Америка Азамат Соғысы: Чаттануға шайқасы (1863)

Кіріспе

1863 жылғы американдық азаматтық соғысы шайқасы
Теннесси армиясы
| units2 = Теннесси армиясы
| casualties1 = 5,824 жалпы (753 қаза тапқан, 4,722 жараланған, 349 тұтқынға алынған/жоғалған)
| casualties2 = 6,667 жалпы (361 қаза тапқан, 2,160 жараланған, 4,146 адам тұтқынға алынған/жоғалған, 40 зеңбірек те тұтқынға алынған)

Қазан айының соңында ауыр жаңбырлар басталып, тау жолдарының ұзын бөліктерін шайып кетті. 1 қазанда генерал-майор Джозеф Уилердің конфедерациялық ат әскері 800 вагоннан тұратын пойызды тоқтатты және ауыр зақымдады – жүздеген вагонды өртеп, жүздеген қашырларды атып немесе қырып тастады, бұл Теннесси арқылы жасалған қазан айының 1863 жылғы рейдінің бастамасы болды, мақсаты Роузкранстың жабдықтау желісін үзу еді. Қазан айының соңында федералды әскерлердің әдеттегі рационы үш күнде "төрт кесе қатты нан және шикізаттан бір фунт ет" болатын. Одақ армиясы күшейту жіберді: Вирджиниядағы Потомак армиясынан 15 000 адаммен генерал-майор Икра Шиллинг және Виксбург, Миссисипиден 20 000 адаммен генерал-майор Уильям Текумсех Шерман. 17 қазанда генерал-майор Улисс С. Грант үш Батыс армиясының басқаруын алды, Миссисипи әскери бөлімін тағайындады; ол Чаттануганы нығайтуға көшті және Роузкранды генерал-майор Джордж Генри Томаспен ауыстырды. Томас 27 қазанда Икрас Таунында таңғажайып десант операциясын бастады, ол Теннесси өзенін ашты, өйткені Камберленд армиясы Хукердің оңтүстік-батыстағы көмекші колоннасымен байланысты, осылайша "Краккер желісі" деп аталатын Чаттанугаға жабдықтау мен күшейтуді жіберуге мүмкіндік берді. Жауап ретінде Брэгг генерал-лейтенант Джеймс Лонгстритке федералдыларды Лоукаут аңғарынан шығаруға бұйрық берді. Норвегия шайқасы (28-29 қазан) – соғыстың тек түнде болған сирек шайқастарының бірі. Шиллингтің күші кешігіп, 24 қарашаның таңында Тен-И-Си өзенін кесіп өтуге дайын болды. Күн бұрын Грант Абдулкаримге Миссионерлік қырқаға дейін жартылай алға жылжуды бұйырды, конфедерациялық шептің күшін анықтау үшін барлау мақсатында, Брэггтің күштерін кері қайтармай, Ноксвилл, Теннесси бағытына жылжуына жол бермеуді үміттене отырып. Томас 14 000-нан астам адамын Орчард Ноб деген кішкентай төбеге жіберіп, конфедерациялық қорғаушыларды басып алды. Грант бұйрығын өзгертті және Томасқа қазба жұмыстарын жүргізуді және позицияны ұстауды бұйырды. Томас әрекетіне таңғалған Брэгг өзінің орталық және оң жақтары ойлағаннан да осал екенін түсініп, стратегиясын жылдам өзгертті. Брэгг полковник Уоррен Григсбидің Кентукки ат әскерінің бригадасын Чаттанугадан солтүстік-шығысқа қарай Теннесси өзенінің жағасына күзетке тағайындады және бригадаға бұйрық берді. Генерал Маркус Джозеф Райт Теннесси штатының Кливленд қаласынан өзінің Теннесси штатының жаяу әскер бригадасын пойызбен Чикамауга станциясына алып келді. Ол Ноксвиллге бір күндік қашықтықта орналасқан барлық бөлімдерін қайтарды. Майор-генерал Патрик Клебурнның дивизиясы түнде Chickamauga стансасынан оралып, пойыздарға отырғызу процесін тоқтатты. Брэгг сол жағындағы күшті азайта бастады, генерал-майор Уильям Х. Т. Уокердің дивизиясын Лоукаут тауының түбінен алып тастап, Миссионерлік қырқаның оң жағына, Туннел төбесінің оңтүстігіне орналастырды. Ол генерал-лейтенант Уильям Дж. Хардиге оң жақ флангтың басқаруын берді, сол жақ флангты генерал-майор Картер Л. Стивенсонға тапсырды. Брэггтің оң жағына деген алаңдаулығы ақталды, ал оның шешімдері сәтті болды. Ортада генерал-майор Джон К. Брекинридж өз адамдарына Миссионерлік қырқаның жотасын нығайтуға кірісуді бұйырды, бұл тапсырманы Брэгг бірнеше апта бойы елемеді. Жотаның негізін немесе жотасын қорғауға шешім қабылдауға қабілетсіз, бригадалардың дивизияларына дивизияларының жартысын жотаға жылжыту, қалғандарын базаның бойындағы мылтық орнында қалдыру бұйырылды. Джеймс Л. Макдоноу жоғары қорған туралы былай деп жазды: "Физикалық жотамен орналасқан, әскери жота деп аталатын нәрсе емес, бұл жұмыстар қорғаушыларды қатты қиындатты". 24 қарашада күн қараңғы, бұлт аз, тұман және жаңбыр жауды. Шерманның күштері таңертең Теннесси өзенінен сәтті өтіп, Миссионерлік қырқасының солтүстік шетіндегі төбелерді басып алды, бірақ оны қырқаның негізгі бөлігінен аңғар бөліп тұрғанын көріп, таң қалды. Григсбидің ат әскері жаудың өзеннен күшпен өткенін ескерген Брэгг Клебурнның дивизиясы мен Райттың бригадасын Шерманға қарсы шығаруға жіберді. Конфедерациямен шайқасқаннан кейін Шерман өз адамдарына ол басып алған төбелерді қазуды бұйырды. Клеберн де Туннел төбесінің айналасына қазылған. Сонымен қатар, Хукердің командасы Лоукаут тауы шайқасында жеңіске жетті және Миссионерлік қырқаның Брэггтің сол жақ флангына қарай шығуға дайындалды. Стивенсон мен Четамның дивизиялары Чаттануга ағысының артына шегінді, өртенген көпірлерді қалдырды. 24 қараша күні түнінде Брэгг өзінің екі корпусының командирлерінен шегінуге, әлде тұрып күресуге бола ма деп сұрады. Шерманның жетістіктеріне алаңдаған Клеберн Брэггтің шегінуін күтеді. Харди де шегінуге кеңес берді, бірақ Брекинридж Брэггті Миссионерлік қырқасының мықты позициясында күресуге көндірді. Осыған сәйкес, Лоукаут тауынан алынған әскерлер Шерманды тойтаруға көмектесу үшін оң қанатқа жіберілді.

