Көне Грек күресінің оқу алаңдары

Кіріспе

Ежелгі грек күрес алаңдары. Греко-римдік паластралар жалпы алғанда.

Олимпиядағы паластра (грекше παλαίστρ α, αι, "күрес алаңы немесе алаңдары", латынша palaestr a, ae, грекше ἐν Όλυμπία, латынша in Olympia) – ежелгі Олимпиададағы алаң, онда πάλη, дорилік πάλα, "күрес" үйретіліп, жаттығу мақсатында орындалған; яғни, "күрес мектебі". Онда тағы екі жауынгерлік өнер оқытылды: грекше πυγμή (пигме), латынша pugnus, "жұдырық, бокс", және грекше παγκράτιον, латынша pancration немесе pancratium, "кез келген әдіс", ол еркін стильдегі, қолма-қол күрес, күресу, тепкілеу, ұру немесе кез келген қарусыз әдіс болды, ешқандай шектеусіз. Соңғысы кейде өлімге немесе (рұқсат етумен) дене мүшесінің қалың бұзылуына әкелетін, бұл өнердің Элис сияқты мектепті қаржылай қолдаған қала-мемлекеттің болашақ азаматтары үшін эфебикалық немесе "әскерлік" дайындық екенін көрсетеді, бірақ мұнда ойындарда бақ сынауға үміткерлікпен байланысты. Дегенмен, ешбір ойын ережесіз, төрешілер мен қазыларсыз өткізілмеді. Олар жарысты тоқтатудан, кейде болашақ қатысуға тыйым салатын айыппұл салудан немесе өрескел бұзушыларды жарыстан шеттетуден тартынбады. Жауынгерлік өнер мектебінің архитектурасы грек-рим әлемінде стандартты болды: төрт жағы периболос ("шекара") арқылы шектелген, іші қуыс алаң, мұнда төбесі бар портик, ал оның ішкі жағына бөлмелер орналасқан, сыртындағы шекарасы сыртқа қараған бөлмелерден тұрады, олар ішкі бөлмелермен қатар орналасқан. Сыртқы бөлмелерде, мүмкін, жаттығулар жасап жүрген спортшылар тұрған. Бұл құрылыс әскери лагерь ауруханасына ұқсас, ол науқастарды сыртқы бөлмелерге орналастырып, төртбұрышта дәрілік шөптер өсірген.

