Кіріспе

Салтанатты барабандар – мембранофондар және идиофондық ойық барабандар, олар әлемнің түкпір-түкпіріндегі жергілікті халықтардың діни немесе салтанатты әлеуметтік жиындарында, көбінесе ән салу немесе дұға оқумен бірге ойнатылады. Кейбір салтанатты барабандар осы мақсат үшін арнайы жасалғандықтан, әсем әрі күрделі өрнектермен безендірілген. Олардың қатарында қасиетті саналатын, тек белгілі бір топ адамдар ғана қолдануға рұқсат етілген барабандар да бар. Барабандар жеке ойнатылуы немесе ырым-жырымдардағы әнге сүйемелдеу үшін шағын топта ойнатылуы мүмкін, сондай-ақ сарайлық рәсімдер мен қойылымдар үшін үлкен оркестр құрамына кіруі де мүмкін. Салтанатты барабандардың түрлеріне еденде тік тұрған түтікшелі барабандар, үлкен қазанды барабандар, қолға ұсталатын жақтаулы барабандар және ағаштан ойылған барабандар жатады.

Африка

Сахарадан оңтүстік Африкада кейбір барабандар құпия қоғамдардың рәсімдерінде немесе қабылдау рәсімдерінде ғана қолданылады. Гананың оңтүстігіндегі эве тайпасы жерлеу рәсімдерінде немесе дәстүрлі діннің құдайларына табыну кезінде орындалатын салтанатты барабан оркестрін пайдаланады. Ганкогуи екі саптайлы қоңырауы ритмді белгілейді. Йоруба дінінде құрметтелген әрқайсысының өзіндік барабан оркестрі бар, ол тиісті құдайға табыну үшін өте маңызды. Барабан музыкасы – экстазға түскен ритуалға қатысушының құдайлармен байланысу құралы болып табылады. Йорубаның діни рәсімдерінде ойналатын барабандар түтікшелі, төменгі жағы ашық, бір жағы жүнмен қапталған барабандар. Йорубаның ìgbìn барабанының ағаш корпусы оюлы аяқтардың үстінде тұрады. Дәстүр бойынша, бұл барабандар Оришалар оларды жерге әкелгенге дейін адамдар болған. Африканың дәстүрлі билеушілері сарайдағы рәсімдерде барабандар мен үрмелі аспаптарды қолданады; мысалы, Солтүстік Нигерияда цилиндрлі барабан гаган, ұзын мүйіз какаки және конус тәрізді сырнай алгайта. Солтүстік Африкадағы сарай музыкасында қолданылатын қазанды барабандар кейде араб әсеріне және ислам әскери және сарай оркестрлерінде ойналатын наққара қазанды барабандар жұбына дейін іздерін табуға болады. Бұл әсер араб nafīr немесе karnay-ынан шыққан африкалық ұзын металл мүйіздерге де қатысты. Салтанатты барабандар көбінесе билеушінің атрибуттарының ажырамас бөлігі болып табылады, оларсыз ол лауазымына кіре алмайды. 1930 жылдарға қатысты Нигерияның Фика қаласындағы жергілікті майдың (әміршінің) тағайындалуы туралы сипаттамада, жоғары тұрған хауса Мадаикисі (жетекшісі) кішкентай "мұрагер барабанын" сарайға алып, оны шапанының астына жасырып кіргізеді. Жерлеуден кейінгі кешке Мадаики сарайға барабан мен үлкен салтанатты барабанды әкеліп, мұрагерді тағайындап, оны дереу лауазымына орнатады. Егер металл қазанды барабан үш рет, ал Мадаики бір рет соқса, тағайындау рәсімі аяқталады және Май – қайтыс болғанның заңды мұрагері болады.

Таяу Шығыс және Үндістан

Наққара Таяу Шығыстан Үндістанға дейінгі сарайлық рәсімдік музыканың – наубаттың бір бөлігі болды. Рәсімдік оркестрге тек билеушінің бұйрығымен ғана әрекет етуге рұқсат берілді. Нұр Жаханның (1577–1645 жж.), Үндістан моғұлдарының билеушісі Джахангирдің әйелінің ерекше құқығының белгісі – күйеуінің қасында да рәсімдік барабан ойнауына рұқсат етілді.

