Стамбул қаласының Бешікташ ауданы

Кіріспе

Стамбул қаласының ауданы, Түркия.

Аудан Босфордың Еуропалық жағалауындағы маңызды нысандарды қамтиды, оңтүстіктегі Долмабахше сарайынан солтүстіктегі Бебек аймағына дейін. Сондай-ақ, Левент және Этилер сияқты көптеген ішкі (және салыстырмалы түрде қымбат, жоғарғы орта тапқа жататын) аудандар орналасқан. Оның басқа танымал аудандарына Йылдыз, Куручешме, Ортакөй және Арнавуткөй кіреді. Бешикташ ауданының тарихи сауда орталығы – Бешикташ кварталы және шағын Аббасаға паркіне іргелес жатқан Чаршы (сөзбе-сөз "базар"). Солтүстік-оңтүстік бағытта созылған Барбарос бульвары – қала ішкі автожолы Отойол 1 және Босфор көпіріне қосылатын маңызды магистраль, ол Цинциркуйудегі маңызды қоғамдық көлік торабында аяқталады. Бююкдере даңғылы да аудан арқылы өтеді. Тұрғындар саны және аумағы жағынан Стамбулдың салыстырмалы түрде кішігірім ауданы болғанымен, Бешикташ бизнес және сауда орталықтары, тарихи орындары, университеттері, Босфор бұғазының әдемі көріністері, сондай-ақ Босфор және Фатих Сұлтан Мехмет көпірлеріне баратын жолдары арқылы қаланың ең маңызды аудандарының бірі болып табылады. Аудан Түркияның жетекші қаржы орталығы болып есептеледі. Бешикташ адам даму индексі бойынша 0.864 HDI көрсеткішімен Түркиядағы ең жоғары рейтингтегі аудан, сонымен қатар табыс және білім салаларындағы жеке индекстерде бірінші орында тұр. Әкімшілік Cities4Europe науқанына қатысып, "Еуропалық 12 жұлдызды қала" мәртебесіне ие болды.