Орналасқан жері

Ежелгі Олимпияның ерекшеліктері туралы түпкілікті мәліметтерді беруші, жалпы алғанда, 2 ғасырда "жақсы императорлар" тұсында өмір сүрген және еңбек еткен Паусаниас саналады; яғни, ол императорлық идеологиялық қысымға ең аз ұшыраған. Оның "Грекияның сипаттамасы" атты еңбегінде экспедициялық саяхаттары барысында жасаған алғашқы бақылаулары тіркелген, Олимпия Элис аймағында, 5 және 6-шы кітаптарда сипатталған. Спорттық жаттығу мектебіне қатысты екі тұс ерекше маңызға ие: Элейлердің қалалық әкімдігі (пританейон) Атлантида ішінде орналасқан және гимназиядан тысқары шығудың жанында қирап жатыр. Осы гимназияда жүгіру жолдары (дромои) және күрес алаңдары (паластрай) спортшыларға арналған. Олимпиядағы гимназияда бессайысшылар (пентафлои) мен жүгірушілер (дромеи) жаттығулар жасаған. Гимназияның кіреберісінің сол жағында одан кішірек бір қоршау (периболос) бар, ал спортшылар күрес мектептерін (паластрай) осы жерде өткізеді. Гимназияның шығыс жағындағы галереяның қабырғасына іргелес спортшылардың оңтүстік-батысқа қарап тұрған тұрғын үйлері (oikeiseis) орналасқан. Бұл тұстар археологтарға Паусаниас сипаттаған нәрселерді қазба жұмыстарынан табылған ғимараттар мен аумақтармен байланыстыруға мүмкіндік берді. "Гимназиядан тысқары шығу" қалаға қарайтын солтүстік шығу немесе (сол кезде) Альфей өзенінен өтетін оңтүстік шығу болуы керек. Гимназияда дромои бар, бірақ басты жүгіру жолы – стадион, ешбір шығуға немесе пританей болып саналатын ғимаратқа жақын емес. Табылған басқа дромоилар солтүстік шығуға жақын 20-шы табельде көрсетілген. Пританей сол кезде 2-ші табельге сәйкес келеді. Паусаниас гимназияда дромои мен паластрайдың екеуі де болғанын, сондай-ақ дромейлер мен пентафлойлардың онда жаттығуларын айтады. Пентатлон – "бес сайысқа" түсетін жарыс: ұзындыққа секіру, найза тастау, дискі тастау, қысқа қашықтыққа жүгіру және күрес. Паусаниас қайталамаса, дромейлер ұзақ қашықтыққа жүгіретін болған, онда стадионның мақсаты болмайды, егер гимназия тек жаттығу үшін болмаса. Көрермендерге арналған жарыс стадионда өтті. "Жекпе-жекке" немесе соғыс өнеріне арналған паластра гимназияның кіреберісінің сол жағында орналасқан, демек ол кіреберіс ғимараты арқылы өтетін 20 және 21-ші табельдер арасындағы жол болуы керек. Кіретіндер солға бұрылып паластраға немесе оңға бұрылып дромоиға бара алады, археологтар бұл аумақты ыңғайлы болу үшін гимназия деп атады. Екі жағы да гимназия болып саналады, бұл атау кейде тек паластраға да қолданылады. Дромоидың шығыс жағында тағы бір шатырлы галерея (стоа) және оның шығыс жиегінде іргетастар мен қирандылар бар. Бұл oikeiseis қалдықтары болуы мүмкін, немесе бұл термин паластраның шығысындағы ұқсас қалдықтарды да қамтуы мүмкін. Осы тұста Паусаниас "оңтүстік-батысқа қарап тұрған" oikeiseis туралы айта келе, жұмбаққа толы болады, олардың бірі паластраның оңтүстік жағына қарай жалғасқан болуы мүмкін. Паусаниас дромои мен паластрай сөздерін көпше түрінде қолданады. Грек тілінде паластрай жағдайында бірлік мәнін білдіру үшін көпше түрі қолданылуы мүмкін, мысалы, ағылшын тіліндегі "wrestling grounds" бір алаңды білдіреді. Бұл дромоиға да қатысты болуы мүмкін, бірақ мұндай көзқарас археологиялық тұрғыдан күмәнді. Археологиялық гимназияның оңтүстік стоасы Кладиос өзенінің сол жағалауындағы бұталарға дейін созылады. 3000 жылдан кейін алынған мәліметтер өзеннің қазіргі арнасында басқа бір дромос болғанын көрсетеді, бұл оның бастапқы табиғи орны деп саналады. Кладиос өзенінің оң жағалауында "Кладиос қабырғасы" деп аталатын суды ұстап тұратын қабырға табылды, бұл оның бір кезде сол жағалауда болғанын және өзенді батысқа қарай қайта бағыттау үшін салынғанын көрсетеді, соның арқасында гимназия бұрынғы орнына салынды. Қабырға классикалық кезеңге жатады, бірақ нақты мерзімі белгісіз. Оған күтім болмаған кезде Кладиос солтүстіктен ескі арнасына бұзылып кіріп, батыс дромостарын шайып кетті. Қабырғаның көп бөлігі, әрине, батыс галереясының іргетастарымен бірге көмілген күйінде қалды, қазір су деңгейінен төмен (ипподром сияқты) қазу мүмкін емес.

