Кіріспе

Чивитавеккья (ˌtʃivitaˈvɛkkja; "көне қала" деген мағынаны білдіреді) – Италияның Лацио аймағындағы Рим астанасының метрополитен қаласындағы коммуна (муниципалитет). Тиррен теңізіндегі теңіз порты, Римнің батыс-солтүстік-батысында орналасқан. Порт екі айлақ және толқын қорғағышынан тұрады, оның үстінде маяк орналасқан.

Этруск дәуірі

Цивитавеккияның бүкіл аумағы этруск қабірлерінің қалдықтарымен толы, және қазіргі қаланың орталығында шағын этруск қонысы гүлдеген болуы мүмкін. Молинар фабрикасынан алыс емес орналасқан Маттонара этруск некрополі, б.з.д. 7-6 ғасырларға жатады деп саналады және жақын орналасқан Скалья некрополімен байланысты болған. 19 ғасырдың соңында Микеланджело бекінісінің жанында, бір кемені қабылдай алатын шағын параллель алабұдақтардан тұратын ежелгі порттың іздері көрініс тапқан. Фикончелла төбесіндегі этруск қонысы әлі де көрінеді, онда б.з.д. 70 жылға дейін алғашқы мойнақтар салынған, римдіктер оны Aquae Tauri деп атаған.

Рим дәуірі

Терме Тауриндегі жақын орналасқан монументальді моншалар бастапқыда Рим Республикасы дәуірінде, мүмкін Рим префекті Тит Статилий Таурус салған. Император Траян кемежайды II ғасырдың басында едәуір кеңейтті және одан кейін Centum Cellae деп аталды, бұл, әдетте, кемежай қабырғасын құрайтын көптеген күмбезді "бөлмелерге" байланысты болған, олардың бір бөлігін әлі де көруге болады. Centum Cellae атауының алғашқы жазбасы Плиний Кішінің 107 жылғы хатында кездеседі. Алайда, бұл атау жақын жердегі Траянның кең вилласының центум ("жүз") залына сілтеме болуы мүмкін деген болжам бар. Кемежайды Траянның сүйікті сәулетшісі, Дамасктық Аполлодор (Анкона портын да салған) салған болуы мүмкін. Қала да Centum Cellae деп белгілі болды және сол кезден бастап дамыды. Траянның сәнді вилла пульчерримасы (Плинийдің сөзімен, ең әдемі) сол уақытта салынған болуы керек, бірақ оның іздері әлі табылмаған, алайда Терме Таурин моншалары мен жақын маңдағы үлкен цистерналар оның құрамына кірген болуы мүмкін. Плиний Траянның вилласына шақырылып, онда әдетте Римде өтетін consilium principis (кеңесшілер кеңесінің) ерекше отырысы өтті, бұл вилланың императорлық резиденция мәртебесін көрсетеді. Вилла кейінірек жас Марк Аврелий тарапынан да пайдаланылды, шамамен 140-145 жылдары ол онда виварий салдырған, сондай-ақ 173 жылы Коммод та пайдаланды. Рим портының жанындағы зираттан табылған II-III ғасырларға жататын жазулар теңіз флотынан келген классиарлардың (теңізшілердің) және ақсүйектердің болғанын дәлелдейді. Олар сонымен қатар Равенна және Мизенум флоттарының жасақтарының саны мен түрі туралы мәлімет береді. 251 жылы Папа Корнелий Деций мен оның ізбасары Требониан Галлдың қудалауы кезінде Centumcellae қаласында тұтқындалды және 253 жылы сол жерде қайтыс болды. IV-V ғасырларда қала мен порт одан да гүлденіп, қарбалас болды, Рутилий Наматиан 414 жылы Остияның толып кетуіне байланысты Римнің маңызды портына айналғанын сипаттады. 530 жылдары Centumcellae византиялық бекініс болды және 553 жылға дейін қала готтар мен византиялықтар арасындағы соғыстарда қиындықтарды бастан өткерді.

