Шарттардағы ауызша келісімдерді қолдану шектеулері

Кіріспе

Келісімшарттарға қатысты жалпы құқық ережесі

Парольдік дәлелдер ережесі – бұл жалпы құқық юрисдикцияларында келісімшарт дауында тараптар келісімнің нақты шарттарын анықтауға тырысқанда ұсына алатын дәлелдердің түрлерін шектейтін және келісімін соңғы жазбаша құжатқа дейін қысқартқан тараптардың кейіннен басқа дәлелдемелерді, мысалы келіссөздер процесінің басындағы ауызша талқылаулардың мазмұнын, келісімшарт шарттары бойынша өзгеше ниетті дәлелдеу ретінде енгізуіне тыйым салатын ереже. Ережеде "сыртқы дәлелдемелер жазбаша келісімшартты өзгертуге қабылданбайды" делінген. "Пароль" термині англо-нормандық француз тілінен шыққан "parol" немесе "parole" сөздерінен туындаған, ол "сөзбен" немесе "ауызша" деген мағынаны білдіреді және орта ғасырларда сот ісіндегі ауызша талаптарды білдірген. Бұл ереже ағылшын келісімшарт құқығында пайда болған, бірақ басқа жалпы құқық юрисдикцияларында да қабылданды; алайда, қазір әртүрлі юрисдикцияларда ережені қолдануда кейбір айырмашылықтар бар. Мысалы, АҚШ-та бұл ереже дәлелдеу ережесі (Федералдық дәлелдеу ережелері сияқты) деген жалған түсінік бар, бірақ бұл олай емес; ал Англияда бұл шын мәнінде дәлелдеу ережесі болып табылады. Ауызша келісімдердің мазмұнын жазбаша келісімдерден алып тастаудың негізгі себебі – келісімшарт жасасушы тараптар өз келісімдерін бір және соңғы жазбаға дейін қысқартуға келіскендіктен, осы жазбаны түсіндіру кезінде бұрынғы келісімдер немесе шарттардың сыртқы дәлелдемелерін қарастыруға болмайды, себебі тараптар оларды келісімшарттан шығарып тастауға шешім қабылдады. Басқаша айтқанда, жазбаша келісімшартқа дейін жасалған дәлелдемелерді жазбаша келісімшартқа қайшы келетін дәлел ретінде пайдалануға болмайды.