The ultimate authority on the features of ancient Olympia is generally considered to be Pausanias, who lived and wrote under the "good emperors" in the 2nd century; that is, he was least subject to imperial ideological terror. His Description of Greek covers his first hand observations recorded during his expeditionary travels, Olympia being described under Elis, Books 5 and 6. Two passages are especially relevant to the athletic training school:
The Town Hall (prytaneion) of the Eleans is within the Atlantis, and it has been destroyed beside the exit beyond the gymnasium. In this gymnasium are the running tracks (dromoi) and the wrestling grounds (palaistrai) for the athletes. In the gymnasium at Olympia it is customary for pentathletes (pentathloi) and runners (dromeis) to practise, There is also another enclosure (peribolos), less than this, to the left of the entrance to the gymnasium, and the athletes have their wrestling schools (palaistrai) here. Adjoining the wall of the eastern porch of the gymnasium are the dwellings (oikeiseis) of the athletes, turned towards the southwest. These passages made it possible for the archaeologists to connect the descriptions of Pausanias to edifices and areas of the excavated site. The "exit beyond the gymnasium" has to be either the north exit, leading to the town, or the south exit, leading (at that time) across the Alfeios River. The gymnasion contains dromoi, but the main running course, the stadium, is not near either exit or any building that could be construed to have been a prytaneum. The only other dromoi found are in item 20, near the north exit. The prytaneum then falls into place as item 2. Pausanias says that the gymnasion included both the dromoi and the palaistrai, and that both dromeis and pentathloi trained there. The pentathlon was a "five contest" event: long jumping, javelin throwing, disk throwing, short running, and wrestling. Unless Pausanias repeated himself, the dromeis must have been long race runners, which fact would leave the stadium with no purpose, unless the gymnasion were only for training. The show was held in the stadium. The palaistra, reserved for "confrontative," or martial arts, was on the left of the entrance to the gymnasion, which must therefore have been the passageway between items 20 and 21, which led through an entrance building. Entrants could then turn left to the palaistrai or right to the dromoi, an area dubbed the gymnasion by the archaeologists for convenience. Both sides were the gymnasion, a name which was sometimes applied also just to the palaistra. Along the eastern side of the dromoi was another roofed portico (stoa) and along its eastern edge more foundations and rubble. This alone could have been the remains of the oikeiseis, or the term might also include the same sort of remains on the east of the palaistra. At this point Pausanias becomes enigmatic, mentioning the oikeiseis that "turned to the southwest," one possibility being that they continued around to the south side of the palaistra. Pausanias uses both dromoi and palaistrai, plurals. The Greek possibly uses the plural to mean singular in the case of palaistrai, paralleled by English wrestling grounds for one ground. This may be true for dromoi, but such a view is archaeologically suspicious. The archaeological gymnasion has a south stoa that runs into the brush on the left bank of the Kladieos. Evidence acquired after 3000 suggests that there was another dromos approximately in the current bed of the river, which is also believed to have been its original, natural location. A water retaining wall termed "the Kladieos Wall" has been found on the right bank of the Kladieos, suggesting that it was once on the left bank, and was for the purpose of rerouting the river to the west, so that the gymnasion could be built into its former location. The wall is classical, but not precisely dateable. When it was no longer maintained the Kladeos broke into its old channel from the north and washed away the western dromos. Most of the wall remains buried, along, no doubt, with foundations of the western portico, now so far below the water table (like the hippodrome) as to be unexcavateable.

