Кіріспе

Бениннің саяси жүйесі президенттік өкілді демократиялық республика негізінде құрылған, онда Бенин президенті мемлекет басшысы және үкімет басшысы болып табылады, сондай-ақ көп партиялық жүйе бар. Атқару билігі үкімет тарапынан жүзеге асырылады. Заң шығару билігі үкімет пен заң шығару органында шоғырланған. Сот билігі атқару және заң шығару билігінен тәуелсіз. Қазіргі саяси жүйе 1990 жылғы Бенин Конституциясы мен 1991 жылғы демократияға өтпелі кезеңнің нәтижесі болып табылады.

Саяси жүйенің дамуы

17 ғасырдан бастап отарлау кезеңіне дейін Дагомея Корольдігіне (оның шекарасы қазіргі Бениннен әлдеқайда кең аумақты қамтыды) "Оба" билік еткен. Француздар 1892 жылдан 1960 жылға дейін, яғни тәуелсіздікке қол жеткізгенге дейін отаршылдық билік жүргізді. 1960-1972 жылдары Бенинде (1975 жылға дейін Дагомея Республикасы деп аталған) бірнеше әскери төңкеріс болды, нәтижесінде үкіметтің көптеген ауысулары орын алды. Соңғы төңкеріс майор Матье Керекуді билікке әкелді, ол қатаң марксистік-лениндік принциптерді жақтаған режимнің басшысы болды. Бенин халқының революциялық партиясы (PRPB) 1990 жылдардың басына дейін толық билікте болды. Кереку Франция және басқа да демократиялық елдердің ықпалымен Ұлттық конференция шақырып, жаңа демократиялық конституция қабылдады және президенттік және парламенттік сайлаулар өткізді. Президенттік сайлауда Керекудің басты қарсыласы және жеңімпазы премьер-министр Никефор Согло болды. Соглоның қолдаушылары Ұлттық Ассамблеяда көпшілік орындарды иеленді. Осылайша, Бенин диктатурадан көппартиялық саяси жүйеге сәтті көшкен алғашқы африкалық ел атанды. 1995 жылғы наурызда өткен Ұлттық Ассамблея сайлауының екінші турында Соглоның саяси күші – Бениннің жаңару партиясы ең ірі партия болып шықты, бірақ ол абсолютті көпшілікке ие болмады. Бұрынғы президент Керекуді қолдаушылар құрған партияның сәттілігі оны 1996 және 2001 жылғы президенттік сайлауда жеңіске жеткізді.

Конституция

Кеңес Одағының ыдырауынан және оның нәтижесіндегі үлкен державаның қаржылық қолдауын жоғалтудан, сондай-ақ елдегі экономикалық дағдарыстан туындаған жағдайларға байланысты, Бенин 1990 жылы саяси жүйе мен экономиканы ашыққа шығарып, либералдау мақсатында жаңа конституцияны қабылдады. Оның басты мақсаты – заң жүзінде жауапкершілік, ашықтық, дін бостандығы, баспасөз бостандығы, биліктің бөлінуі, ереуіл құқығы, 18 жасқа толған азаматтардың сайлау құқығы және сот жүйесінің тәуелсіздігін бекіту болып табылады.

Бұл өзгерістер Бенинде экономикалық өсімге әкелді, бірақ конституцияның кейбір батыл қағидалары әлі толыққанды іске асырылмады. Есеп беру мен ашықтықтың жетіспеуі, сот жүйесінің саяси жүйеден толық бөлінбеуі және сауатсыздықтың жоғары деңгейі – бұл басты кедергілер. Сонымен қатар, мемлекеттік қызметкерлердің жалақысы төмен болғандықтан, олар парақорлыққа және сыбайлас жемқорлыққа бейім. Конституцияға қайшы келетін көптеген конституцияға дейінгі заңдар бойынша шешілмеген мәселелер де бар. Көптеген ескі заңдар Францияның құқықтық нормаларынан алынған, себебі Франция бұрынғы отаршылдық держава болған. Сыншылар конституцияда лайықты тұрмыс деңгейіне құқық туралы ештеңе жазылмағанына наразылық білдіреді. Конституция жазылғаннан бері Бениннің сегіз ұлттық тіліне аударылды. Елдің қалалық және ауылдық аймандарындағы жергілікті радиостанциялар конституцияны насихаттады.