Шолу

Бұл ереже шартқа қатысты айғақтарға, сондай-ақ келісімшартқа байланысты басқа да сыртқы айғақтарға (мысалы, жеке келісімшарт құрмайтын жазбаша хат алмасуларға) қолданылады. Егер келісімшарт жазбаша түрінде жасалған және кем дегенде бір тармағы бойынша толыққанды болса (біріктірілген), шарт бойынша немесе сыртқы айғақтар әдетте қабылданбайды. Дегенмен, бұл жалпы ережеден бірнеше ерекшеліктер бар. Оларға ішінара біріктірілген келісімшарттар, ерекше қарастырылған келісімдер, түсініксіздіктерді жою немесе келісімшартты қорғау үшін ұсынылған келісімдер кіреді. Мысалы, Карл Беттимен машинаны 1000 долларға сату туралы жазбаша келісімге келсе, кейін Бетти Карл оған 800 доллар төлеу керегін айтқан десе, шарт бойынша айғақтар ережесі Беттидің бұл әңгімеге куәлік беруіне әдетте жол бермейді, өйткені куәлігі (800 доллар) жазбаша келісімшарттың шарттарына (1000 доллар) тікелей қайшы келеді. Бұл ереже әртүрлі юрисдикцияларда әртүрлі қолданылады. Сот алдымен келісімнің шын мәнінде жазбаша түрде бекітілгені немесе (АҚШ терминологиясында) толыққанды "біріктірілгені" екенін анықтауы мүмкін. "Жаңа Оңтүстік Уэльс мемлекеттік теміржол басқармасы Хит аутдор Pty Ltd" ісінде McHugh судьясы шарт бойынша айғақтар ережесінің "келісімшарттың барлық шарттары жазбаша түрде бекітілгені анықталғанша қолданылмайтынын" айтты. Бұл алғышарт сұрақ тіпті "Төрт бұрыштық ереже" деп аталатын шарт бойынша айғақтар ережесінің өте қатаң түрін қолданатын юрисдикцияларда да қолданылады. Бұдан өзге, шарт бойынша айғақтар ережесінен туындайтын ерекшеліктер әртүрлі юрисдикцияларда әртүрлі болады. Сыртқы айғақтарды әртүрлі юрисдикцияларда қабылдауға болатын жағдайлардың мысалдары: келісімшарттың тараптарын дәлелдеу. Мысалы, жерді сату туралы Кени ханымның қол қойған келісімшартында кейде Кенни мырза туралы айтылған, және сот оның өзінің және күйеуінің өкілі ретінде қол қойғанын дәлелдейтін ауызша айғақтарды қабылдады. Шарттың алдынан келу шартын дәлелдеу. "Пим Кэмпбеллге қарсы" (1865) 119 ER 903 ісінде Пим Кемпбеллмен өнертабысқа қатысу үлесін сату туралы жазбаша келісімшартқа келді. Сот Кемпбеллге сатудың инженердің тексеруі мен мақұлдауына байланысты екенін ауызша растауға рұқсат берді. Инженер өнертабысты мақұлдамады. Жазбаша құжаттың келісімшарттың бір бөлігі ғана екенін дәлелдеу, мысалы, "Hospital Products Ltd v United States Surgical Corporation" ісінде, онда сот жазбаша келісімшартты келісімнің бір бөлігі деп тапты. "NSW State Rail Authority v Heath Outdoor Pty Ltd" ісінде сот шарт бойынша айғақтар ережесінің сенімді екенін және келісімшарттың толыққанды жазбаша түрінде жасалмағанын дәлелдеуге ниеттенетін тарапқа дәлелдеу міндеттемесі жүктелетінін айтты. Қолданыстағы шарттарды түсіндіруге көмектесу. Келісімшарттың жарамдылығын жоққа шығару. Келісімшарттағы біржақты шарттың бұрынғы жарамды келісімнің қате көшірмесі екенін көрсету. Мұндай талап дәлелдің басымдылығымен емес, анық және сенімді дәлелдермен расталуы тиіс. Қателерді түзету. Жалған ақпарат беру, алаяқтық, мәжбүрлеу, абайсыздық (276 N. E.2d 144, 147) немесе заңсыз мақсат сияқты бұрмашылық әрекеттерді көрсету. Шри-Ланкада нотариалды куәландырылған шартқа қатысты сенімділік тудыратын жағдайларды дәлелдеу. Осы ережеге сәйкес айғақтарды ұсыну үшін: 1) жазбаша келісімшартқа қол қойылғанға дейін жасалған жазбаша немесе ауызша хабарлама; немесе 2) жазбаша келісімшартқа қол қойылған кезде жасалған ауызша хабарлама болуы тиіс. Кейінірек жасалған хабарламалардың айғақтары осы ережемен тыйым салынбайды, өйткені олар келісімшарттың кейінгі өзгерісін көрсету үшін қабылдануы мүмкін (бірақ олар басқа себептермен, мысалы, алаяқтық туралы ереже бойынша қабылданбауы мүмкін). Сол сияқты, қосымша келісімнің айғақтары – әдетте жеке жазбаша құжатта қамтылатын келісім – де тыйым салынбайды. Мысалы, егер А Б-мен Б-нің үйін 1000 долларға бояу туралы келісімге келсе, Б А-ның қоймасын 100 долларға бояу туралы келісімге келгенін көрсету үшін сыртқы айғақтарды ұсынуы мүмкін. Қойманы бояу туралы келісім логикалық түрде үйді бояу туралы келісімнен бөлек құжатта болуы керек. Атынан айғақтар ережесі болып көрінгенімен, соттар мен сарапшылардың пікірінше, шарт бойынша айғақтар ережесі келісімшарт құқығының маңызды бөлігі болып табылады.