Түр мәселесі

Палаэстра шаршы пішінге жақын, бірақ толыққанды емес. Ұзындығы мен ені 66,35 м және 66,75 м, арасында айырмашылық бар. Дегенмен, бұл алаң шаршы пішіндес. Шаршының қабырғалары шамамен негізгі бағыттарға (N, S, E, W) перпендикуляр бағытталған. Алайда, бұл бағыттан 2 градусқа сағат тіліне қарсы бұрылып кеткен. Жоспардағы кейбір элементтердің ығысуы бірдей, ал кейбіреулері көбірек, ал азасы кардиналдық бағыттарға сәйкес келеді. Олардың барлығы басқа бір нәрсеге бағытталған сияқты; яғни, бұрылыстар кездейсоқ емес. Олардың жасы әртүрлі болғандықтан, әр дәуірдің құрылысшылары жоғары өлшеу дәлдігіне ие болды және жоспар құрды деп болжауға болады. Палаэстраның ғимарат түрі екендігі туралы дәстүр грек мәдениетінде Паузаниядан бұрыннан бар еді. Идеалды түр Витрувий, римдік сәулетші, «Сәулет туралы» (De architectura) еңбегінде 5.11.1 – 5.11.4 тарауларында ұсынған, бірақ ол сол кезде палаэстралардың «Италияда кең таралмағанын» мойындады. Ол гректерден қалған дәстүрлі жолды көрсетуді дұрыс деп санады. Оның сенімділігіне қатысты белгілі бір мәселелер бар. Ол нақты өлшемдермен бірде-бір ғимарат салғанын немесе бұл нақты ерекшеліктерді таңдау үшін ойдан туған модель екенін сұрауға болады. Витрувий палаэстраның анықтамасын «шаршы немесе тіктөртбұрышты перистиль» (peristylia quadrata sive oblonga) деп бастайды, бұл кез келген үлкен ғимарат үшін басым жоспар болды, себебі ол шатырдың ауданын ең аз деңгейде ұстап, әр бөлмеге табиғи күн сәулесін таратуға мүмкіндік берді. Олимпиадалық палаэстраның шаршы пішіні сол кездегі классикалық археологияда кез келген шаршы перистильді палаэстра деп қате тануға әкелді. Бірнеше мысал келтіргеннен кейін, мысалы, Паэстумдағы ғимараттағы перистиль бөлмесі «Паэстумның асклепионы» деп аталды, кейіннен ол асхана екені анықталды, Эмме Олимпиададан басқа бес палаэстра жоспарын ұсынады. Бұл алты жоспар (Олимпиаданы қоса алғанда) Эмме үшін өзінің палаэстра типін анықтау үшін негіз болды. Олардың төртеуі шаршы, біреуі тіктөртбұрышты (Амфиполис). Төртеуі негізгі бағыттарға перпендикуляр қабырғаларымен, біреуі (Делос) диагональдары перпендикуляр; яғни, N S бұрыштар арқылы өтеді. Олардың жасалған мерзімі б.з.д. 4-2 ғасырларға жатады. Алайда, жай ғана шаршы пішін мен бағытталу палаэстраны ажырату үшін жеткіліксіз, өйткені көптеген басқа ғимараттарда да осы белгілер бар. Эмме Витрувийден бір парақ қарыз алады. Витрувий палаэстраны сипаттауын бірқатар түпкілікті қате болжамдармен бастайды, бұл оның палаэстрамен тікелей таныс еместігін көрсетеді. Ол екі бөлімнен тұратын гимназияны (Олимпиада сияқты) сипаттайды: «палаэстраның ішінде» (5.11.1, 5.11.2) және «сыртында» (5.11.3). Екі жағы да ортасында бір-біріне тіреліп орналасқан бағаналы галереялар. Олардың әрқайсысының оңтүстік жағы бар болғандықтан, олар N S бағытында орналасқан. Жаяу жүргіншілер жолдары ксисти (грекше xystoi) деп аталады, «жылтыратылған» (немесе екінші реттік «жарталған») және төсеніштерден, жылтыр немесе кіріктірілген сынықтарды (плитка немесе қиыршық тас, қиыршық немесе құм) көрсетеді. Солтүстік алаңдағы жаяу жүргіншілер жолының ені 10 фут. Шығыс және батыс жағында 1,5 фут төмендеп, 12 фут ені бар, жылтыратылмаған, қатар жүретін жолдар бар. Ішінде ксиста немесе парадиромидтер деп аталатын серуендер мен платан ағаштары отырғызылған бақ бар. Жаз айларында спортшылар орталықтағы жаяу жүргіншілер жолдарынан пайдаланады, ал қыс айларында портиктерге ауысады. Солтүстік жағында орындықтармен қоршалған көрермендердің бақылауымен жарыстар өткізілетін стадион орналасқан. Витрувийді өлшемдерімен танысады. Әрбір шаршының периметрі бір диаулос («екі құбыр») болуы керек, бұл Олимпиада стадионының ұзындығы және кері, ойындардағы ұзақ қашықтыққа жүгірудің қашықтығы, стадионның өлшемі бойынша екі есе 212,54 немесе бір шаршының бір қабырғасы грек стадионының жартысы. Гимназияда ұзақ қашықтыққа жүгіруді аяқтау үшін спортшы ішкі жолдың периметрі бойынша жүгіруі керек. Егер ол ксиста жүгіріп жатса, солтүстік жағына өту үшін оны тастап кетуі керек, өйткені ол кез келген жағдайда жаман ауа-райына ұшырайды. Сонымен қатар, солтүстік жағындағы стадион Олимпиадалық стадионнан екі есе кішкентай, тым кішкентай. Алайда, палаэстра пайдалануға болатыннан гөрі көбірек кеңістікке ие. Археологиялық қазбаларда табылған палаэстралардың ешқайсысы да соншалықты үлкен емес; көпшілігі Олимпиадалық палаэстрадан кішкентай, ол өте үлкен гимназиясымен салыстырғанда шағын көрінеді.

