Кіріспе

Dasiphora fruticosa – гүлді өсімдіктердің роза тұқымдасына (Rosaceae) жататын түрі.

Dasiphora fruticosa – роза тұқымдасына жататын, солтүстік жарты шардың салқын және субарктикалық аймақтарында өсетін, көбінесе тауларда биік жерлерде өсетін, жапырақты гүлді, төзімді бұта. Dasiphora fruticosa әлі күнге дейін бау-бақша әдебиетінде Potentilla fruticosa деген атаумен жиі кездеседі. Оның басқа да атаулары: бұталы бесжапырақ, алтын қатқыл, уидди және тундра розасы.

Сипаттама

Ол биіктігі әртүрлі, сирек жағдайда ғана жоғары өседі. Тұрған жері тік немесе жайылып өсетін, кейде төселген болады, бірақ сабақтары көбінесе жоғары қарай өседі, әсіресе көптеген ұзын бұтақтары бар сабақтары. Ескі сабақтарының қабығы ұзын, жіңішке жолақтарға бөлініп, жарылады. Өсімдіктер тығыз жапырақты, жапырақтары бес немесе жеті (кейде үш немесе тоғыз) қауырсын тәрізді жапырақшаларға бөлінеді. Жапырақшалары жіңішке сопақша, ұзындығы шамамен сантиметр, жиектері бүтін және ұштары сәл өткір болады. Жапырақтары (жапырақтары мен жас сабақтары) қысқа түкпен жабылады, шамамен 1 мм ұзындығындағы жіңішке, жібектей, күміс түсті түкпен қапталған. Гүлдері сабақтарының ұш жағында гүлдейді, диаметрі сантиметр шамасында, жұмыр гүл тәрізді, бес құлпынау және 15–25 аталық гүлі болады; құлпынаулары ақшыл сарыдан ашық сарыға дейін (кейбір батыс Қытай популяцияларында қызғылт сары түсті). Жемісі – ұзын түкпен қапталған ахеналардың шоғыры. Түр екі жынысты немесе бір жынысты болып келеді; гүлдеу әдетте жаздың басынан соңына дейін жүреді. Ол көбінесе ылғалды топырақта, батпақтарда және тасты жерлерде өседі. Өсімдікті жабайы жануарлар тек басқа тамақ көзі жетіспегенде ғана жейді, бірақ өсімдіктің жапырақтарын қайнатып, «курил шайы» деп аталатын шәй дайындауға болады. Солтүстік Еуропа (Эстония, Ұлыбритания, Ирландия, Латвия және Швецияда сирек кездеседі) және Солтүстік және Орталық Азия. *Dasiphora fruticosa* subsp. *floribunda* (Pursh) Kartesz (синонимдері: *Potentilla floribunda* Pursh, *Dasiphora floribunda* (Pursh) Raf., *Pentaphylloides floribunda* (Pursh) A. Love). Солтүстік Америкада (Канада, Нью-Йорк және Нью-Джерси) сипатталған. Азия, Оңтүстік Еуропа (Испаниядан Болгарияға дейін) және Солтүстік Америка. 2022 жылғы мәліметтер бойынша, Plants of the World Online *Dasiphora fruticosa* subsp. *floribunda*-ны танымайды, бірақ *Dasiphora fruticosa* var. *fruticosa*-дан ерекшеленетін сортты мойындайды: *Dasiphora fruticosa* var. *veitchii* (E. H. Wilson) Nakai (синонимдері: *Dasiphora veitchii* (E. H. Wilson) Soják, *Potentilla arbuscula* var. *veitchii* (E. H. Wilson) Liou, *Potentilla veitchii* E. H. Wilson), Қытайға (Сичуань, Юньнань) енді. Азиядан көптеген басқа сорттар сипатталған, олардың кейбіреулері әлі *Dasiphora* тұқымдасына жатқызылмаған, ал кейбіреулері тек жеке түрлер ретінде ғана қарастырылады. Оларға *Potentilla fruticosa* var. *albicans* Rehd. & Wils., *P. fruticosa* var. *arbuscula* (D. Don) Maxim. (синоним: *Dasiphora arbuscula* (D. Don) Soják), *P. fruticosa* var. *dahurica* (Nestl.) Ser. (синоним: *Dasiphora dahurica* (Nestl.) Komarov), *P. fruticosa* var. *pumila* J. D. Hooker, *P. fruticosa* var. *mandschurica* (Maxim.) Wolf (синоним: *Dasiphora mandschurica* (Maxim.) Juz.), және *P. fruticosa* var. *unifoliolata* Ludlow (синоним: *Dasiphora unifoliolata* (Ludlow) Soják) жатады. *Dasiphora fruticosa* var. *monticola* Rydb. және *Dasiphora fruticosa* var. *tenuiloba* Rydb. сорттары Солтүстік Американың батысында сипатталған, бірақ олар жеке сорттар ретінде кеңінен танылмайды.