Кейінгі тарих

Ол 728 жылы Папалық мемлекеттердің құрамына кірді және папа Григорий III Centumcellae-ні қайтадан нығайтты. 813–814, 828, 846 және соңында 876 жылдары портқа сарациндер шабуыл жасағандықтан, 854 жылы папа Лео VII бұйрығымен одан да қауіпсіз жерде жаңа елді мекен салынды. Бірақ, 889 жылы тұрғындар жағалаудағы ескі қалаға қайтып оралып, оны қайта жаңартып, Civitas Vetus деп атады. 1944 жылдың 27 маусымында 379-шы портовый батальонынан екі американдық әскер, Фред А. МакМюррей мен Луис Тилл, Чивитавеккияда екі итальяндық әйелді зорлап, үшіншісін өлтірді деген айып тағылды. МакМюррей мен Тилл бес айдан кейін АҚШ армиясы тарапынан дарға асылды.

Экономика

Civitavecchia қазіргі уақытта ірі круиздік және паромдық порт, орталық Италиядан Сардинияға, Сицилияға, Туниске және Барселонаға теңіз жолымен қатынаудың негізгі бастапқы нүктесі. Балық аулау екінші дәрежелі маңызға ие. Қала екі жылу электр станциясының орналасқан жері. Олардың біреуін көмірге көшіруге байланысты халықтың наразылығы туды, себебі бұл ауыр ластануға әкелуі мүмкін деп қауіптеніп отыр.

Римдік қала

Қазіргі заманғы ішкі порт (дарсена) ежелгі негіздерге салынған, олардың көпшілігі әлі де көрініп тұр және пішіні Траян заманындағыдай сақталған. Оның оңтүстік жағында қисық толқынқорғағыш, ал солтүстік жағында толқындарды басу үшін аркалары бар тік толқынқорғағыш болған, олар әлі де бар. Лазаретто мұнарасы солтүстік толқынқорғағыштың ұшында орналасқан және ежелгі портты қоршаған төрт үлкен римдік дөңгелек мұнараның жалғыз қалдығы, олар маяктар қызметін атқарған. Үлкен бассейн мен ішкі порттың (дарсена) арасында орта ғасырларда да пайдаланылған қоймалардың қалдықтарын көруге болады. Порт бойымен өтетін Аурелия жолының 6 метр ені және 3 метр тереңдігі бар бөлігі қазылып алынды. Римдік қала қабырғасының бір бөлігі Леандра алаңындағы Тудың бауырластығының жертөлесінде көрінеді. Траянның вилласына жататын су құбыры мен үлкен цистернаның қалдықтары сақталған. Фикончелладан солтүстікке қарай римдіктер жиі барып, Civitavecchiesi халқы арасында әлі де танымал болған Терме Таурин ванналары орналасқан. Қазіргі атауы әртүрлі бассейндер арасында өсетін инжір ағаштарынан шыққан. Сонымен қатар, Фикончелла маңында ертерек этруск және ертерек римдік қоныстан қалған Аква Таури ванналары да бар. 160x100 метрлік үлкен ғимарат ванналарды қоршап тұрды және қазір қазу жұмыстары жүргізілуде.

Көлік

Чивитавеккия порты, сондай-ақ "Рим порты" деп белгілі, Италиядағы тауарлар мен жолаушылар тасымалы үшін маңызды теңіз көлігі торабы болып табылады. "Теңіз магистральдарының" бөлігі ретінде, ол бірнеше Жерорта теңізі порттарымен байланысты және Италияның материгі мен Сардиния арасындағы маңызды байланыстардың бірін құрайды. 1859 жылы ашылған Чивитавеккия теміржол станциясы Рим-Чивитавеккия теміржолының батыс терминалы болып табылады, ол Пиза-Ливорно-Рим теміржолының бір бөлігі. Қала орталығын портпен байланыстырған қысқа желі 2000 жылдардың басына дейін сақталды. Онда екі станция болды: порты қызметін көрсететін Чивитавеккия Маритима және Чивитавеккия Виале делла Виттория. Чивитавеккияға Римді Генуямен байланыстыратын толыққанды емес A12 автожолы және осы екі аралықты байланыстыратын SS1 мемлекеттік тас жолы Via Aurelia арқылы қызмет көрсетеді. Қала сондай-ақ жаңа автожол жобасына, Чивитавеккия-Венеция немесе Жаңа Ромеяға қатысты, қазір Витербо мен Равенна арасындағы екі бағытты қозғалысқа арналған жол ретінде аяқталды (Терни, Перуджа және Чезена арқылы) және Италияда Орте-Равенна деп белгілі.

Білім

Коммунада бірнеше балабақша, бастауыш мектеп, негізгі мектеп және жоғары мектептер бар. Polo Universitario di Civitavecchia қалада орналасқан.