The palaestra is very nearly square, missing it but slightly. The length and width are 66.35 m and 66.75 m, with a difference of The hollow square, however, is square to Given the tradition of square palaestras, it is safe to say the palaistra was intended to be square by its builders. The square is oriented with its sides approximately perpendicular to the cardinal points (N, S, E, W). However, it missed that orientation by a 2 degree CCW rotation. Some of the features in the plan have the same offset, some have more of an offset, and a few are aligned on the cardinal points. They all seem aligned on something else; i. e., the rotations are not randomly distributed. As they are of different ages, one might conjecture that the builders of each age were capable of better surveying precision and did have a plan in mind. The tradition that the palaistra was a type of building was already extant in Greek culture before Pausanias. An ideal type was presented by Vitruvius, Roman architect, in De architectura ("On Architecture"), Book 5.11.1 – 5.11.4, although at that time he admitted palaestrae were "not usual in Italy." He thought it best, he said, "to set forth the traditional way," which he believed was Greek. There are certain problems with its credibility. One might well question whether he had actually built any to ideal specifications, or if this is an imaginary model from which to select real features. Vitruvius constructs a definition of a palaestra, beginning with “a square or oblong peristyle” (peristylia quadrata sive oblonga), which was the preferred plan for any large area building, as it kept the roof to a minimum and distributed natural daylight to each room. The square shape of the Olympian palaistra caused a mistaken trend in the classical archaeology of the times to identify any square peristyle as a palaistra. After listing several examples, such as a peristyle room in the building at Paestum dubbed “the asclepion of Paestum,” which turned out on later assessment to have been a dining hall, Emme presents five palaistral plans besides Olympia of which he is certain. These six plans (including Olympia) form Emme's base for defining his palaestral type. Four of them are square, one oblong (Amphipolis). Four are aligned with the sides perpendicular to the cardinal direction, one (Delos) with the diagonals perpendicular; i. e., N S runs from corner to corner. They date from the 4th to the 2nd centuries BC. However, mere quadrature and directionality are insufficient to distinguish the palaistra, as many other buildings have those. Emme goes on to borrow a page from Vitruvius. Vitruvius begins his description of the palaestra with some fundamentally wrong assumptions, which demonstrate that he had no first hand acquaintance with palaestrae. He describes a two part gymnasion (like Olympia): “inside a palaestra” (5.11.1, 5.11.2), and “on the outside” (5.11.3). Both are apparently squares of colonnades, back to back in the center. Since they each have a south side, they are aligned N S. The walkways are called xysti (Greek xystoi), “polished,” (or secondarily "chipped") from the pavements, either glossy or evidencing embedded fragments (tile or concrete with embedded pebbles or rubble). In the northern square the walkways are 10 feet wide. Outside the east and west after a step down of 1.5 feet are parallel running tracks, unpolished, 12 feet wide. Inside the square a sort of garden is laid out with walks called xysta or paradromides and plantings of plane trees. The whole idea is that in the summer the athletes use the walkways in the center but in winter move to the porticos. The north side is a stadium where contests are held observed by onlookers occupying seats along the north. It is the dimensions that give Vitruvius away. The periphery of each square must be one diaulos (“two pipe”), the length of the Olympic stadium and back, the distance of the long run in the games, which, by measurement of the stadium, is double 212.54 or One side of one square is half a Greek stadion. To complete the long run in the gymnasion the athlete must run around the periphery of the inside track. If he is running on the xystus he must leave it to cross the north side, being exposed to bad weather anyway. Furthermore, the stadium on the north side is only half the Olympic length, too small. The palaestra, however, is bursting with more space than it can ever use. No archaeological palaistrai are that large; most are smaller than the Olympic palaistra, which is dwarfed by its large gymnasion.

Олимпиядағы су

Әр палаэстрада жуу үшін су болуы тиіс. Римдіктер осымен жан-жақты қамтамасыз еткен, олардың өркениеті осы қасиетімен ұзақ уақыттан бері танымал. Олар оны қоғамдық моншаларда ұсынған, онда кез келген азамат шамалы ақы төлеп өзін маймен майлап, оны стригильмен топырақтан тазалап, қыздырылған бу бөлмесінде терлеп, ыстық сумен жуынып, суық бөлмеде салқын суға түсіп, көп уақытын бассейнде демалып, азаматтардың, олардың көпшілігі суға түсетін жалаңаш әйелдердің, серуендеуінен ләззат алатын. Моншалар (терма, «жылы су») әдетте спорттық құрылыстардан бөлек болған, бірақ кейде олар біріктірілген. Классикалық кезеңде салыстырмалы түрде кеш пайда болған палистралар, егер термамен байланысты болмаса, өз бөлмелерінде осы моншалардың кейбір элементтерін қосып, мысалы, суды қыздыруға арналған пеш, суық бассейн немесе қолжуғыштармен жабдықталған ванналармен жабдықтаған. Бұл мүмкіндіктердің болуы Emme-дің палистраның белгісі деп санайтын архитектуралық із қалдырды, басқа да іздермен бірге. Тек сумен жабдықталу палистраны құрамайды. Олимпиядағы қалған ғимараттардың көпшілігі римдіктерге тиесілі және суды көп пайдаланған. Алтистің шетінде бірнеше терма, орталық бассейні бар қонақ үй және басқа да ғимараттар, әдетте жеке клубтар, әртүрлі су қондырғыларымен орналасқан. Бұл паркке оның көне өмірінің көп бөлігінде тән емес еді. Олар Рим үстемдігінің соңғы кезеңінде салынды, сол кезде жазуларда римдік офицерлер кездеседі және римдік колониялық губернаторларға «үздік басқару» сияқты спорттық емес жеңістер табысталды. Бірінші ғасырда Олимпиада көптеген спортшылар мен көрермендерді тартты, халықаралық орталыққа айналды. Ол көлік ағынына бейімделу үшін кеңейді. Су ресурстары халық санына жеткіліксіз болды. 1898 жылы қазба жұмыстарымен айналысушылар тоғыз құдық тапты, олардан су шығару қажет болды. Кезектер ұзақ болғанға ұқсайды. Әр көрермен өзімен бір ыдыс алып келуі керек болды. Жоғары Кладеостан акведук арқылы су алатын бірнеше бұлақтар болды. Жаңбырдан кейін су азайып, лайлы болып жатты.

