Кіріспе

1903 жылы құрылған, жабық банк.

Канаданың Home Bank банкі 1903 жылдың 10 шілдесінде Торонто қаласында тіркелді, бірақ келесі жылға дейін халыққа қызмет ететін банк ретінде Қазыналық кеңесінен сертификат алмады. Ол 1854 жылы епископ Арман Франсуа Мари де Шарбоннел мен Сент-Винсент-де-Пол қоғамының жергілікті бөлімдері құрған Торонто жинақ банкінің орнына келді, ал 1871 жылы ол "Home Savings and Loans" болып қайта құрылды. Home Bank банкінің 1923 жылдың 18 тамызында банкротқа ұшырауы 1924 жылы премьер-министр Уильям Лайон Маккензи Кинг бастаған Канада Корольдік комиссиясының қарауына түсті. Рим-католик шіркеуінің қолдауымен құрылған бұл банкте Джеймс Мейсон мен Генри Пеллат директорлар кеңесінің мүшелері болды, олардың ішінде Э. Г. Гудерхам, Клод Макдоннел және Уинипег, Манитобадан келген Біріккен астық өсірушілермен байланысы бар тағы үш директор да болды.

Ертедегі даулар

Оның тарихының басында бірқатар күмәнді несиелер берілді, соның ішінде бірі А.С. Фрост компаниясына Британдық Колумбияда орманды пайдалану құқығын сатып алуға, ал екіншісі – Нью-Орлеанс Гоутер және Гранд-Айл темір жолына, бұл несиелер құлдиған теміржол вагондарымен кепілдендірілді. 1912 жылы банк Квебек пен Канаданың шығысына кеңейту науқанын бастады, бұл батыс Канадалық директорларды ашуландырды, олар банктің капиталының көп бөлігі батысқа несие беруге қолжетімсіз болып кеткенін көрді. Сонымен қатар, көптеген ірі несиелер өтелмеді, ал жинақталған сыйақылар банктік алаяқтық арқылы несиелердің негізгі сомасына қосылып, қайта капиталдандырылды. Уильям Макаффи, Виннипег бөлімшесінің менеджері және 1882 жылдан бері банкир, 1914 жылы батыс директорларына «есептерді бұрмалау», яғни төленбеген сыйақыларды негізгі қарызға қосып, содан кейін сыйақыларды ірі акционерлер мен директорларға дивиденд төлеу үшін пайда ретінде есептеудің дұрыс еместігін айтты. Макаффи сол кездегі қаржы министрі Томас Уайтқа бұл туралы хабарлағысы келді, бірақ батыс директорлары оған сенімді емес еді. Сол кездегі федералды үкімет соғыс кезінде банк дағдарысын шешуге дайын болған жоқ. 1917 жылы демалыстан оралғаннан кейін Макаффи өзінің лауазымын жоғалтқанын көрді. Ол қаржы министріне жаман несиелер, төленбеген сыйақыларды капиталға айналдыру және бас кеңседегі есептесу қателіктері туралы мәселелерді сипаттаған хат жазды, сондай-ақ банктің аман қалуының жалғыз жолы – бірігу екенін мәлімдеді. Ол хатты министрге емес, «жағдайды қозғау» үшін басқармаға жіберуге шешім қабылдады. Ол жұмыстан босатылды. 1918 жылдың 29 тамызында ол жаңа хат жазып, оны Қаржы министріне жолдады, онда өзінің алаңдаушылығын, мерзімі өткен және мүдделердің қақтығысы бар несиелерді және Отандық банктегі ішкі аудит процесіндегі қателіктерді атап көрсетті.

