Кіріспе

Жаңа жылдық леви – Канаданың генерал-губернаторы, провинция губернаторлары, әскери мекемелер, муниципалитеттер және басқа да ұйымдар Жаңа жыл күні ұйымдастыратын әлеуметтік шара.

Тарих

Леве сөзінің (француз тілінен, көтерілу деген мағынадағы lever инфинитивінен, латын тіліндегі levāre, "көтеру" сөзінен) бастауы Франция корольі XIV Людовик (1643–1715) тұсындағы levée du soleil (күннің шығуы) болып табылады. Ол таңертең оянғаннан кейін ер адамдарынан құрмет қабылдауды қалыпқа келтірген, бұл әдет кейіннен Еуропаға тарады. 18-ғасырда Ұлыбритания мен Ирландиядағы леве патшаның немесе оның өкілінің таңертең немесе түстен бұрын өткізетін ресми сарайлық қабылдауы болды. Жаңа әлемдегі колонияларда левені монарх атынан әрекет ететін губернатор ұйымдастырды. Бұл шараларға тек ер адамдар ғана қатысты. Әйелдер кешке сарайда қабылдауға ұсынылды. Леве Жаңа жыл күнімен байланысты алғаш рет Канадада пайда болды. Жүктің иелері (үкімет өкілдері) Жаңа жыл күні құрмет көрсету дәстүріне ие болды. Бұл әдет генерал-губернаторлар мен губернаторлардың левелері үшін қабылданды. Канададағы алғашқы жазбадағы леве 1646 жылдың 1 қаңтарында Сент-Луи сарайында Жаңа Франция губернаторы Чарльз Хуаль де Монтманьи өткізді (1636-1648 жылдар). Губернатор азаматтарға жаңа жыл құтты болсын тілегеннен бөлек, Франциядағы маңызды оқиғалар мен колониядағы жағдай туралы да хабарлады. Ал қоныс аударғандар патшаға адалдықтарын жаңартқандары тиіс болды. Леве дәстүрін Канададағы британдық колония губернаторлары, содан кейін генерал-губернаторлар мен лейтенант-губернаторлар жалғастырды. Бұл дәстүр бүгінгі күнге дейін сақталуда. Белгілі болғандай, леве тарихи түрде ерлерге арналған болды, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қарулы күштердің әйел офицерлері де левеге қатысты. Содан бері левеге ерлер де, әйелдер де қатыса алады.

Қазіргі күн

Жылдар өте келе, жаңа жылдық левилер көбінесе тек Канадада ғана сақталып қалды, бірақ басқа елдерде де осыған ұқсас левилер кездеседі. Бүгінде левилер – генерал-губернатор, провинциялардың вице-губернаторлары, әскерилер және басқаларының жаңа жылды қарсы алу және жұртшылыққа құрмет көрсету үшін ұйымдастыратын қабылдаулары (әдетте, бірақ міндетті емес, Жаңа жыл күні). Көптеген левилерге кез келген азамат, оның ішінде балалар да қатыса алады. Кейбір отбасылар үшін вице-губернатордың левисіне қатысу жыл сайынғы дәстүрге айналған. Бүгінгі леви бұрынғы, көңілді тойдан тыныш, бейресми шараға айналды. Бұл монархтың, әскери және жергілікті билік өкілдерін шақырып, жаңа жылдық құттықтаулар мен тілектер алмасуға, ескі таныстықтарды жаңартуға және жаңа достармен танысуға мүмкіндік береді. Сондай-ақ, бұл өткен жылға көз жүгіртіп, жаңа жылдың мүмкіндіктерін қарсы алуға арналған шара. Принс-Эдвард аралы провинциясы леви күнін тойлауға тарихи көзқараспен қарайды. Жаңа жыл күні барлық легиондар мен барлар ашылып, таңнан кешке дейін қаз сүті (яғни, жұмыртқа мен ром қосылған сусын) ұсынылады. Үкімет үйі мен провинция үйінде ресми қабылдаулар өткізілсе де, леви күні тек ресми шара ғана емес. Бұл көптеген арал тұрғындарын қызықтыратын оқиға, ол басқа провинциялармен салыстырғанда ерекше, себебі ол бірте-бірте сөнген. Принс-Эдвард аралындағы левилер сағат 8-де басталады.