The rule applies to parol evidence, as well as other extrinsic evidence (such as written correspondence that does not form a separate contract) regarding a contract. If a contract is in writing and final to at least one term (integrated), parol or extrinsic evidence will generally be excluded. However, there are a number of exceptions to this general rule. These include partially integrated contracts, agreements with separate consideration, in order to resolve ambiguities, or to establish contract defenses. To take an example, Carl agrees in writing to sell Betty a car for $1,000, but later, Betty argues that Carl earlier told her that she would only need to pay Carl $800. The parol evidence rule would generally prevent Betty from testifying to this alleged conversation because the testimony ($800) would directly contradict the written contract's terms ($1,000). The precise extent of the rule varies from jurisdiction to jurisdiction. As a preliminary or threshold issue, the court may first determine if the agreement was in fact totally reduced to a written document or (in US terminology) fully "integrated". In the case of State Rail Authority of New South Wales v Heath Outdoor Pty Ltd McHugh J held that the parol evidence rule has 'no operation until it is first determined' that all the terms of the contract are in writing. This threshold question applies even in those jurisdictions that apply a very strong form of the parol evidence rule, called the "Four Corners Rule". Beyond that, the exceptions to the parol evidence rule vary between jurisdictions. Examples of circumstances where extrinsic evidence may be admissible in different jurisdictions include:
To prove the parties to a contract. A written agreement to sell land signed by Mrs. Kenny at times made reference to Mr. Kenny, and the court held that oral evidence was admissible to prove that she was signing for herself and as an agent for her husband. To prove a condition precedent. In Pym v Campbell (1865) 119 ER 903, Pym entered into a written contract with Campbell to sell an interest in an invention. The court allowed Campbell to include the oral terms of acknowledgement that the sale was subject to an inspection and approval by an engineer. The engineer did not approve the invention. To prove that the written document is only part of the contract as in Hospital Products Ltd v United States Surgical Corporation, where the court found a written contract to be only part of an agreement. In State Rail Authority of NSW v Heath Outdoor Pty Ltd the court held that the parol evidence rule is persuasive and the evidentiary burden is on the party wishing to establish that the whole contract was not in writing. To aid in the interpretation of existing terms. To disprove the validity of the contract. To show that an unambiguous term in the contract is in fact a mistaken transcription of a prior valid agreement. Such a claim must be established by clear and convincing evidence, and not merely by the preponderance of the evidence. To correct mistakes. To show wrongful conduct such as misrepresentation, fraud, duress, unconscionability (276 N. E.2d 144, 147), or illegal purpose on the part of one or both parties. In Sri Lanka, to prove the presence of attendant circumstances creating a constructive trust in relation to an ex facie absolute notarial conveyance. In order for evidence to fall within this rule, it must involve either (1) a written or oral communication made prior to execution of the written contract; or (2) an oral communication made contemporaneous with execution of the written contract. Evidence of a later communication will not be barred by this rule, as it is admissible to show a later modification of the contract (although it might be inadmissible for some other reason, such as the Statute of frauds). Similarly, evidence of a collateral agreement one that would naturally and normally be included in a separate writing will not be barred. For example, if A contracts with B to paint B's house for $1,000, B can introduce extrinsic evidence to show that A also contracted to paint B's storage shed for $100. The agreement to paint the shed would logically be in a separate document from the agreement to paint the house. Though its name suggests that it is a procedural evidence rule, the consensus of courts and commentators is that the parol evidence rule constitutes substantive contract law.

Мысалдар

"Дәлелдерді жазбаша келісімшарттан тыс қарастыру" ережесі тұтынушылар үшін жиі кездесетін қауіп. Мысалы:

Денсаулық клубтарының шарты. Сіз денсаулық клубына тіркелдіңіз, сатушы шартынан бас тартуға болатынын айтты. Кейіннен сіз шартынан бас тартқыңыз келеді, бірақ жазбаша шартта оны бұзуға болмайды деп көрсетілген. Сатушының ауызша уәделері көбінесе күшін жоймайды. Дегенмен, сатушы сізді шарттың шарттарына қасақана түрде жаңылыстырса, бұл жалған ақпарат болып саналады және сіз шартты бұзуға құқылысыз. Бұл сондай-ақ Тұтынушылардың құқықтарын қорғау заңнамасын бұзу болып табылуы мүмкін, ол өз ережелеріне ие. Автокөлік сату шарты. Сіз қолданылған автокөлікті сатып алсаңыз, сатушы оның "жаңадай" екенін айтады, бірақ шартта ол "қалай бар, солай" сатылады деп жазылған. Тағы да, көп жағдайда жазбаша шарт басым болады. Алайда, егер бұл қалыпты жағдайдан асып кетсе, бұл жалған ақпарат болып танылуы мүмкін. Уақыт үлесі (Timeshare). Кейбір юрисдикцияларда және белгілі бір жағдайларда тұтынушының шарттан бас тарту құқығы болуы мүмкін, бірақ кейбір адамдар жылжымайтын мүлік сату туралы презентацияларға қатысады, онда олар дереу міндетті шарттарға қол қоюға қысым сезінеді. Шартқа мәжбүрленіп қол қойылғандығын дәлелдеу "Дәлелдерді жазбаша келісімшарттан тыс қарастыру" ережесімен шектеледі. Бірақ, кейде тұтынушылардың шарттарына қатысты арнайы заң ережелері (мысалы, Ұлыбританиядағы 2015 жылғы Тұтынушылардың құқықтары туралы заң) осы әсерді жоққа шығаруға мүмкіндік береді.