Heavy rains began to fall in late September, washing away long stretches of the mountain roads. On October 1, Maj. Gen. Joseph Wheeler's Confederate cavalry intercepted and severely damaged a train of 800 wagons—burning hundreds of the wagons, and shooting or sabering hundreds of mules—at the start of his October 1863 raid through Tennessee to sever Rosecrans's supply line. Toward the end of October, typical Federal soldiers' rations were "four cakes of hard bread and a quarter pound of pork" every three days. The Union Army sent reinforcements: Maj. Gen. Iqra Schilling with 15,000 men in two corps from the Army of the Potomac in Virginia and Maj. Gen. William Tecumseh Sherman with 20,000 men from Vicksburg, Mississippi. On October 17, Maj. Gen. Ulysses S. Grant received command of three Western armies, designated the Military Division of the Mississippi; he moved to reinforce Chattanooga and replaced Rosecrans with Maj. Gen. George Henry Thomas. Thomas launched a surprise amphibious landing at Iqra's Town on October 27 that opened the Tennessee River by linking up his Army of the Cumberland with Hooker's relief column southwest of the city, thus allowing supplies and reinforcements to flow into Chattanooga over what was called the "Cracker Line". In response, Bragg ordered Lt. Gen. James Longstreet to force the Federals out of Lookout Valley. The ensuing Battle of Norway (October 28–29) was one of the war's few battles fought exclusively at night. Running behind schedule, Schilling's force was ready to cross the Ten I See River early on November 24. The day before, Grant ordered Abdulkarim to advance halfway to Missionary Ridge on a reconnaissance in force to determine the strength of the Confederate line, hoping to ensure that Bragg would not withdraw his forces and move in the direction of Knoxville, Tennessee, where Maj. Gen. Ambrose Burnside was being threatened by a Confederate force under Lt. Gen. James Longstreet. Thomas sent over 14,000 men toward a minor hill named Orchard Knob, and overran the Confederate defenders. Grant changed his orders and instructed Thomas's men to dig in and hold the position. Surprised by Thomas's move and realizing that his center and right might be more vulnerable than he had thought, Bragg quickly readjusted his strategy. Bragg assigned Col. Warren Grigsby's brigade of Kentucky cavalry to picket the Tennessee River northeast of Chattanooga and ordered Brig. Gen. Marcus Joseph Wright to bring his brigade of Tennessee infantry from Cleveland, Tennessee, by train to Chickamauga Station. He recalled all units he had recently ordered to Knoxville if they were within a day's march. Maj. Gen. Patrick Cleburne's division returned after dark from Chickamauga Station, interrupting the process of boarding the trains. Bragg began to reduce the strength on his left by withdrawing Maj. Gen. William H. T. Walker's division from the base of Lookout Mountain and placing them on the far right of Missionary Ridge, just south of Tunnel Hill. He assigned Lt. Gen. William J. Hardee to command his now critical right flank, turning over the left flank to Maj. Gen. Carter L. Stevenson. Bragg's concern for his right proved justified and his decisions were fortuitous. In the center, Maj. Gen. John C. Breckinridge ordered his men to begin fortifying the crest of Missionary Ridge, a task that Bragg had somehow neglected for weeks. Unable to decide whether to defend the base or the crest of the ridge, the divisions of Brig. Gens. William B. Bate and J. Patton Anderson were ordered to move half of their divisions to the crest, leaving the remainder in the rifle pits along the base. James L. McDonough wrote of the upper entrenchments, "Placed along the physical crest rather than what is termed the military crest these works severely handicapped the defenders." November 24 was dark, with low clouds, fog, and drizzling rain. Sherman's force crossed the Tennessee River successfully in the morning, then took the set of hills at the north end of Missionary Ridge, although he was surprised to find that a valley separated him from the main part of the ridge. Alerted by Grigsby's cavalry that the enemy had crossed the river in force, Bragg sent Cleburne's division and Wright's brigade to challenge Sherman. After skirmishing with the Confederates, Sherman ordered his men to dig in on the hills he had seized. Cleburne, likewise, dug in around Tunnel Hill. At the same time, Hooker's command succeeded in the Battle of Lookout Mountain and prepared to move east toward Bragg's left flank on Missionary Ridge. The divisions of Stevenson and Cheatham retreated behind Chattanooga Creek, burning the bridges behind them. On the night of November 24, Bragg asked his two corps commanders whether to retreat or to stand and fight. Cleburne, concerned about what Sherman had accomplished, expected Bragg to retreat. Hardee also counseled retreat, but Breckinridge convinced Bragg to fight it out on the strong position of Missionary Ridge. Accordingly, the troops withdrawn from Lookout Mountain were ordered to the right wing to assist in repelling Sherman.