Атауы

Аудан атауын қазіргі Синанпаша шағынында орналасқан Бешикташ ауданынан алған. Жергілікті тұрғындар бұл тарихи орталықты кейде Çarşı-мен бірге Köyiçi ("ішкі ауыл") деп атайды. Түрік тілінде "бешік" сөзі "отырғыш", ал "тас" сөзі "тас" дегенді білдіреді. Бір әңгіме бойынша, қазіргі Бешикташта Кунопетра деген атпен византиялық шіркеу болған, грек тілінде "тас бесік" деген мағынаны білдіреді. Бұл шіркеу Исаның туған жері – Бетлехемдегі мал төбесінен алынған тасқа арналған. Бұл тас кейіннен Айя-Софияға көшіріліп, Төртінші крест жорығы кезінде жоғалып кеткен, мүмкін Еуропаның қасиетті заттар сататын нарығында сатылған болуы мүмкін. Тағы бір әңгімеде, Бешикташ қазір орналасқан Сент-Менас (Ая-Менас) шіркеуінің дін қызметшісі Иерусалимге қажылық сапарынан оралғанда, Исаның крещениесінде қолданылған бесік пішіндес тасты алып, шіркеуге орналастырған. Тағы бір түсіндірме бойынша, бұл атау түрікше beş taş сөзінің өзгеруі, яғни "бес тас", Барбаросса Хайреддин паша кемелерді тоқтату үшін салған бес тас тіреуге сілтеме жасайды. Босфордың жағалауындағы бұл жер Стамбулға дауыл әкелетін солтүстік-шығыс желдерінен қорғалған, сондықтан кемелерді тоқтатуға қолайлы. Византия дәуірінде бұл аймақ грек тілінде "қос тірек" дегенді білдіретін Диплокионион деп аталған, себебі ол судан Константинопольге кіретін маңызды жолды белгілейтін екі тіреудің орналасқан жері болған. Бұл тіреулер кейіннен Венециядағы су жиегіндегі екі тіреудің үлгісіне айналды. Босфор жағалауындағы ауылдар ежелгі заманда су жағалауындағы орманның ішінде оқшауланған қауымдастықтар болған. Алайда Босфор ежелгі гректердің тарихы мен мифологиясында маңызды орын алған, ал Бешиктас сияқты ауылдар Ясон мен Аргонавттар сияқты дәстүрлі әңгімелерде өз орнын тапқан. Византия дәуірінде шіркеулер мен монастырьлар салынған, ал византиялықтар Ayios Mamas сарай кешенімен Босфорда жазғы сарай салу дәстүрін бастаған. Алайда Босфордағы елді мекендер қала қабырғаларынан тыс болғандықтан, Қара теңіз жағалауынан келген шабуылшыларға ұшыраған. Осман дәуірінде сұлтандар Қара теңіз жағалауын бақылауға алғаннан кейін, Осман флоты Босфорға орналасқан, ал Босфор ауылдары қайтадан қауіпсіз және тартымды болған. Әсіресе, теңізші Барбаросса Хайреддин Бешикташта сарай мен мешітін салып, оны өз үйі еткен. Осы уақытқа дейін Бешиктас Анатолия және Жібек жолы бойында сауда жасаған керуендер мен Осман әскерлері үшін Босфор арқылы өтуге қолайлы орын болған. 1882 жылғы Османдық есептеулерге сәйкес, Бешикташ ауданында 10 753 мұсылман, 9 248 грек, 4 897 армян, 3 057 еврей, 601 католик, 203 болгар және 18 латыннан тұратын 28 777 адам тұрған. Бұл жағалау Осман билеушілеріне өте тартымды болған, олар бұл аймақта аңшылық үйлерін, содан кейін ұлы сарайларын салған, ал Бешикташ ауданында бүгінде Осман империясының ең маңызды және сәнді ғимараттары бар. Осылайша, бұл аймақ Осман империясының соңғы кезеңіндегі үлкен интригалардың ортасы болған, мысалы, 1876 жылы төңкеріс кезінде Долмабахче сарайында сұлтан Абдул Азиздің тақтан түсірілуі, 1908 жылы Осман парламентінің құрылуы туралы хабарлау және 1909 жылы Йылдыз сарайында сұлтан Абдул Хамид II-нің тақтан түсірілуі. 1923 жылы Түрік Республикасы құрылғаннан кейін Осман билеуші отбасы жер аударылды, ал жағалаудағы сарайлар мен үйлер бос қалды. Кейбіреулері жаңа үкіметтік министрліктерге берілді, кейбіреулері мектептер мен басқа да қоғамдық ғимараттар ретінде пайдаланылды, ал кейбіреулері өртеліп немесе қиратылды. Бүгінде бұл аймақтың тұрғындары Бешиктастың ең маңызды тұрғыны Мұстафа Кемал Ататүктің анасы Зүбейде Ханым болды деп мойындайды, ол Бешикташтың орталық бөлігінде, Бешикташ Ж.К. бас кеңсесінің жанында тұрған. Мысалы, Левенттің (бұрын сол жерде орналасқан Левент фермасынан кейін аталған) негіздері 1950 жылдары, қала маңындағы беделді тұрғын үй жобасының құрылысы басталған кезде салынған. Көп ұзамай Этиллер, Конаклар, Акатлар, Нисбетий, Левазим және Күлтур аудандары пайда болды. 2016 және 2017 жылдары ауданда екі террористик шабуыл болды. Бірі стадионның сыртында, екіншісі түнгі клубта жасалды.