Заң шығарушы билік

Ұлттық Ассамблея – Бениннің Парламенті, негізгі заң шығарушы орган. Президенттің бес жылдық мерзіміне қарағанда, депутаттар әр төрт жыл сайын сайланады. Барлығы 109 орын бар. Ол заң шығару өкілеттігін жүзеге асырады және Үкіметтің қызметін бақылайды. Әскери қызметкерлер әскери лауазымынан кеткенше сайлауға қатыса алмайды.

Сайлаулар және саяси партиялар

2001 жылғы президент сайлауы кезінде болған заң бұзушылықтар туралы айыптаулар оппозицияның басты кандидаттарының екінші турға қатысудан бас тартуына әкелді. Президенттік сайлаудың бірінші турындағы төрт жетекші үміткер: Матье Кереку (қазіргі президент) – 45,4%, Нисфор Согло (бұрынғы президент) – 27,1%, Адриен Хунгбеджи (Ұлттық Ассамблея спикері) – 12,6% және Бруно Амуссу (Мемлекеттік министр) – 8,6% дауыс жинады. 2001 жылдың 18 наурызына жоспарланған екінші турдағы дауыс беру, Согло мен Хунгбеджи сайлауда алаяқтық болды деп мәлімдеген соң, бірнеше күнге кейінге жылдырылды. Бұл Керекуді өзінің Мемлекеттік министрі Амуссумен, «достық кездесу» деп аталған жағдайда сайысқа түсірді. Келесі президенттік сайлау 2006 жылдың наурыз айында өтті. Кереку мен Согло конституция бойынша сайлауға қатыса алмағандықтан, саясатта жаңа адам – Яи Бони екінші турда Хунгбеджиді жеңіп сайланды. Яи Бони мен оның парламенттік одақтастары 2011 жылғы сайлауда да жеңіске жетті. Талон 2016 жылдың наурыз айында өткен президенттік сайлауға тәуелсіз кандидат ретінде қатысты. Бірінші турда ол «Emerging Benin үшін Cowry Forces» партиясының премьер-министрі Лионель Зинсудан кейін екінші орынға ие болды, бірақ екінші турда 65% дауыспен жеңіске жетті. Талон «алдымен конституциялық реформамен айналысатынын» айтып, президенттік мерзімді бес жылға шектеу жоспарын талқылады, бұл «әуесқойлыққа» қарсы күресу үшін қажеттілік екенін мәлімдеді. Сондай-ақ, ол үкімет құрамын 28 мүшеден 16 мүшеге дейін азайтуды жоспарлап отырғанын айтты. Ол 2016 жылдың 6 сәуірінде қызметке кірісті. Оның үкімет құрамы сол күні жарияланды.

Сот тармағы

Конституциялық сот жеке азаматтарға үкіметке шағымдануға мүмкіндік береді. Бұл, әсіресе жұмыс орнындағы кемсітушілікке қатысты істерде жиі қолданылады. Жоғарғы Сот заңдық мәселелер бойынша ең жоғары сот өкілеттігіне ие. Ол атқарушы билікті тексеру және консультативтік функцияларды атқару үшін құрылған. Жоғары сот төрелігіне Конституциялық сот мүшелері, Парламент және Жоғарғы Сот төрағасы кірмейді. Ол ғана Президенттің ісін қарауға құзыретті.

Аудиовизуалды және коммуникациялық орган

Бұл институт баспасөз бостандығын және бұқаралық ақпарат құралдарына қолжетімділікті кепілдендіреді. Сондай-ақ, ол барлық азаматтардың ресми мәліметтерге қол жеткізуін қамтамасыз етуге міндетті.