Кіріспе

Жеке жұлдыз емес кез келген астрономиялық нысан.

Терең аспан объектісі (DSO) – жеке жұлдыз немесе Күн жүйесінің объектісі (күн, ай, планета, комета сияқты) емес кез келген астрономиялық нысан. Бұл классификацияны көбінесе әуесқой астрономдар жұлдыздық шоғырлар, тұмандықтар және галактикалар сияқты көзбен көруге болатын әлсіз және телескоп арқылы байқалатын нысандарды белгілеу үшін пайдаланады. Бұл ерекшелік практикалық және техникалық тұрғыдан қарастырылады, байқауға қажетті құралдар мен әдістердің алуан түрлілігін көрсетеді, ал объектінің өзінің мәнін ажыратпайды.

Шығу тегі және жіктелуі

Жұлдызды емес астрономиялық нысандарды жіктеу телескоп ойлап табылғаннан кейін көп ұзамай басталды. Ең алғашқы толық тізімдердің бірі – Шарль Мессьенің 1774 жылғы Мессье каталогы, онда 103 "тумандық" және басқа да әлсіз, тұманды нысандар тіркелген. Олар кометалар деп жаңылысуы мүмкін болғандықтан, ол оларды өзі іздеп жүрген нысандарға кедергі келтіретін нәрсе деп есептеген. Бұл каталог Leland S. Copeland жасаған, көп жылдар бойы Уолтер Скотт Хьюстон жазып, қазір Сью Френч жазып жүр. Хьюстонның мақалалары және кейіннен осы мақалалардың кітапшалары терминді танымал етуге көмектесті, әр ай сайын оқырманға бинокль мен кішкентай телескоптармен қарауға болатын, белгілі және аз белгілі нысандарды көрсете отырып, аспанның шағын бөлігімен таныстырып жүрді.

Байқаулар мен іс-шаралар

Терең ғарыш нысандарымен байланысты көптеген әуесқой астрономиялық техникалар мен іс-шаралар бар. Осы нысандардың кейбіреулерін көзілдірік пен кішкентай телескоптар арқылы табуға және көруге болады. Бірақ ең әлсіз нысандарға үлкен линзалары бар телескоптардың жарық жинау қабілеті қажет, және олар қалың көзбен көрінбейтіндіктен, табуы қиын болуы мүмкін. Осы себепті, DSO-ны автоматты түрде таба алатын GoTo телескоптарының және кең көру бұрышы бар, мұндай бақылауларға өте қолайлы Добсон стиліндегі үлкен күзгү телескоптардың танымалдылығы артты. Әлсіз нысандарды бақылау үшін қараңғы аспан қажет, сондықтан осылай портативті телескоптар жарық ластануы бар қалалық аймақтардан шығып, бақылау жасауға ниеттенген көптеген әуесқойларға да ыңғайлы. Жарық ластануын азайту және контрастты жақсарту үшін бақылаушылар белгілі бір толқын ұзындығындағы жарықты өткізіп, қалғандарын тоқтататын "тумандық сүзгілерін" пайдаланады. DSO-мен байланысты ұйымдастырылған іс-шаралардың бірі – Месье марафоны, ол жыл сайын белгілі бір уақытта өтеді және бақылаушылар бір түндік уақытта 110 Месье нысанын табуға тырысады. Месье каталогындағы нысандар салыстырмалы түрде кішкентай 18 ғасыр телескоптарымен ашылғандықтан, бұл бақылаушылар арасында танымал тізім, ол көптеген қазіргі заманғы әуесқой телескоптарының мүмкіндігіне сай. Ал тағы да қиын сынақ – Гершель 400, ол үлкен телескоптар мен тәжірибелі астрономдарды сынау үшін жасалған.