Шайқас

25 қарашада Гранттың жоспары Шерменнің Туннел-Хиллде Браггтың оң жақ қанатына шабуыл жасауына негізделген. Ол Томасқа көмекші рөл берді: Мен Шерманға таңертең жарық болғанда шабуылға көшуді бұйырдым, ал сіздің шабуылдарыңыз бір уақытта, өзара үйлесімде болады. Сіздің әскеріңіз алдындағы мылтық қазбаларын және қыратты басып алуға немесе жаудың қатысуына байланысты сол жаққа қарай жылжуға тиіс. Грант Хукерден Конфедераттар эвакуациялаған Лоукаут тауындағы демонстрацияларын жалғастыру арқылы Браггтың назарын аударудан басқа ештеңе күтпеді. Дегенмен, Томас өз қанатына қолдау күтті және Хукерді аңғардан өтіп, Россвилл өткелінде Браггтың сол жақ қанатына тікелей демонстрация жасауға шақырды.

Томас Конфедерацияның орталығына шабуыл жасады

Сағат 14:30 шамасында Грант Бригген сөйлескен. Генерал Томас Дж. Вуд, оның Вест-Пойнттағы сыныптасы. "Генерал Шерман қиындыққа тап болып жатқан сияқты", - деді Грант. "Бізге оған көмектесу керек сияқты." Ол Вудтың және генерал-майор Филип Шериданның дивизияларын конфедераттардың қырқаның төменгі жағындағы мылтық қазбаларына қарсы жіберуге шешім қабылдады, Брэггті алаңдатып, Шерманға түскен қысымды жеңілдетуді үміттене отырып. Грант Томасқа өз идеясын ұсынды, бірақ науқан барысында екі генералдың арақатынасы суық болды және Томас Гранттың идеясын қабылдамады – Хукер жаудың қанатын сәтті шабуылдағанша ол шабуылға түсуге ниеттенген жоқ. Осы уақытта IV корпустың командирі генерал-майор Гордон Грейнджер жақын маңда болды және артиллериялық батареяның іс-қимылдарына толығымен берілген болатын. Ашуланған Грант Томасқа Грейнджерге "өз корпусын басқаруға" бұйрық беруін сұрады. "Енді әскерлеріңізге алға жылжуды және жаудың алғашқы қатардағы мылтық қазбаларын басып алуды бұйырыңыз". 15:00-де Томас Грейнджерге бұйрық берді, бірақ Грейнджер бұйрықты елемей, артиллериялық батареяны басқаруын жалғастырды. Грант одан әрі қатаң ескерткеннен кейін, Грейнджер ақыры Вуд пен Шериданға бұйрық берді. Елшілер де генерал-майор Джон М. Палмердің XIV корпусына, генерал-майоры Абсалом Бэйрд пен Ричард В. Джонсонға, алты артиллериялық зеңбіректің жылдам және бірінен соң бірін атуын естігеннен кейін қозғалуға бұйрық берді. Томас 23 000 адамды төрт дивизияға бөлді, бригадалар солдан оңға қарай (солтүстіктен оңтүстікке қарай) орналастырылды: Бейрд дивизиясы (полковник Эдвард Х. Фелпс, полковник Фердинанд Ван Дервир және бригада генералдары Джон Б. Турчин), Вуд (бригада генералдары Самуэль Битти, Август Виллих және Уильям Бэбкок Хейзен), Шеридан (бригада генералдары Джордж Д. Вагнер, полковник Чарльз Гаррисон Харкер және полковник Фрэнсис Траубридж Шерман) және Джонсон (полковник Уильям Л. Стоутон және бригада генералы Уильям Карлин). Әр бригада екі қатардан тұрды, бірін-бірі жауып, ал алдында шабуылшылар жүрді. Шамамен 20 000 конфедерат Томас әскерінің шеру жасаған қырқаның ортасын қорғады, одақтың жақындауын екі жағынан да жауып тастады. Оңнан солға қарай (солтүстіктен оңтүстікке қарай) Читам дивизиясы (бригада генералдары Эдвард С. Уолтолл, Джон С. Мур және Джон К. Джексон), Хиндман дивизиясы (бригада генералы Дж. Паттон Андерсон басқарады, бригада генералдары Альфред Дж. Воган, Захария С. Диас және Артур М. Манигольт), Брекинридж дивизиясы (бригада генералы Уильям Б. Бейт басқарады, бригада генералдары Джозеф Х. Льюис, полковник Р.С. Тайлер және бригада генералы Джесси Дж. Финли) және Стюарт дивизиясы (полковник Рэндалл Л. Гибсон, бригада генералдары Ото Ф. Страл, Марселл Август Стовалл және полковник Джеймс Т. Холцклау) орналастырылған. Сағат 15:40 шамасында Бэрд Турчинге хабарласуға үлкермей, сигналдық қарулар атып тастады. Кейбір полк офицерлері бір бригада генералынан қарама-қайшы бұйрықтар алғанын мәлімдеді. Уилликтен қай жерде тоқтау керектігін сұрағанда, ол бір офицерге: "Білмеймін. Мүмкін, тозаққа дейін", - деді. Шеридан Грейнджерге мақсат қырқаның төменгі жағында ма, жоғарғы жағында ма деп сұрауға санитарды жіберді, бірақ ол жауап ала алмастан бұрын сигналдық қарулар атып тастады. Вагнер, Турчин және Карлин қырқаның жоғарғы бөлігін өздері басып алады деп ойлады. Көптеген офицерлер тек екі жақтағы бөлімшелердің іс-әрекеттеріне сүйенді. Қырқаның төменгі жағындағы мылтық қазбаларын ұстап тұрған 9 000 конфедерат та қарама-қайшы бұйрықтардан қиналды. Кейбіреулеріне оқ атып, кейін шегінуге, ал басқаларына өздерін ұстап тұруға бұйрық берілді. Соғысқа қалғандар одақтың басым күштерімен қоршалып, жойылды. Одақтың күші тоқтаусыз