Every palaestra must have water for washing. The Romans were lavish in their provision of it, for which their civilization has long been known. They typically provided it in public baths, where for a small price any citizen could anoint himself with oil, scrape it off with the dirt using a strigil, sweat in the heated steam room, wash in hot water, take a cold plunge in the cold room, and spend as much time as he had lounging in the swimming pool enjoying the company of fellow citizens, many of whom were nude women taking a dip. Baths (thermae, "hot waters") were typically distinct from athletic facilities, but sometimes they were not. Palaistrai, which were relatively late in the classical period, if not connected to thermae, incorporated some of these bath facilities in their rooms, perhaps a furnace for heating water, perhaps a cold plunging pool, perhaps washrooms with basins. The presence of these facilities left an architectural stamp, which Emme considers the mark of a palaistra, with other stamps. Water facilities alone did not make a palaistra. Most of the remaining buildings of Olympia were Roman and used water lavishly. There were a number of thermae scattered on the periphery of the Altis, a hotel with a central swimming pool and other buildings, probably private clubs, with various water facilities. These were not characteristic of the park for most of its ancient life. They were constructed during the last phase of Roman dominance, when Roman officers appear in the inscriptions, and non athletic victories were awarded to Roman colonial governors, such as the "best government" award. In the 1st century, Olympia attracted large numbers of contenders and spectators, becoming an international attraction. It expanded to accommodate the traffic. The water resources were not equal to the population. By 1898 the excavators had found nine wells, which required lifting water out. The lines must have been long. Each spectator would have to bring his own jug. There were a few fountains receiving water from the upper Kladeos by aqueduct. The water was scant and muddy after a rain.

Витрувийдің парадокстарын шешу

Витрувий өз баяндамасын дәстүрге негіздеді, бірақ ол нақты орын туралы білмеушілікті көрсететін кейбір негізгі болжамдар жасады, олардың бірі – ксистос жаман ауа райынан немесе қысқы суықтан қорғаныш бере алмайды. Портиканың ені шамамен 10 метрге дейін ғана жетеді, сондықтан ол іс жүзінде ашық ауадағы құрылыс есептеледі. Жел соғып, жауын-шашынмен бірге ылғалды әкеледі. Пелопоннес айманындағы қыстар солтүстік облыстардағыдай суық болмаса да, оны жұмсақ деп айтуға болмайды. Витрувийдің пікірінше, римдік әскерлер қыста лагерьде тығылып, барлық ойындар мен әскери науқандар көктемге дейін тоқтатылғанда, Олимпиада спортшылары ашық ауада, мұздай желде, ең жақсы жағдайда жеңіл киіммен, тіпті жалаңаш жүгіріп, мұз үстінде сырғанап, қардың арасымен өтеді. Әскери инженер болған Витрувий, римдік әскерлер кейде қыста жаттығулар өткізетін жабық сарайларды еске түсірген болуы мүмкін. Алайда, бұл сарайлар бүкіл жаттығу алаңын немесе даласын жабатын еді. Сонымен қатар, әскерлер соғысқа дайындық үшін толық қару-жарақпен және тік қадаланған табанды киіммен киінген. Климатты ескере отырып, Олимпиаданың гимназиясында тек сирек кездесетін жылы күндері ғана жүгірушілердің жүгіретініне сенуге болады, және олардың арасында балалар болмауы мүмкін. Жарысқа қатысушылар жаңбыр, қыздаяқ немесе қарда жүгірмейтін, тіпті портиктерде де емес. Ежелгі дәуірдегі адамдардың пневмонияға немесе гипотермияға қарсы иммунитеті болғанына, немесе аналардың жас жүгірушілерді осы өлімге әкелетін жағдайларға ұшыратуға бейімділігіне ешқандай дәлел жоқ. Қысқы маусымда пентатлонның қалған төрт түрімен айналысу да осыған ұқсас абсурдтылыққа толы. Ақылға қонымды тұжырым бойынша, кем дегенде Олимпиадада жүгіру алаңы мен оның портиктері тек маусымдық түрде пайдаланылған. Жазда жаңбыр аз жауады, бірақ көктем мен күзде портиктер жаңбырдан қорғану үшін қолданылған болуы мүмкін. Мұндай жағдай үшін төрт жақты портик ең қолайлы болар еді, бірақ Олимпиададағы гимназияда мұндай құрылыс болған жоқ. Егер де болған жағдайда, қарсы жел екі жақты пайдасыз ететін еді. Көрініп тұрғанындай, портиктерді жүгіру үшін пайдалану – бұл қымбат кеңістікті бекер ысырап ету. Олардың тиімді болуы үшін, олар бір-бірімен жалғасып, кең және бір жағынан қабырғамен қоршалған болуы керек. Мұндай құрылым көбінесе палаистрада кездеседі, бірақ гимназиялар мен стадиондар үшін емес. Сондықтан, гимназиялардағы портиктердің мақсаты қандай деген сұрақ туындайды. Кейбір әдеби фрагменттерде адамдар күннен қорғану үшін портиктерде паналағандары туралы айтылған. Жаз айларында Грекияның көп бөлігінде температура соншалық деңгейге жетеді, кейбір жерлерде жартылай шөлді аймақтар пайда болады. Ыстық күнде жүгірушілер үшін қызудан құлау қаупі бар еді. Жоғарыда айтылғандай, су әрқашан өте қажеттілік болған. Римдіктер Олимпиадада стадион мен гимназияның портиктерінің қасында су арналарын салған. Бірақ, жүгіруге жеткілікті жабық портиктері бар палаистрада жүгіру жаттығулары жүргізілмеген. Жүгіруге жеткілікті шеткері кеңістік болған жоқ. Қыста күресшілер гипотетикалық түрде портиктер астында күрес жасады, бірақ онда күрес жасау сыртқы портиктерде жүгіруден де азырақ мүмкіндік береді. Ежелгі және қазіргі заманғы күрес түрлерінің барлығы жұмсақ беттерде өткізілген. Қатты бетке, мысалы, ксистосқа құлау ауыр немесе тіпті өлімге әкелетін жарақаттарға алып келуі мүмкін. Классикалық дәуірде күрес әдетте құм немесе саз үстінде өткізілетін, ал ксистоста мұндай жағдайлар кездеспегендіктен, онда күрес өткен дегенге сену қиын.

