome to Genoa and by the State highway SS1 Via Aurelia, which also links the two stretches. The town is also interested by a project regarding a new motorway, the Civitavecchia Venice or New Romea, nowadays completed as a dual carriageway between Viterbo and Ravenna (via Terni, Perugia and Cesena) and commonly known in Italy as the Orte Ravenna.
Білім
Коммунада бірнеше балабақша, бастауыш мектеп, негізгі мектеп және жоғары мектептер бар. Polo Universitario di Civitavecchia қалада орналасқан.
The commune has multiple preschools, primary schools, junior high schools, and high schools. Polo Universitario di Civitavecchia is located in the city.