Құлау

Соғыстан кейінгі кезең гүлденуге алып келді және инфляциялық жарылыс Home Bank-ке ақша жинауға бейімділігімен белгілі канадтықтардың үлесін сыйлады. Банк 1921 мен 1923 жылдар аралығында 28 жаңа бөлімше ашты (барлығы 82). Осы кезеңде үкімет тарапынан күшті бақылау күшейді және 1918 жылы сенатор Джеймс Мейсонның қайтысынан кейін, банктің жаңа президенті Герберт Дейлиге "бір уақытта барлық доптарды ауада ұстап тұру" міндеті жүктелді. 1923 жылдың 17 тамызында банктің бас бөлімшесі ашылмады және белгісіз мерзімге жабық қалды. Провинциялық және федералды үкімет Кларксон Гордон фирмасынан Джеффри Тейнмут Кларксонды таратушы ретінде тағайындады, ол құлдырау салдарынан миллиондаған долларларын жоғалтқан мыңдаған салымшылардың шығындарын өтеуге тырысты. Кларксон банктерді таратуда мол тәжірибелі болды, бұрын кем дегенде үш банкте таратушы болып қызмет еткен. Банктің істерін мұқият қарап шыққаннан кейін ол: «Банктің тарихында ешқашан тәжірибелі және білікті банкир банктің төбесінде болған емес және оның істерін басқармаған. Банк басшылығы банктің бизнесін қорғау үшін элементарлық сақтық шараларын қарастырмағанын немесе енгізбегенін айтуға болады» деп жазды.

1920 жылы ірі жеке капиталдық банктер бағаның өсуін тежеу үшін пайыздық ставкаларды көтерді. Кредит сұранысы төмендеді және осының салдарынан туған экономикалық төмендеу бағаларды күрт түсірді, активтерді оларды сатып алуға жұмсалған ақшадан кем қылды. Осы кезеңде, сондай-ақ 1922-1923 жылдардағы құрғақшылықтың шаңды дауылдары кезінде көптеген шаруалар жерлерін және күнкөрісін жоғалтты. Шығыс банктік қауымдастықтың салқындығы Батыс Канада мен Онтариода популистік партиялардың сәттілігіне әкелді. 1922 жылы "Біріккен Астық Өсірушілер" компаниясы, оның басшылары батыс банкінің директорлар кеңесіне кірген, банктегі барлық үлестерін сатты. Сонымен қатар, Батыс Канаданың қағаз және целлюлоза компаниясы банкротқа ұшырады және 1923 жылдың көктемінде банк Маккензи Кинг үкіметінен көмек сұрады, бірақ көмек көрсетілмеді. Акциялар құлдырады және салымшылар ақшаларын толассыз ағынмен шығара бастады. Тамыз айының мемлекеттік мерекесінде банктің негізін қалаушының ұлы және директор Дж. Купер Мейсон өз кабинетіне шегініп, өзіне-өзі қол жұмсады. Канаданың Ұлттық темір жолы, оның директоры Ричард Ф. Гоф банк директорлар кеңесінің мүшесі болды, құлдырау алдында 1 миллион доллар көтерді. Банк 1923 жылдың 17 тамызында толығымен жабылды. 1923 жылдың 4 қазанында Home Bank-тың он қызметкері жалған есеп беруге қатысқандықтан бастап, алаяқтыққа дейін әртүрлі айыптармен қамауға алынды, осы кезде банктің активтері 2,7 миллион долларға, ал міндеттемелері 15,5 миллион долларға бағаланды. 60 000 далалық шаруа және Торонтоның католик қауымының үлкен бөлігі жинаған ақшаларын жоғалтты. Банктің жабылуынан туған үрейде Онтарио үкіметі салымдарды тоқтату үшін Dominion Bank-ты 1,5 миллион доллармен нығайтты. Home Bank президенті Герберт Дейли жүйкелік аурудан кейін куәлік беруге қабілетсіз болды және 1923 жылдың 22 қазанында қайтыс болды. Алайда, таратушы ГТ Кларксон жағдайды жақсырақ түсіну үшін куәлік беруге шақырылды. Министрлер кабинетінің құпиялылық ережелері саясаткерлерді осы мәселеде кез келген жауапкершіліктен қорғады және прецеденттік шешім ретінде федералды үкімет салымшыларға 5,450,000 доллар төлеуге келісті (депозиттерді сақтандыру Канадада 1967 жылға дейін енгізілмеді), бұл банк 1916 немесе 1918 жылы таратылған немесе біріктірілген болса, салымшыларға ешқандай шығын келтірмейтін сәтсіздік салдарынан ақшасын жоғалтқан мыңдаған адамға белгілі бір шешім берді.