Vitruvius based his account on tradition, as he says, but he has made certain key assumptions that demonstrate an ignorance of the real place, one of which is that the xystos offers any substantial shelter from either bad weather or winter weather. As the portico is only up to 10 yards wide, it is essentially still an outdoor building. Wind blows through it carrying whatever precipitation there is. Winters in the Peloponnesus though lacking the severity of winters northward are still not what one would call mild. Vitruvius presents the view that, while Roman soldiers are huddling in their winter camps, and all games and all military campaigning are suspended until the spring season, Olympian athletes are outdoors in the freezing wind blowing through the porticos in light clothing at best, if not naked, slipping over the ice and through patches of snow. Vitruvius, an ex military engineer, may have been thinking of the closed sheds in which Roman units sometimes performed winter drilling, but those were constructed to cover the whole campus, or drilling field. Moreover, they were dressed in fighting armor and wore hob nailed boots. Based on the climate, it is probably safe to say, only on rare warm days were there any hardy runners on the tracks in the gymnasium of Olympia, and they were not likely to be children. Both training and games were seasonal, and the runners did not run in the pouring rain, sleet, or snow, even in the porticos. There is no evidence that the people of classical times had any immunity from pneumonia or hypothermia, or that mothers were inclined to expose their young runners to the conditions causing these deadly physical states. Winter practice of the other four events of the pentathlon in the porticos is equally absurd. Simple logic points to the conclusion that, at Olympia at least, the running field and its porticos were entirely seasonal. There was not much rain in the summer, but one might hypothesize that in the spring and autumn the porticos were used for shelter from the rain. A four sided portico would be best for such an arrangement, but the gymnasion at Olympia did not have one of those. Moreover, if there were one, cross winds would invalidate two of the sides. Apparently, the use of porticos for running is waste of expensive space. For them to be of any use, they should be continuous, wide, and walled in on one side. Although such an arrangement is often true of palaistrai, it is not for gymnasia or stadia. The question remains, what is the use of porticos in gymnasia. Some literary fragments describe persons seeking shelter from the sun in porticos. In the summer much of Greece is subject to such high temperatures as to create semi arid terrain in places. For runners in the hot sun, heat prostration was a real possibility. As is described above, water was always a pressing necessity. The Romans at Olympia ran water channels beside both the stadium and the porticos in the gymnasion. In the palaistra, the one place that had sufficient backed porticos for running, running was not practiced. There was not enough periphery in which to run. In the winter the wrestlers hypothetically wrestled under the porticos, but wrestling there is even less likely than running in the outdoor porticos. All formal wrestling, ancient or modern, has been conducted on soft surfaces. A fall on a hard surface, such as a xystos, would have likely resulted in severe or potentially fatal injuries. In the classical era, wrestling was typically practiced on either sand or mud, and since neither were found on xysti, it is unlikely to have taken place there.