The district takes its name from the Beşiktaş quarter located in the modern day Sinanpaşa neighborhood. Along with Çarşı, this historic center is sometimes referred to as Köyiçi (roughly "inner village") by locals. The word beşik means "cradle" in Turkish, while taş means "stone". According to one story, there was a Byzantine church in modern day Beşiktaş with the name Kounopetra, Greek for "stone cradle". The church was built to honor a relic, a stone reportedly taken from the stable in Bethlehem where Jesus was born. This stone was later relocated to Hagia Sophia and disappeared during the Fourth Crusade, possibly to be sold in Europe's relics market. Another story states that a cleric from a Saint Menas (Aya Menas) Church where Beşiktaş now is returned from a pilgrimage to Jerusalem with a cradle shaped stone used in the baptism of Jesus and placed it in the church. One other explanation is that the name is a corruption of beş taş, Turkish for "five stones", referring to the five stone pillars built to moor ships by Barbarossa Hayreddin Pasha. This stretch of the Bosphorus shore is somewhat sheltered from the strong northeasterly winds that bring storms to Istanbul, and thus it forms an ideal mooring place for ships. In Byzantine times, the area was called Diplokionion, meaning "double pillar" in Greek, as it was the location of a set of twin pillars marking a key entry from the water into Constantinople. These columns would later provide the model for the twin pillars at the water's edge in Venice. In ancient times the villages on the Bosphorus shore were isolated communities in the forest that lined the water side. The Bosphorus, however, was prominent in the history and mythology of the ancient Greeks, and villages like Beşiktaş would have had their place in traditional tales such as Jason and the Argonauts. In the Byzantine era, churches and a monastery were built and the tradition of having a summer palace on the Bosphorus was begun by the Byzantines with their Ayios Mamas palace complex. The Bosphorus settlements, however, being outside the city walls, were vulnerable to raiders from the Black Sea coasts, and little of this architecture or the statuary that would have decorated it so gloriously has survived. In the Ottoman period, once the Sultans had established control of the Black Sea coasts, the Ottoman navy was docked in the Bosphorus and the Bosphorus villages became safe and attractive again. One man, in particular, the sailor Barbarossa Hayreddin, built his palace and mosque in Beşiktaş, making it his home. By now Beşiktaş was an established Bosphorus crossing for caravans trading across Anatolia and along the Silk Road, and for Ottoman armies. According to Ottoman estimations of 1882, the district of Beşiktaş had a total population of 28,777, consisting of 10,753 Muslims, 9,248 Greeks, 4,897 Armenians, 3,057 Jews, 601 Catholics, 203 Bulgarians and 18 Latins. This coast was very attractive to the Ottoman rulers, who built hunting lodges and then great palaces in the area, and the Beşiktaş district today contains some of the most important and grand Ottoman buildings. The area was thus the scene of great intrigues of the late Ottoman period such as the dethronement of Sultan Abdülaziz at Dolmabahçe Palace in a coup in 1876, the announcement of the founding of the Ottoman parliament in 1908, and the deposing of Sultan Abdul Hamid II at Yıldız Palace in 1909. Following the foundation of the Turkish Republic in 1923, the Ottoman ruling family was deported and the palaces and mansions along the coast were emptied. Some were given to new government ministries, some used as schools and other public buildings, others burnt down or were demolished. Today, it is widely accepted by the residents of the area that the most significant resident of Beşiktaş was Zübeyde Hanım, the mother of Mustafa Kemal Atatürk, who lived in the old quarter at the heart of Beşiktaş, literally right next to the then headquarters of Beşiktaş J. K.

Besides the more historic areas such as Yıldız, Ortaköy, Kuruçeşme, Arnavutköy, Bebek, many residential areas in the district started to form around the 1950s. For example, the foundations of Levent (named after the Levent Farm previously located there) were established in the 1950s when construction began on a prestigious suburban mass housing project. The Etiler, Konaklar, Akatlar, Nisbetiye, Levazım and Kültür neighborhoods followed soon after. In 2016 and 2017, there were two terror attacks in the district. One was outside a stadium and the other was at a nightclub.

Климат

Бейіштек Кёппен және Треварта климаттық жіктемелеріне сәйкес, ылғалды субтропиктік климатқа (Cfa/Cf) ие, қыстары салқын, жаздары жылы немесе ыстық болады. Стамбулдың жағалаулық бөлігінің ортасында орналасқандықтан, солтүстіктегі мұхиттық климат пен оңтүстіктегі Жерорта теңізі климаты арасындағы көшкін климаттық аймақта жатыр және Стамбулдың климатының орташа көрсеткіші болып табылады. USDA бойынша 9a қаттылық аймағына және AHS бойынша 3 жылу аймағына жатады.