Ниагара-он-те-Лейк тарихи қаласы (Жоғарғы Канаданың алғашқы астанасы) қала тұрғындары мен қонақтарының қатысуымен леви өткізеді, онда Navy Hall (Форт Джорджға жақын тарихи ғимарат) жанында зеңбірек оғы атылады. Тосттар Патшаға, "сүйікті Канадамызға", Канада Қарулы күштеріне, ардагерлерге, "қаза тапқан серіктестерімізге", сондай-ақ "американдық достарымыз бен көршілерімізге" (екі ғасыр бұрын қала құрылған кезде мұндай тост айтылмаған) айтылады. Барлық деңгейдегі үкімет өкілдері сәлемдемелерін жеткізеді, бұл үлкен қоғамдық шара. Кейбір дін өкілдері, мысалы, Онтарио Англикандық Епархиясының епископы Жаңа жыл күні леви өткізеді.

Тамақ-түлік

Левиде ұсынылатын тағамдар мен сусындардың маңызы мен әртүрлілігі жылдар бойы өзгеріп келді. Колониялық дәуірде левидің ресми рәсімдері аяқталғаннан кейін, қонақтарға туған жерден әкелінген шарап пен ірімшік ұсынылатын. Шарап ұзақ теңіз саяхатында Канадаға жеткенде сақталуы қиын болды. Шарапты дәмді ету үшін оған спирт пен дәмдеуіштер қосылып, қыздырылатын. Осы қоспа "cat=no" ("карибу қаны") деп аталды. Британдық отаршылдық кезінде "le sang du caribou" шарабының орнына, сақталуы оңайырақ болған виски қолданылатын. Содан кейін оны ешкі сүтімен араластырып, мускат жаңғағы мен корицамен хоштандырып, "арқа сүті" деп аталатын ағылшын тіліндегі нұсқасын жасады. Бүгінгі таңда "арқа сүті" виски (немесе ром) пен дәмдеуіштерден басқа, жұмыртқалық крем мен балмұздақ, сондай-ақ басқа да спирттік қосымшаларды қамтуы мүмкін. Нақты рецепттерді белгілі бір топтар қатты сақтайтын құпиялар болуы мүмкін. Жаңа жылдық тойларда тағамдар маңызды рөл атқарды. 1797 жылы Манитобадағы Брэндон Хауста өткен Жаңа жылдық леви туралы хабарда: "Таңертең канадалықтар (Солтүстік-Батыс компаниясының адамдары) үй мен ауланы салют атып (мылтықтарды оқтап) шулатты. Содан кейін үй оларға толып, әрқайсысына бір шыны сыра берілді" делінген. Симпсоннің "Атабаска" журналында 1821 жылдың 1 қаңтарында: "Жаңа жыл мерекесі бүгін таңғы сағат төртте басталды, адамдар мені оқ атып құттықтады, жарты сағаттан кейін гарнизонның барлық тұрғындары залда жиналды, ең жақсы киімдерін киіп, бірнеше құты ром мен тортамен той жасады. Оларға бұқа етінің толық мөлшері және әрбір адамға бір келі спирттік су берілді; әйелдер де біздің шамамыз келгенше тойға шақырылды" деп жазылған. Тұрғындар губернаторға құрмет көрсету үшін келгенде, олар той күтетін. 1856 жылы Ванкувер аралында колониялық губернатордың левисі қатысушылардың көңілінен шықпағандықтан "үлкен дау-жанжал" болды.

Басқа елдер

Дания монархы жыл сайын Christiansborg сарайында осыған ұқсас шара өткізеді.

Шығармалық сілтемелер

Әдеби көркем әдебиетте, Нил Стивенсонның «Барокко» циклы трилогиясындағы сюжеттің дамуына левелер маңызды фон құрайды.