Оңтүстік-шығыс Азия

Жаңа Гвинеядағы ойылған барабандар Сепик және Адмиралтейство аралдарында жатқан адамның кейпінде кездеседі, бір жағындағы тұтқасы бас, ал қарсы жағындағы тұтқасы аяқтарды бейнелейді. Басқа аймақтардағы антропоморфты ойылған барабандар мүсіндей орнатылады. Сепиктегі қабылдау рәсімінде ұлдар крокодилді бейнелейтін тоқылған түтікшелі себетке кіруі керек, ол балаларды символдық, көрікті әрекет арқылы «жұтады». Олар осы конустық түтікшеде салтанатты барабандардың айналасымен көтеріледі.

Құбырлы барабандар

Бекивиро – Мадагаскардың солтүстік-батыс жағалауындағы бірнеше кішкентай аралдарда патшалық ата-бабаларға табыну үшін қолданылатын, ағаш діңгегінен жасалған, адам бойына жуық тостаған барабан. Беопго – Кореядағы будда монахтарының діни рәсімдерде, ашық ауада маллеттермен ойнайтын үлкен барабаны. Барабандар ғибадатхана аумағындағы жеке павильонда орналасқан. Сиыр терісімен жабылған барабан денесі бұлттардағы желкендер суреттерімен жарқыраған түстермен боялған. Үлкен барабандар Шығыс Азиядағы будда ғибадатханаларындағы күнделікті рәсімдердің және арнайы мерекелердің бөлігі болып табылады. Жапонияда осы барабандар тайко деп аталады. Дамару – тибет ритуалдық музыкасында қолданылатын, дәстүрлі түрде екі (адам) бас сүйегінің үстіңгі бөлігінен жасалған, екі басты құмсағат пішіндес барабан. Үндістанда ағаш дамару индуисттік рәсімдердің бір бөлігі. Ìgbìn – Нигериядағы йоруба ағашының діңінен жасалған, терісі ағаш штырғылармен керілген қарапайым цилиндрлі барабан. Ориша культында қолданылатын қасиетті барабан үш аяққа тіреліп тұрады, олар төменгі жағында дөңгелек ойылған. Үш түрлі өлшемдегі ìgbìn таяқтармен ойналады, ең үлкені бір қолмен және таяқпен ойнатылады. Екі терілі кеберо барабаны Эфиопия Православ шіркеуінің литургиясында мерекелерде қолданылады. Печише кастрюль барабаны – шамамен 1,2 метрлік ұзындықтағы, бір жағы жүнмен қапталған, Оңтүстік Африкада шыққан және Колумбиядағы Сан-Базилио-де-Паленке ауылында ғана кездесетін цилиндрлі барабан. Онда африкалық дәстүр бойынша Кабилдо Лумбалуда жерлеу әндеріне сүйемелдеу үшін ойналады. Лумбалу тобы – Колумбиядағы испан отаршылдық дәуірінен қалған, осы мақсат үшін біріккен жалғыз әлеуметтік ұйым (кабилдо). Плиево – Батыс Африканың сенуфо халқы арасында жерге қойылған, адам пішіндес түтікше барабан. Бір жағы жүнмен қапталған барабан ағаштан қашалған, дөңгелек денесінде биік рельефтегі адам және жануарлардың формалды суреттері бейнеленген. 1930 жылы алынған данасында, креслода отырған, басын көтеріп, екі қолын жоғары созған әйел бейнесі салынған. Барабан, ықтимал, сенуфо халқының әйелдер қауымдастығы sandogo-ның (тек әйелдерге арналған, poro ерлер қауымдастығына балама) жерлеу рәсімдерінде қолданылған. Жапониядағы будда ғибадатханаларындағы рәсімдерден басқа, үлкен тайко халықаралық концерттерде де ойналады. Орта ғасырларда ол самурайлардың соғыс барабаны болған. Як-бера (сингаль тілінде "шайтан барабаны") немесе магул-бера ("мәрелік барабаны") – сингалдықтардың буддалық рәсімдерде, жеке меншік рәсімдерінде және коламдық ырым-жырымдық театрларда қолданатын екі терілі, ұзын цилиндрлі барабаны.