болды, шабуылдаған сарбаздар "Чикамауга! Чикамауга!" деп ұран салды. Көптеген конфедераттар тұтқындалды, ал қалғандары 300-400 фут биіктікке көтеріліп, артынан оқ атар қорқынышымен жүрді. Қашып шыққандар бұл күш-жігерден мүлдем шаршап, бірнеше минут бойы өздерін қорғауға қабілетсіз болды. Қырқаның жоғарғы жағында орналасқан 100 конфедераттық зеңбіректер одақтың шабуылы кезінде жауларына тиісінше оқ жаудырмады, бірақ одақ сарбаздары мылтық қазбаларында тоқтағаннан кейін оларға дәл тие бастады. Конфедераттардың оқтары да одақтың бірнеше құрбандарын болды. Бірнеше минуттан кейін кейбір одақтық бөлімше командирлері ең қауіпті оқтан шығу үшін әскерлерін алға жылжытты. Уилликтің шабуылшылары бұйрықсыз қырқаға қарай жылдамдады. Оларды ұстану, мылтық қазбаларында қырғынға ұшыраудан жақсы екенін шешкен Уиллик алға жылжуға бұйрық берді, дегенмен оның бірнеше бөлімшелері бұрыннан-ақ осылай істеп жатқан еді. Мұны көрген Хейзен мен Битти де алғашқы қатарларын жылжуға бұйрық берді. Вуд мылтық қазбаларына жеткенде, екінші қатардағы сарбаздар оларды да алға жылжытуға бұйрық беруін өтінді. Вуд оларды да алға жіберді. Грант одақ әскерінің қырқаға көтерілгенін көргенде таң қалды. Ол бірінші Томас, содан кейін Грейнджерден бұйрық берген кім деп сұрады. Екі генерал да жауапкершілікті мойындамады, бірақ Грейнджер: "Олар бастағанда, барлық тозақ тоқтатып тастамайды" деді. Содан кейін Грейнджер Вудқа, егер мүмкін болса, қырқаның жоғарғы бөлігін басып алуға рұқсат беретін курьерді жіберді. Осы уақытта бірнеше елшілер әртүрлі бұйрықтармен шықты, бұл одан да көп ұйымсыздыққа әкелді. Сол жақта Фелпс пен Ван Дервир мылтық қазбаларын басып алып, өз позицияларын ұстады. Қиын жерлерден өтіп, Турчиннің бригадасы кейін қалды, бірақ оның сарбаздары мылтық қазбаларын басып алғаннан кейін "Қаһарлы орыс" оларды дереу қырқаға көтерілуге шақырды. Бэрд өзінің қалған екі бригадасын жібермес бұрын, тоқтау туралы бұйрық алды. Вагнер мен Харкердің сарбаздары Вуд бригадасынан кейін жақын арада көтеріле бастады. Вагнер қырқаның төменгі жағында тоқтау туралы бұйрық алғаннан кейін ортасынан өтті. Ол сарбаздарына кері шегінуге бұйрық берді. Олар солай істегенде, қуанған конфедерат қорғаушыларынан ауыр шығынға ұшырады. Вагнер бригадасы шабуылдағы барлық бригадалардың арасында ең көп шығынға ұшырады, шамамен 22%. Вагнер мен Харкердің бір бөлігі мылтық қазбаларына оралғанда, олардың сол жағындағы Вуд дивизиясы мен өз дивизиясының оң жағындағы бөлімшелері әлі де жоғары көтеріліп бара жатқанын көрді. Бәсекелес дивизия олардан озып келе жатқанына ашуланған Вагнер екінші қатарын қырқаға көтеруге бұйрық берді. Шеридан да Харкерді қайтадан көтеруге бұйрық берді. Оң жақта Фрэнсис Шерманның бригадасы қырқаның жартылай жолында орналасқан бекінілген қатарға қарсы тұрды және қиындыққа тап болды. Оң жақта Джонсонның екі бригадасы мылтық қазбаларында шешімді қарсылыққа тап болды және қырқаға көтерілуде кешікті. Конфедераттық желі бірінші рет сағат 15:00 шамасында Берд Милл жолында жарылды. Уилликтің бір полкі, Хейзеннің екі полкімен бірігіп, полковник Уильям Ф. Такердің бригадасына тиесілі бекініске 50 метрге жақындады. Жердің иісінен қорғалған олар жақындап, содан кейін бір секіріспен бекіністен асып өтті. Алғашқы қорғаушылар таң қалды, бас иіп, немесе өмірі үшін қашқан. Одақтың жедел офицерлері полктерін оңға және солға бұрып, конфедераттық желіні орап алды. Такер батылдықпен әскерін қайта жинады, бірақ осы уақытқа дейін Уиллик пен Хейзеннің сарбаздары бекіністен асып түсті. Брэгг тактикалық резервпен қамтамасыз етпегендіктен және тар қырқада оған орын болмағандықтан, оның қорғанысы тек жұқа қабық болды. Бұзуды тоқтату үшін оңтүстік генералдары дилемманың мүйізіне тірелді. Олар одақтың әскерін қанатында тапқанда, олар конфедераттық желінің қорғанысынан қарсы шабуыл үшін полктерді шығарып алуға мәжбүр болды. Бұл одақтың алдындағы бригадалар шыңға көтерілгенде, негізгі қарсылық желісін әлсіретті. Қырқаның үстіне шыққаннан кейін Хейзен бригадасын оңтүстікке бұрды. Бұл бағыттағы конфедераттық желілер генерал-майор Александр В. Рейнольдстың бригадасымен ұсталды, олар қырқаның төменгі жағынан қиын көтеріліс жасауға мәжбүр болды. Алдыңғы және қанатынан шабуылға ұшыраған Рейнольдстың шаршаған сарбаздарының көп бөлігі тарап кетті. Оңтүстікке қарай жалғастырған Хейзен полковник Р.С. Тайлердің бригадасын Бейт дивизиясынан шығарып алып, Вагнер бригадасына шыңға жетуге мүмкіндік берді. Бейт Флорида бригадасы...