Америка Құрама Штаттары

Бұл ереже күшке енуі үшін, аталған шарт алдымен түпкілікті, жазбаша нысанда болуы керек; сот шешімі бойынша, ол тараптар арасындағы соңғы келісім болуы тиіс (мысалы, қарапайым жоба емес). Соңғы келісім – бұл оның түпкілікті екенін көрсететін шарттың өзінде жазылған жағдайда, толық немесе ішінара біріктірілу болып табылады. Егер ол тараптар келіскен барлық емес, кейбір шарттарды қамтыса, онда ол ішінара біріктірілу болып саналады. Бұл жазба тараптар арасындағы кейбір шарттар бойынша соңғы келісім (алдын ала келіссөздер емес) болғанын, бірақ басқалары бойынша емес екенін білдіреді. Ал егер жазбада тараптар келіскен барлық шарттар қамтылса, онда ол толық біріктірілу болады. Шарттың түпкілікті және толық біріктірілу болып табылатынына кепілдік берудің бір жолы – шартқа тараптар арасындағы келісімнің толық бөлігі екенін көрсететін біріктіру туралы ережені қосу. Дегенмен, көптеген заманауи сот шешімдерінде біріктіру туралы ережелердің тек жоққа шығарылатын презумпция екені анықталды. Ішінара және толық біріктірілу арасындағы айырмашылықтың маңыздылығы шарт бойынша дәлелдеме ережесінде қандай дәлелдерді алып тастауға қатысты. Толық және ішінара біріктірілу үшін, жазбаша мәліметтерге қайшы келетін дәлелдер шарт бойынша дәлелдеме ережесі бойынша қабылданбайды. Алайда, ішінара біріктірілу үшін, жазбаны толықтыратын шарттар қабылданады. Бұл өте нәзік (және субъективті) айырмашылық болуы мүмкін. Түсіндіру үшін, 1) Егер тараптар шарт шарттарын толық біріктіргісі келсе, келісімнің шеңберіндегі шартты дәлелдемелерге жол берілмейді. 2) Егер тараптар жартылай біріктірілген келісімге ниеттенген болса, біріктірілген нәрсеге қайшы келетін ешқандай шартты дәлелдемелер қабылданбайды. 3) Егер шарт бойынша дәлелдеме кепілдікке жатса, яғни ол басқа келісімге қатысты болса, және біріктірілген шарттарға қайшы келмесе, сондай-ақ, кез келген ақылға қонымды адам әдетте біріктіретін шарттар болмаса, онда ереже қолданылмайды және дәлелдеме қабылданады. АҚШ-тың аз бөлігіндегі штаттарда (Флорида, Колорадо және Висконсин) шарт бойынша дәлелдеме ережесі өте күшті және сыртқы дәлелдер шартты түсіндіру үшін қолданылуына тыйым салынған. Бұл «Төрт бұрышты ереже» деп аталады және ол дәстүрлі/ескі. «Төрт бұрышты ереже» қағидасы бойынша екі негізгі ереже бар. Біріншіден, егер тараптар толық және толыққанды біріктірілген келісімге келсе, сот шартты дәлелдемелерді қабылдамайды. Екіншіден, егер қол жетімді шарттар мүлдем түсініксіз болса, ғана сот шартты дәлелдемелерді қарастырады. Бұл саясаттың мақсаты – жалғандықтың алдын алу, күмәнді шынайылықтан қорғау, тараптардың жазбаша шарттарға сенуіне мүмкіндік беру және сот жүйесінің тиімділігін арттыру. Көптеген юрисдикцияларда осы ережеге көптеген ерекшеліктер бар, және сол юрисдикцияларда сыртқы дәлелдер әртүрлі мақсаттар үшін қабылдануы мүмкін. Бұл – қабылдау ережесі. Ол шарттың толық біріктірілгенін анықтау және шарт бойынша дәлелдемелердің маңыздылығын анықтау үшін дәлелдерді қабылдауды жеңілдетуді қолдайды. Мысалы, Калифорнияда, шарт бетінде түсініксіз болмаған жағдайда да, шарт бойынша дәлелдемелер түсініксіздік тудырса, оларды ұсынуға болады. Бұл саясаттың мақсаты кейде шындықты табу. Үшінші және соңғы қабылдау ережесі UCC § 2-202 бойынша: Шарт бойынша дәлелдемелер келісімнің «соңғы көрінісі» болуға арналған жазбаға қайшы келмеуі керек, бірақ оны (а) сауда-саттық тәжірибесі/сауда салты/орындалу барысымен түсіндіруге немесе толықтыруға болады, сондай-ақ (б) келісімнің шарттарын толық және ерекше баяндау үшін жазылмаған жағдайда, дәйекті қосымша шарттардың дәлелдерімен толықтыруға болады. Шарт бойынша дәлелдеме ережесі туралы қосымша ақпаратты Келісім-шарттардың (Екінші) қайта баяндамасының 213-бабында табуға болады.