Тарихи кварталдар

Арнавуткөй: Бебек пен Куручешме арасында орналасқан. Жағалау бойындағы көптеген түрлі-түсті ялыларымен танымал. Ашиян: Бебек пен Румелихисары арасында орналасқан. Түрік ақыны Тевфик Фикрет бұрын төбедегі үйде тұрған, қазір мұражайға айналған. Осы үйден ауданның аты шыққан. Бебек: Бебек атауының шығу тегі Стамбулдың жаулану кезіне дейін барады. «Бала» дегенді білдіретін атаудың нақты шығу тегі белгісіз, бірақ кейбіреулер оны түрік мақалы «баладай сүйкімді» дегеннен шыққан деп санайды. Бебек 18 ғасырдан бері ялыларымен және төбедегі сарайларымен әсем аудан болып табылады. Бүгінде де ол өте қымбат аудан, Стамбул элитасына арналған кафелер, мейрамханалар мен дүкендерге толы. Бадем езбесімен де танымал. Бешикташ: Истанбулдың ең көне аудандарының бірі және аудан атауының бастауы. Истанбулдың маңызды сауда орталықтарының бірі. Кафелерімен, нан пісіретін орындарымен, мейханаларымен (пабтарымен), түнгі клубтарымен және балық мейрамханаларымен танымал. Аймақ шығыстағы Чаршы және батыстағы Акаретлерге бөлінген. Екеуі де Синанпаша ауданының бір бөлігі. Чаршы (сөзбе-сөз «базар») Бешикташ Чаршысы, Барбарос алаңы және Истанбул Әскери-теңіз мұражайына үйірмек. Долмабахче: Валидечешмеден оңтүстікке және Кабаташтан солтүстікке қарай орналасқан. Бүгінде әкімшілік тұрғыдан Вишнезаде ауданына жатады. Атауы Долмабахче сарайынан шыққан. Мұнда BJK Inönü стадионы орналасқан. Куручешме: Босфор бойында орналасқан және сарайларымен танымал. Жағалауда көптеген қымбат мейрамханалар мен клубтар бар. Ортакөй: Бүгінде әйгілі мешітімен және алаңымен танымал. Тарихи тұрғыдан алғанда, көп мәдениетті аймақ. Күмпірімен танымал. Валидечешме: Акаретлерден батысқа қарай орналасқан. Бүгінде Вишнезаде ауданының бір бөлігі. Йылдыз: Барбарос бульварының шығысында орналасқан. Стамбулдың орталық бөлігіндегі ең үлкен жасыл кеңістіктердің бірі – Йылдыз паркінде орналасқан Йылдыз сарайына үйірмек. Галатасарай университеті мен Йылдыз техникалық университетінің негізгі кампустары да осы жерде орналасқан. Түркияның ең беделді мектептерінің бірі – Чараган сарайы мен Кабаташ еркек лицейі де осы ауданда орналасқан.