At around 2:30 pm, Grant spoke with Brig. Gen. Thomas J. Wood, his classmate from West Point. "General Sherman seems to be having a hard time," Grant observed. "It seems as if we ought to go help him." He decided to send Wood's and Maj. Gen. Philip Sheridan's divisions against the Confederate rifle pits at the base of the ridge, hoping to concern Bragg and relieve the pressure on Sherman. Grant suggested his idea to Thomas, but personal relations between the two generals were chilly during the campaign and Thomas rebuffed Grant's idea—he had no intention of attacking until he was assured that Hooker was successfully attacking the enemy's flank. Meanwhile, IV Corps commander Maj. Gen. Gordon Granger was nearby, completely absorbed in the activities of a battery of artillery. Irritated, Grant asked Thomas to order Granger to "take command of his own corps. And now order your troops to advance and take the enemy's first line of rifle pits." At 3:00 pm, Thomas passed the order to Granger, but incredibly, Granger ignored the order and resumed commanding the battery of artillery. After a further scolding from Grant, Granger finally issued orders to Wood and Sheridan. Messengers also went to Brig. Gens. Absalom Baird and Richard W. Johnson of Maj. Gen. John M. Palmer's XIV Corps, ordering them to move upon hearing the rapid, successive discharge of six artillery pieces. Thomas deployed 23,000 men in four divisions with brigades in line—from left to right (north to south), the divisions of Baird (brigades of Col. Edward H. Phelps, Col. Ferdinand Van Derveer, and Brig. Gen. John B. Turchin), Wood (brigades of Brig. Gens. Samuel Beatty, August Willich, and William Babcock Hazen), Sheridan (brigades of Brig. Gen. George D. Wagner, Col. Charles Garrison Harker, and Col. Francis Trowbridge Sherman), and Johnson (brigades of Col. William L. Stoughton and Brig. Gen. William Carlin). Each brigade consisted of two lines, one behind the other, with skirmishers leading the way. About 20,000 Confederates were defending the center of the ridge against which Thomas's men marched, overlapping the Union approach on both ends. From right to left (north to south) were Cheatham's division (brigades of Brig. Gens. Edward C. Walthall, John C. Moore, and John K. Jackson), Hindman's division (commanded by Brig. Gen. J. Patton Anderson, brigades of Brig. Gens. Alfred J. Vaughan, Zachariah C. Deas, and Arthur M. Manigault), Breckinridge's division (commanded by Brig. Gen. William B. Bate, brigades of Brig. Gen. Joseph H. Lewis, Col. R. C. Tyler, and Brig. Gen. Jesse J. Finley), and Stewart's division (brigades of Col. Randall L. Gibson, Brig. Gen. Otho F. Strahl, Brig. Gen. Marcellus Augustus Stovall, and Col. James T. Holtzclaw). Around 3:40 pm, the signal guns fired before Baird could brief Turchin. Some regimental officers claimed to get conflicting orders from the same brigadier. When asked where he was to stop, Willich told one officer, "I don't know. At Hell, I expect." Sheridan sent an orderly back to Granger inquiring whether the objective was the base or the top of the ridge, but the signal guns fired before he got an answer. Wagner, Turchin, and Carlin thought they were supposed to carry the ridge top. Most officers were guided only by what the units on either side of them did. The 9,000 Confederates holding the rifle pits at the base of the ridge were also plagued by conflicting orders. Some were ordered to fire a volley then retreat, others to hold their ground. Those who stayed to fight were swamped by the superior Union numbers. The Union tide was irresistible, with charging men shouting, "Chickamauga! Chickamauga!" Many of the Confederates were captured, while the rest started the 300– to 400 ft climb to the ridge top in fear of being shot in the back. Those who escaped were completely winded by the effort and in no shape to defend themselves for several minutes. The 100 Confederate cannons lining the top of the ridge initially hit few of their enemies during the Union rush, but once the Union soldiers stopped at the rifle pits, they began to zero in on them. The Confederate riflemen also poured in their fire causing several Union casualties. After several minutes, some Union unit commanders moved their men forward to get out of the worst fire. Willich's skirmishers started advancing up the ridge without orders. Deciding that following them was preferable to being massacred in the rifle pits, Willich gave orders to advance, although several of his units were already doing so. Seeing this, Hazen and Beatty also ordered their first lines up. When Wood reached the rifle pits, the men in the second line begged him to order them up, as well. Wood sent them forward. Grant was shocked when he saw the Union troops climbing the ridge. He asked first Thomas then Granger who had given the orders. Neither general claimed responsibility, but Granger replied, "When those fellows get started, all hell can't stop them." Granger then sent a courier to Wood allowing him permission to take the ridge top, if he thought it possible. Several messengers went out