Археологиялық сипаттамалар

Паластраның жоспары шамалы симметриялық. Барлық паластралар сияқты, Олимпиядағы паластра да бокс немесе күрес үшін қолданылатын құммен жабылған үлкен аулаға центрленген. Паластраның барлық төрт жағында портиктерге ашылатын бөлмелер орналасқан. Ғимараттың оңтүстік жағынан екі жеке есік арқылы кіріледі, әрқайсысы антидағы екі коринфтік бағанамен, осылайша құрылыстың жоспарында симметрия бірден орнатылады. Есіктер орындықтармен жиектелген вестибюльдерге ашылады, ол оңтүстік портикке алып келеді. Екі бөлме арасында ионикалық бағаналармен жиектелген, ұзын, жақсы терең емес зал орналасқан. Бұл бөлме аподитерион, яки киім ауыстыратын бөлме деп аталады, ол басты кіреберіске жақын болуы және спортшылар мен достарының кездесуі үшін жеткілікті орынға ие болуы керек. Аподитерионның тіке қарсысында, паластраның солтүстік жағында эфебион, яки клуб залы орналасқан. Бұл үлкен, бағаналы зал аподитерионнан тереңірек, бірақ ауланың бүкіл ұзындығын қамтымайды. Паластраның бүкіл солтүстік жағында Витрувий айтқандай, күннен қорғаныш болатын терең бөлмелер бар. Сонымен қатар, ғимараттың солтүстік жағында спорт залының қалған бөлігіне тікелей апаратын есік орналасқан. Паластраның солтүстік-шығыс бұрышындағы бөлме жуынатын бөлме ретінде анықталған. Алайда, осында табылған 4 метрлік шаршы және 1,38 метр тереңдіктегі кірпішпен қапталған резервуар римдік кезеңге жатады. Паластраның ерекшелігі – ауланың солтүстік жағындағы 24,20 x 5,44 метрлік бетон жолақ, ол тік және тегіс плиткалардың кезектесіп орналасуымен жасалған, жолақтың бойымен үздіріссіз тік қырларды құрайды. Бұл, Помпейдегі ауыр тас доптары бар ұқсас төселген алаңша сияқты, боулинг алаңының бір түрі болған болуы мүмкін.

Олимпиададағы қарсыласу өнерінің дамуы

Ежелгі гректер құрметті жазуларында және жылнамаларында Олимпиада ойындарының төрт жылда бір рет өткізілетінін, әр түрдегі жарыстың жеңімпаздарын тізімдеп жазған. Бұл қазір "Олимпиада жеңімпаздары тізімі" деп аталатын мәліметтердің жақсы бөліктері, гравировкаланған жазулардың фрагменттерінен бастап ежелгі авторлардың еңбектері ретінде жарияланған туындылардың бөліктеріне дейін, әртүрлі құралдарда сақталған. Осы тізімді сақтау ежелгі заманнан бері қазіргі күнге дейін авторлардың маңызды мәселесі болып табылады. Төрт жылдық кезең "Олимпиада" деп аталады, оны 1-ден 4-ке дейін жылдарға бөлуге болады. Б.з.д. 776 жылғы алғашқы Олимпиададан бастап Олимпиадалардың үздіксіз тіркелген жазбалары бар. Ойындарға ұлттық және халықаралық деңгейде қатысушылардың және қызығушылықтың артуына байланысты, Олимпиаданы тарихи маңызы бар кез келген оқиғаның жылнамасында көрсету қалыпты жағдайға айналды. Ешкім алғашқы Олимпиада ойындарының басталуы болды деп мәлімдеме жасаған жоқ, себебі олар туралы кең таралған аңыз әңгімелер бар еді. Паузанияның пікірінше, "үздіксіз дәстүр" – бұрын тоқтатылған ойындарды қайта жаңғырту болған. Ең алғаш қалпына келтірілген жарыстар тек жүгіруден тұрған.

Анықтамалық әдебиеттер

Әр түрлі паластралардың жоспарларын Витрувийдің идеалдық паластрасымен салыстыру. Рим дәуіріндегі Алтис туралы бір тарау бар. Олимпиадалық паластраның археологиясы және архитектурасы туралы мәліметтер келтірілген. Олимпиялық паластра және Витрувийдің үлгісі талданған.