Arnavutköy: Located between Bebek and Kuruçeşme. It is famous for its many colorful yalıs which line the coastline. Aşiyan: Located between Bebek and Rumelihisarı. The
Turkish poet Tevfik Fikret used to live in a house on the hillside, which is now a museum. The neighborhoods name, meaning nest in Persian, derives from this house. Bebek: The origins for Bebek's name go back to the Conquest of Istanbul. The exact origin of the name, which literally means 'baby', is unknown, but some speculate that it comes from the Turkish saying 'pretty as a baby'. Bebek has been an affluent district dotted with yalıs and hillside mansions since the 18th century. Today it is still a very expensive neighborhood filled with cafés, restaurants and shops catering to the elite of Istanbul. It is also famous for its badem ezmesi. Beşiktaş, Beşiktaş [tr]: One of Istanbul's oldest quarters and the origin of the district's name. One of the main commercial district of Istanbul. It is known for its cafés, bakeries, meyhanes (pubs), night clubs and fish restaurants. The area itself is divided between Çarşı on the east and Akaretler on the west. Both are part of the Sinanpaşa neighborhood. Çarşı (literally marketplace) is home to Beşiktaş Çarşı, Barbaros Square and the Istanbul Naval Museum. Dolmabahçe: Located south of Valideçeşme and north of Kabataş. Today it is administratively part of the Vişnezade neighborhood. Its name comes from the Dolmabahçe Palace. The BJK Inönü Stadium is located here. Kuruçeşme: Located along the Bosphorus and known for its mansions. Many expensive restaurants and clubs are located on the coast here. Ortaköy: Known today for its iconic mosque and square. Historically a multicultural area. It is famous for its kumpir. Valideçeşme: Located immediately west of Akaretler. Today it is a part of the Vişnezade neighborhood. Yıldız: Located to the east of Barbaros Boulevard. It is home to the Yıldız Palace, which itself is located in Yıldız Park, one of the biggest green spaces in central Istanbul. Both the Galatasaray University and the Yıldız Technical University have their main campuses here. Çırağan Palace and the Kabataş Erkek Lisesi, one of the most prestigious high schools in Turkey, are also located in the neighborhood.

Қызықты орындар

Бешиктас көптеген тарихи және заманауи қызығушылық тудыратын жерлерге мекенжай болып табылады. Ең көрнектілерінің қатарында Долмабахче сарайы, Чираган сарайы, Йылдыз сарайы және Ортакөй мешіті бар. Левент ауданы көптеген заманауи сауда орталықтары мен кеңсе ғимараттарына орналасқан. Түркияның ең биік ғимараттарының бірнешеуі Бююкдере даңғылы бойында орналасқан.

Экономика

Осман әулетінің 17 ғасырда Долмабахчеге қоныстануымен және көптеген жұмысшылардың Бешикташтағы үйлер мен сарайларда қоныстануымен, Чаршы сияқты көптеген сауда орындары пайда болды, бұл аймақтың дамитын экономикалық орталыққа айналуына көмектесті. Бірақ Түркия Республикасының жариялануымен және астананың Анкараға көшірілуімен Бешикташтың экономикалық дамуы тоқтап қалды. 1950 жылдары Левент және Этилер шағын аудандарының құрылуымен және Барбарос бульварының салынуымен аудан қайтадан өсе бастады, нәтижесінде шағын аудандардағы көлік деңгейі артты. 1973 жылы Босфор көпірінің салынуымен көптеген бизнес орталықтары мен сауда орталықтары салынды, ал аудан бизнес және туризм орталығына айналды, Сабаңжы орталығы және Исбанк мұнаралары сияқты көптеген көкжайлар мен қонақүйлер де салынып бітті. Бешикташта İşbank, Garanti BBVA, Akbank, Yapı Kredi және Fibabanka бас кеңселерi, сондай-ақ Әзірбайжан, Болгария, Дания, Египет, Израиль, Солтүстік Кипр, Оңтүстік Африка, Испания және Біріккен Араб Эмираттарының елшіліктері орналасқан. 2018 жылы осы ғимаратта журналист Джамал Хашоггинің қаза болуына байланысты, Сауд Арабиясының бұрын Бешикташта орналасқан консулдығы 2019 жылдың қыркүйегінде Сарыер ауданындағы Истинье шағын ауданындағы ғимаратқа көшірілді.