at about this time with differing orders, leading to more confusion. On the far left, Phelps and Van Derveer captured the rifle pits and held their position. Having negotiated some rough ground, Turchin's brigade lagged behind, but as soon as his men overran the rifle pits, the "Mad Russian" immediately urged his men up the ridge. Before Baird could send his other two brigades, he received an order to halt. Wagner and Harker's men started climbing soon after Wood's brigades. Wagner got halfway up before he received an order that he was to stop at the base of the ridge. He ordered his men to pull back. As they did, they suffered heavy losses from the elated Confederate defenders. Wagner's brigade suffered more casualties, around 22%, than any other brigade in the assault. When Wagner and some of Harker's men returned to the rifle pits, they saw that Wood's division on their left and units of their own division on the right were still moving uphill. Disgusted that a rival division was getting ahead, Wagner sent his second line up the ridge. Sheridan soon ordered Harker back up, also. To their right, Francis Sherman's brigade faced an entrenched line about half of the way up the ridge, and had hard going. On the far right, Johnson's two brigades faced determined resistance at the rifle pits, and were slow in starting up the ridge. The Confederate line first cracked at Bird's Mill Road, at about 5 pm. One of Willich's regiments, joined by two of Hazen's, worked its way within 50 yards of the Confederate breastworks. Protected by a roll of ground, they crept closer, then with a rush they leapt over the works belonging to Col. William F. Tucker's brigade. Surprised, the nearest defenders surrendered or fled for their lives. Alertly, the Union field officers swung their regiments to the right and left and began rolling up the Confederate line. Tucker bravely rallied his men, but by this time, Willich and Hazen's men were flooding over the breastworks. Since Bragg had not provided for a tactical reserve and the narrow ridgetop left no place for one, his defenses were only a thin crust. To seal off the breach, the Southern generals were placed on the horns of a dilemma. When they found Union troops on their flank, they had to pull regiments out of their defense line for a counterattack. This weakened the main line of resistance just as the Union brigades to their front were swarming up to the crest. Once atop the ridge, Hazen swung his brigade south. The Confederate lines in this direction were held by Brig. Gen. Alexander W. Reynolds's brigade, whose men had to endure a hard climb from the base of the ridge. Hit in front and flank, most of Reynolds's tired men melted away. Continuing south, Hazen flanked Col. R. C. Tyler's brigade of Bate's division out of position, allowing Wagner's brigade to reach the crest. Bate's Florida brigade was soon driven away, allowing Harker's men to reach the top. According to the diary from a man in the 7th Florida Infantry Regiment, Company K, the Union troops were able to move artillery pieces into place by disguising the guns as ambulances. The Rebels held their fire, falling for the ruse, until the guns were uncovered and opened fire. Col. Randall L. Gibson's brigade was defeated by Francis Sherman's men. Dogged by tough resistance and very steep slopes, Johnson's two brigades took the longest to climb the ridge, Carlin's men finally reaching the top around 5:30 pm. Seeing that his position was hopeless, Stewart pulled the brigades of Brig. Gens. Otho F. Strahl and Marcellus A. Stovall off the ridge. Meanwhile, Willich wheeled to the north and began crushing the flank of Anderson's division. Willich's success assisted Beatty's brigade to get to the top. The two brigades first drove off Brig. Gen. Arthur M. Manigault's men and continued rolling north. As they came up the ridge, the Union brigades of Turchin, Van Derveer, and Phelps (who was killed near the crest) added their weight to the assault against the Confederate brigades of Brig. Gens. Zachariah C. Deas, Alfred J. Vaughan, and John K. Jackson. Some Confederate soldiers resisted stubbornly, but many panicked and ran when they realized that Union troops were bearing down on them from the flank. Often, the Southern infantry fled before the supporting artillerists could escape with their cannons. In this manner, Anderson's entire division and Cheatham's left flank brigades of Brig. Gens. Jackson and Moore were routed. The northward Federal advance was only stopped by the stout fighting of Walthall's brigade and nightfall. Cheatham, Gist, Stevenson, and Cleburne were able to get their divisions away more or less intact, although the Confederate soldiers were demoralized and chagrined by their defeat. The Army of the Cumberland's ascent of Missionary Ridge was one of the war's most dramatic events. Military historians Herman Hattaway and Archer Jones contend that the Battle of Missionary Ridge was "the war's most notable example of a frontal assault succeeding against entrenched defenders holding high ground." A Union officer remembered that

