Кіріспе

Джейн Остиннің аяқталмаған романы, 2019 жылғы «Сандитон» телесериалы (1817) – ағылшын жазушысы Джейн Остиннің аяқталмаған романы. 1817 жылдың қаңтар айында Остин «Ағалар» деп аталатын жаңа романмен жұмыс істей бастады, кейіннен оны «Сандитон» деп атады және наурыз айының ортасында, мүмкін ауруға байланысты, жұмысты тоқтатқанға дейін он бір тарауды аяқтады. Р. В. Чапман романның толық түсірмесін 1925 жылы «Fragment of a Novel» деген атпен жариялады.

Сюжет

Романның оқиғасы Шарлотта Хейвуд, Сассекс графтығының Уиллингден қаласындағы шаруаның бай отбасында әлі де үйде тұратын үлкен қызы туралы. Оқиға Паркерлер жұбайының ат машинасы Хейвудтар үйіне жақын төбеде аударылып кеткен кезде басталады. Паркер мырза апатта жарақаттанғандықтан және атты жөндеу қажет болғандықтан, Паркерлер Хейвудтар отбасында екі аптадай тұрады. Осы уақытта Паркер мырза Сандитон туралы жылы лебіздер айтады, бұл қала бірнеше жыл бұрын шағын, қарапайым балықшылар ауылы болған. Өзінің серіктесі леди Денхэммен бірге Паркер мырза Сандитонды сәнді теңіз жағасындағы курортқа айналдыруды жоспарлап отыр. Паркер мырзаның Сандитонды жақсарту және жаңғырту жоспарларына деген зор құлшынысы, суға түсу машиналарының орнатылуына және өзі мен отбасы үшін теңіз жағалауына жақын жаңа үй салуға әкелді. Атты жөндеуден және Паркер мырзаның аяғының жақсаруынан кейін Паркерлер Сандитонға оралады, Шарлоттаны жазғы қонақ ретінде өзімен бірге алып келеді. Сандитонға келгеннен кейін Шарлотта қала тұрғындарымен танысады. Олардың арасында екі рет жесір қалған, бірінші күйеуінен байлық, екіншісінен атақ алған леди Денхэм есімді әйел бар. Леди Денхэммен оның қызы Клара Бреретон тұрады, ол мейірімді әрі әдемі, бірақ кедей жас келіншек. Сонымен қатар Сандитонда сэр Эдвард Денхэм және оның қарындасы Эстер, леди Денхэмнің екінші күйеуінен туған немересі мен немересі тұрады. Аға-інілері кедей және леди Денхэмнің байлығын іздеп жүр деп есептеледі; сэр Эдвард әзілқой және өте әсем адам ретінде сипатталады, бірақ сұлу. Паркерлермен бірге тұрғаннан кейін және әртүрлі көршілермен кездескеннен кейін Шарлотта мен Паркерлер жұбайы екі әпкесі мен кіші інісінің келуіне таңғалады, олардың барлығы өздерін ауру деп жариялайды. Алайда, олардың белсенділігі мен күш-қуатын ескере отырып, Шарлотта олардың шағымдарының шындықтан алыс екенін түсінеді. Диана Паркер батыс Үндістаннан келген бай отбасы үшін үй табу үшін келген, бірақ одан тікелей көмек сұралмаған. Сонымен қатар ол тағы бір үлкен топ туралы хабар алады, яғни Сандитонда жазғы демалысқа ниеттенген қыздар мектебі туралы. Бұл жаңалық шағын қалада, әсіресе Паркер мырза үшін үлкен қызығушылық тудырады, оның ең бағалы тілегі – туризмді дамыту. Гриффитс ханымның Сандитонға келуінен кейін, Вест-Индиядан келген отбасы мен қыздар тобының бір екені анық болады. Қонақтардың арасында Антигуалық ағылшын мұрагері Лэмб мисс және Вест-Индиядан келген екі ағылшын қызы Бофортс бар. Ұзақ уақыт өтпей, леди Денхэм Гриффитс ханымды шақырып, өзінің немере інісі сэр Эдвардқа үйленуге ниеттенген ауру және өте бай жас әйел Лэмб мисспен таныстырады. Күтпеген жерден Сидни Паркерді, Паркерлердің ортаншы ұлы алып келе жатқан ат машинасы келеді. Ол қалада бірнеше күн болады, оған жақын арада қосылатын екі досы бар. Сидни Паркердің жасы 27-28 шамасында, Шарлотта оны өте сұлу, әдемі киінген адам деп санайды. Кітаптың фрагменті Паркерлер жұбайы мен Шарлотта леди Денхэмнің резиденциясы, Сандитон үйіне барған кезде аяқталады. Сол жерде Шарлотта Клара Бреретонды сер Эдвард Денхэммен бірге бақта жақын әңгімелесіп отырғанын көреді және олардың арасында құпия келісім болуы мүмкін деп болжайды. Ішке кіргенде Шарлотта от үстінде сэр Генри Денхэмтің үлкен портреті ілінгенін байқайды, ал леди Денхэмнің бірінші күйеуі, Сандитон үйінің иесі, тек бұрышта шағын суретте бейнеленген – ол өз үйінде отырып, оттың жанындағы ең жақсы орынды әрдайым сэр Генри Денхэмнің иеленуін көруге мәжбүр.