In order for the rule to be effective, the contract in question must first be a final integrated writing; it must, in the judgment of the court, be the final agreement between the parties (as opposed to a mere draft, for example). A final agreement is either a partial or complete integration, provided that it has an agreement on its face indicating its finality. If it contains some, but not all, of the terms as to which the parties have agreed then it is a partial integration. This means that the writing was a final agreement between the parties (and not mere preliminary negotiations) as to some terms, but not as to others. On the other hand, if the writing were to contain all of the terms as to which the parties agreed, then it would be a complete integration. One way to ensure that the contract will be found to be a final and complete integration is through the inclusion of a merger clause, which recites that the contract is, in fact, the whole agreement between the parties. However, many modern cases have found merger clauses to be only a rebuttable presumption. The importance of the distinction between partial and complete integrations is relevant to what evidence is excluded under the parol evidence rule. For both complete and partial integrations, evidence contradicting the writing is excluded under the parol evidence rule. However, for a partial integration, terms that supplement the writing are admissible. To put it mildly, this can be an extremely subtle (and subjective) distinction. To put it simply, (1) If the parties intend a complete integration of the contract terms, no parol evidence within the scope of agreement is permitted. (2) If the parties intended a partial integrated agreement, no parol evidence that contradicts anything integrated is permitted. And (3), if the parol evidence is collateral, meaning it regards a different agreement, and does not contradict the integrated terms, and are not terms any reasonable person would always naturally integrate, then the rule does not apply and the evidence is admissible. In a minority of U. S. states, (Florida, Colorado, and Wisconsin), the parol evidence rule is extremely strong and extrinsic evidence is always barred from being used to interpret a contract. This is called the Four Corners Rule, and it is traditional/old. In a Four Corners Rule jurisdiction, there are two basic rules. First, the court will never allow parol evidence if the parties intended a full and completely integrated agreement, and second, the court will only turn to parol evidence if the terms available are wholly ambiguous. The policy is to prevent lying, to protect against doubtful veracity, to enable parties to rely dearly on written contracts, and for judicial efficiency. In most jurisdictions there are numerous exceptions to this rule, and in those jurisdictions, extrinsic evidence may be admitted for various purposes. This is called the Admission Rule. It favors liberalizing the admission of evidence to determine if the contract was fully integrated and to determine if the parol evidence is relevant. In these jurisdictions, such as California, one can bring in parol evidence even if the contract is unambiguous on its face, if the parol evidence creates ambiguity. The policy is to get to the actual truth, sometimes. The third and final admissibility rule is that under the UCC § 2 202: Parol evidence cannot contradict a writing intended to be the "final expression" of the agreement integrated but may be explained or supplemented by (a) a course of dealing/usage of trade/ course of performance, and by (b) evidence of consistent additional terms unless the writing was also intended to be a complete and exclusive statement of the terms of the agreement. Additional information on the parol evidence rule may be found in Restatement (Second) of Contracts § 213.

Оңтүстік Африка

Оңтүстік Африкада Жоғарғы апелляциялық сот KPMG Chartered Accountants (SA) v Securefin Ltd ісіндегі маңызды шешімінен бастап, Оңтүстік Африкадағы келісімшарттарды түсіндіруде пайдаланылатын дәлелдердің қабылдану ережелерін қайта қарастырды, ал Dexgroup (Pty) Ltd v Trustco Group International (Pty) Ltd ісінде Жоғарғы апелляциялық сот осы ережелерді одан әрі нақтылады. Бастапқы нүкте – құжаттың тілі, ал ауызша дәлелдеме ережесі құжаттағы сөздерге қосымша мәлімет беруге, олардан азайтуға немесе өзгертуге тыйым салады. Дегенмен, келісімшартты құрайтын сөздердің, тіркестердің, сөйлемдердің және терминдердің мағынасын дәлелдейтін дәлелдер, мәтінде қандай да бір беймаздық немесе түсініксіздік болған жоқ-болғанына қарамастан, бастапқыда қабылданады – егер дәлелдеме мәтіннің логикалық тұрғыдан мүмкін болатын мағынасын көрсететін болса және бұл дәлелдеме тараптардың ортақ ниетін анықтауға қатысты болса.