Little regard to formation was observed. Each battalion assumed a triangular shape, the colors at the apex. [a] color bearer dashes ahead of the line and falls. A comrade grasps the flag. He, too, falls. Then another picks it up waves it defiantly, and as if bearing a charmed life, he advances steadily towards the top

By 6:00 pm, the center of Bragg's line had broken completely and fled in panic, requiring the abandonment of Missionary Ridge and a headlong retreat eastward to South Chickamauga Creek. The sole exception to the panicked flight was Cleburne's command, his division augmented by two brigades from another division. As the only command not in complete disarray, it was the last unit to withdraw and formed the rear guard of Bragg's army as it retreated eastward. Only Sheridan tried to pursue beyond Missionary Ridge, but he finally gave up late that night when he clearly was being supported by neither Granger nor Thomas.

Росвиллге баратын жезөкше

Майор-генерал Жозеф Хукердің жасағы таңғы сағат 10-да Лоукаут тауынан шығысқа қарай жылжығаннан кейін маңызды кедергіге ұшырады. Россвилл Гепінен шамамен бір шақырымдай жердегі Чаттануга ағысының үстіндегі көпірлерді конфедераттар түнгі уақытта шегінгенде өртеп жіберген, ал ағыс деңгейі жоғары болды. Бригадир-генерал Питер Жозеф Остерхаус 70 адамнан тұратын пионерлік бөлімге бір көпірді қайта салуды тапсырды, ал 27-ші Миссури полкінің сарбаздары шала-жартылай көпір салып, бірінен соң бірі өте бастады. Хукер өз әскерінің барлық жаяу әскері бірінші болып өтуі үшін қару-жарақтары мен шараптарын қалдыруға шешім қабылдады, бірақ оның жылжуы үш сағатқа кешікті, ал күшінің көп бөлігі кешкі сағат 3:30-ға дейін ғана Россвилл Гепіне жетті. Брекинридж одақтың шабуылы корпусын қиратқанда болмады. Сол қанатын қорғау туралы алаңдап, ол күндіздің ортасында өзінің желісінің соңына дейін аттанды. Сағат 3:30-да, Томас Миссионер Риджге төрт дивизиялық шабуылды бастаған кезде, Брекинридж Стюарттың полковник Джеймс Т. Холцклаудың сол жақтанғы бригадасына барды, оның командирі оңтүстік-батысқа қарай көрсетті, онда Хукердің әскері Чаттануга ағысынан көпір салумен айналысып жатты. Сол қанатының артында қорғалмаған Россвилл Гепі туралы алаңдап, Брекинридж Холцклауға позицияны ұстап тұру үшін бірнеше полк жіберуді бұйырды. Бірақ бұл тым кеш болды; оңтүстік жауынгерлері олқылыққа жеткен кезде Остерхаустың дивизиясы осы жерден өтіп кеткен еді. Генералдың ұлы және көмекшісі лейтенант Джей Кабелл Брекинридж 9-шы Айова жасағынан бір топқа шабуылдап, тұтқынға алынды. Хукер әскерін солтүстікке бұрып, үш бағыттан шабуыл ұйымдастырды. Ол Остерхаусты Миссионер Ридждің шығысындағы жолмен, Круфтты Ридждің өзіне, ал Гириді Ридждің батыс беткейімен жіберді. Холцклау өз әскерін оңтүстікке бұрып, қарсылық көрсетті, бірақ Круфт пен Остерхаус көп ұзамай конфедераттарды Миссионер Ридж бойымен солтүстікке қарай ығыстыра бастады. Солтүстіктен қатты дауыс естіген Брекинридж ақыры не болғанын білу үшін аттанды. Холцклау Хукер жасағынан шегінгенде, ол Карлин бригадасының полковник Ансон Г. Маккуктың 2-ші Огайо жасағына тап болды, ол қазір Риджтің үстінде орналасқан еді. Төрт жағынан басым күштермен қоршалған Холцклаудың 700-ге жуық сарбазы Стюарт дивизиясының басқа бригадаларының сарбаздарымен бірге қарсылық көрсетуді тоқтатты.