Кейіпкерлер

Мистер және миссис Хейвудтар – жайлы шаруасы бар бай адам және оның әйелі, үйлерін мистер мен миссис Томас Паркерге ашады, олардың ат шағылысы жақын маңдағы жерде орын алады. Хейвудтардың 14 баласы болмағанда, олар одан да гүлденген болар еді деп айтылады. Олар саяхаттағанды ұнатпайды, бірақ балаларына мүмкіндік туса, саяхаттауға қарсы емес. Шарлотта Хейвуд – Хейвудтардың үйде қалған ең үлкен қызы. Романның басты кейіпкері болуы мүмкін әдемі, сүйкімді қыз. Оқиғаның көп бөлігі оның көзқарасынан баяндалады. Ол мистер және миссис Паркермен бірге Сандитонның теңіз жағалауына баруға шақырылады. Мистер Томас Паркер – Паркер ағайындыларының ең үлкені. Орта жастағы, теңіз ауасы мен суының денсаулыққа тигізер пайдасы туралы ынтасы зор. Ол леди Денхаммен бірге Сандитонды кішкентай Брайтон ретінде дамытуға тырысады. Миссис Томас Паркер (Мэри) – Томас әйелі және төрт баласының анасы, кішкентай Мэри және үш ұлы. Сидни Паркер – Паркер ағайындыларының екіншісі, 27-28 жаста. Келісті, әдепті, "еркіндік пен сәнділікке толы, жанды мінезді". Көптеген деректер оның басты кейіпкер болып, Шарлоттаға үйленеді деп санайды; алайда, Остин жазуды тоқтатқанға дейін ол туралы көп айтылмады және оның тағы қандай кейіпкерлерді ойластырғаны белгісіз. Ол үш бауырласы – Артур, Сьюзан және Дианамен бірге Сандитонға келеді. Мисс Сьюзан Паркер – Паркер әпкелерінің үлкені. Гипохондрик. Мисс Диана Паркер – 34 жаста. Гипохондрик, бос уақытында тым көп сұрақ қоятын, өзіне сенімді, мақтанғақ адам. Артур Паркер – Паркер ағайындыларының ең кішісі. 21 жаста. Ауыр салмақты гипохондрик. "Денсаулығының нашарлығы" – ол қалағанын жеуіне және оттың жанында жалқау отыруына сылтау. Ол қария әпкелерімен бірге тұрады. Леди Денхам, туғанда Бреретон – 70 жаста; екі рет жесір қалған. Ол Сандитон-холлде тұрады, бұл аймақтағы ең үлкен үй және оның бірінші күйеуінің үйі. Ол бай отбасында туған, бірақ жақсы білім алмаған. Ол бірінші күйеуі, мистер Холлистен көп ақша мұра еткен. Оның ақсүйек атағы кедей екінші күйеуі, сэр Гарри Денхемнен келген. Оның және марқұм күйеулерінің көптеген туыстары одан мұрагерлік алуды үміттенеді. Сэр Эдвард Денхам – сэр Гарридің атағын, бірақ ақшасын мұра етеді. Ол адал емес, әдепсіз мінезді. Ол Клара Бреретонды азғырмақ, өйткені ол "жас, сүйкімді және тәуелді" және леди Денхамның байлығы үшін бәсекелес. Мисс Эстер Денхам – сэр Эдвардтың әпкесі. Мисс Клара Бреретон – леди Денхамның алыс туысы, шамамен бір жылдан бері онымен бірге тұрады. Ол "сүйкімді және қызықты жас әйел, әдемі бойлы, келісті, нәзік терілі және жұмсақ көк көзді, (мен) әдемі қарапайым, бірақ табиғи түрде сымбатты". Миссис Уитби – Сандитон қаласындағы кітапхана мен дүкенді басқарады. Мисс Уитби – анасының ісіне көмектеседі. Жас Уитби – анасының ісіне көмектеседі. Мистер және миссис Хиллиерлер – Томас Паркер "Трафалгар" деп аталатын жаңа үй салғаннан бері Паркерлердің бұрынғы үйінде тұратын адамдар ретінде айтылады. Миссис Гриффитс – қыздарға қарау үшін және оларды таныстыру үшін жалдамалы қамқоршы болып көрінеді. Мисс Бофорт – миссис Гриффитстің тәрбиеленушілерінің бірі, арфада ойнайды. Модаға қызығушылық танытады және бай күйеу іздеп жүр. Мисс Летиция Бофорт – мисс Бофорттың кіші қарындасы. Ол сурет салады. Сонымен қатар модаға қызығушылық танытып, бай күйеу іздеп жүр. Мисс Лэмб – миссис Гриффитстің тәрбиеленушілерінің бірі. 17 жасар "жартылай мулат" мұрагер, мистер Ламбедің қызы және құлдықта жүрген мулат әйел, Батыс Үндістандан; денсаулығы нашар. Леди Денхам өзінің бай емес туысы сэр Эдвардқа осы қызға тек байлығы үшін үйленуді тілейді.

Талдау және негіздер

Аустэн атағандай, "қазіргі Сандитон" халқы "ескі үйден – ата-бабаларының үйінен" шығып, қазіргі заманғы теңіз жағалауындағы сауда қаласы түрінде жаңа әлем құрумен айналысуда. Сандитон қаласы, көбінесе Вортингке негізделген, онда Джейн Остин 1805 жылдың соңында курорт жаңадан дамыған кезде болған. Томас Паркер кейіпкерінің Джейн Остин мен оның әпкесі Кассандра білген Вортингтің алғашқы кәсіпкері Эдвард Оглден шабыттанғанына сенімді дәлелдер бар. Дегенмен, Сандитон тұрғындарының идеалынан гөрі нақты шындық емес – олар оны сипаттағанда көрсетеді. Осы тұрғындар қаланың ерекшелігі және осы ерекшелікті әлемге қалай тарату және бағалау керектігі туралы түсінікке ие.