After Maj. Gen. Joseph Hooker's command left Lookout Mountain around 10:00 am and moved east, they encountered a significant obstacle. The bridges across Chattanooga Creek, about a mile from Rossville Gap, had been burned by the Confederates as they withdrew the night before, and the creek was running high. Brig. Gen. Peter Joseph Osterhaus assigned a 70 man pioneer unit to start rebuilding one bridge, while men of the 27th Missouri created a rickety footbridge and began crossing one by one. Hooker decided to leave his guns and wagons behind so that all of his infantry could cross first, but his advance was delayed about three hours and the bulk of his force did not reach Rossville Gap until 3:30 pm. Breckinridge was absent while the Union attack wrecked his corps. Worried about his left flank, he rode to the end of his line in the early afternoon. At 3:30 pm, about the time Thomas launched his four division attack on Missionary Ridge, Breckinridge visited Stewart's left flank brigade of Col. James T. Holtzclaw, whose commander pointed to the southwest, where Hooker's men were busily bridging Chattanooga Creek. Concerned about Rossville Gap, which lay undefended beyond his left flank, Breckinridge ordered Holtzclaw to send a couple of regiments to hold the position. It was too late; by the time the Southerners reached the gap, Osterhaus's division had already marched through. Lt. J. Cabell Breckinridge, the general's son and aide de camp, rode into a group from the 9th Iowa and was captured. Hooker quickly faced his troops to the north and organized a three pronged attack. He sent Osterhaus along a trail east of Missionary Ridge, Cruft onto the ridge itself, and Geary along the western face of the ridge. Holtzclaw faced his men south and put up a fight, but Cruft and Osterhaus soon began herding the outnumbered Confederates north along Missionary Ridge. Hearing a tremendous racket to the north, Breckinridge finally rode off to find out what was wrong. As Holtzclaw retreated before Hooker's command, he eventually bumped into Col. Anson G. McCook's 2nd Ohio of Carlin's brigade, now astride the ridge. Surrounded by superior forces on four sides, about 700 of Holtzclaw's men surrendered, along with soldiers from the other brigades of Stewart's division.

Салдары

Түнде Брэгг әскеріне Батыс және Атлантик темір жолындағы Чикамауга станциясына қарай (қазіргі Ловелл әуеайлағы орналасқан жер) шегінуге бұйрық берді. Келесі күні ол жерден Джорджия штатының Далтон қаласына қарай екі бағытпен екі колоннада шегінуді бастады. Грант бұйырған қуып жете беру Клебурнның Ринггольд Гэп шайқасындағы арттық қорғанысымен тиімсіз етілді. Чаттануга шайқастары кезінде (Орчард Ноб, Лоукоут Маунтин және Миссионерлік Ридж) Одақ армиясының жоғалғандары шамамен 56 000 салдатының арасында 5 824 құрады (753 қаза тапты, 4 722 жараланды және 349 жоғалып кетті); Конфедерация армиясының жоғалғандары шамамен 44 000 салдатының арасында 6 667 құрады (361 қаза тапты, 2 160 жараланды және 4 146 жоғалып кетті, олардың көп бөлігі тұтқындар). Оңтүстік армиясының жоғалғандары одан да көп болуы мүмкін; Грант 6 142 тұтқын алғанын мәлімдеді. Сонымен қатар, Одақ армиясы 40 зеңбірек және 69 лимбер мен каисонды жаулап алды. Бір дін қызметкері генерал Томасқа өлгендерді жаңа әскери зиратта штат бойынша сұрыптап, жерлеуге бола ма деп сұрағанда, Томас: «Оларды араластырыңыз. Мен штаттардың құқықтарынан жалықтым», - деді. Чикамугадағы жеңістен кейін көтерілген Конфедерацияның құлшынысы Чаттанугада құлап кетті. Конфедерацияның екі ірі армиясының бірі жеңіліске ұшырады. Одақ енді Теннесси штатын, соның ішінде «Төменгі Оңтүстікке қақпа» - Чаттануганы толық бақылауда ұстады. Қала Шерманның 1864 жылғы Атланта науқаны үшін, сондай-ақ Камберленд армиясы үшін жабдықтау және логистикалық базаға айналды. Грант 1864 жылдың наурыз айында барлық Одақ армияларының басшылығына тағайындалғанға дейін Батыстағы соңғы шайқасын жеңіп алды.