Спорт

Бұл аймақ өзінің атын 1903 жылы құрылған Түркияның ең көне спорт клубы – Бешикташ Джимнастик Клубына (Бешикташ гимнастика клубы) береді. Футбол командасы Түркияның үздік үш командасының бірі саналады, ол 16 Түрік Суперлигасы титулын жеңіп алды және тұрақты түрде УЕФА Чемпиондар лигасы мен Еуропа лигасына қатысады. Команда бұрын тарихи Инөнү стадионында өз ойындарын өткізетін болған, ол 2013 жылы бұзылып, орнына 42 590 орындық Vodafone Park салынды. Стадионда Түркияның ең ірі спорт мұражайы – Бешикташ мұражайы орналасқан. Стадион Босфор жағалауындағы Долмабахче сарайының жанында орналасқан. Футбол командасы қара және ақ түсті жейде киеді және "Қара бүркіттер" деген лақап атымен танымал. Клуб 132 децибелге жететін жанкүйерлердің дауысымен рекордтар орнатып, адал жанкүйерлерімен атаққа ие болды. BJK Akatlar Arena баскетбол командасының үй аренасы болып табылады. Клубтың ең танымал жанкүйерлер тобы – "Çarşı" деп аталады және әлеуметтік және саяси мәселелерге қатысқандығымен белгілі. Бешикташ JK-дан басқа, ауданда сонымен қатар шағын, бірақ тарихи Ортакөй СК орналасқан. Стамбул мамандандырылған жүзу клубы – елдегі алғашқы мамандандырылған жүзу клубы болды. Бұдан өзге, бірнеше әуесқой спорт клубтары мен Левент теннис клубы да бар. Ауданның көптеген маңызды спорттық нысандары Бешикташ JK-ге тиесілі, мысалы: Vodafone Park, BJK Akatlar Arena, Сүлеймен Себа спорт орталығы, Фулия жаттығу кешені және Чилекли футбол алаңы.

Білім беру және мәдениет

Бешиктас – Стамбулдың ең маңызды білім беру орталықтарының бірі. Бешиктаста Роберт колледжі, Этилер Анадолу лицейі, Стамбул жапон мектебі, МЭФ Халықаралық мектебі, Британ Халықаралық мектебінің Этилер кампусы және Тарабья британдық мектептерінің Этилер кампусы сияқты көптеген танымал бастауыш және орта мектептер орналасқан. Муниципалитет тізімінде барлығы 43 K-12 мектеп (12 жекеменшік) бар. Ауданның мұражайларына Ашиян мұражайы, «Бешикташ JK» мұражайы, Стамбул Әскери-теңіз мұражайы, Стамбул Мемлекеттік өнер және мүсін мұражайы, Стамбул қалалық мұражайы, Йылдыз сарайы мұражайы және Өрт сөндіру мұражайы кіреді. 2018 жылғы мәліметтер бойынша, муниципалитет тізімінде 18 өнер галереясы, 20 кітапхана, 12 театр және көптеген экрандары бар 8 кинотеатр бар. Сонымен қатар, Куручешме Арена және Зорлу өнер орталығы сияқты басқа да танымал өнер орындары бар. 1994 жылы Ильяз Ердоған мен Некати Акпинар құрған Бешикташ мәдениет орталығы театр, кино және теледидар өнімдерімен бүкіл елде танымал.

Көлік

Бейікtaş – Азия жағына қатынайтын паромдар мен осы аймақтан жүздерше автобустар кететін маңызды көлік түйіні. Кадықөй, Эминөнү, Үскүдар, Адалар, Сарыер және Бейкоз жағалау қалаларына паром қатынайды.

Темір жол көлігі

М2 метро желісі Левент арқылы және Бююкдере даңғылы астымен Таксим мен Маслаққа дейін жүреді. M6 желісі – Левенттен Этилер арқылы Боғазичи университетіне дейін қызмет ететін қысқа желі. Жаңа салынған M7 желісі Йылдызда аяқталады, Бешикташ Чаршыға дейін созылуы құрылыс кезеңінде.

Жол көлігі

Боғазичи көпірі және Босфорды кесіп өтетін Фатих Сұлтан Мехмет көпірі осы ауданда орналасқан. Стамбулдың екі айналма жолы (Отойол 1 және Отойол 2) аудан арқылы өтеді. Бююкдере даңғылы және Барбарос бульвары да маңызды кезеңдік жолдар болып табылады.

Қатысу

Қалалық әкімдік Eurocities ұйымының байланысты серіктесі болып табылады және қалалық қартаю мәселесінен бастап көші-қон және интеграцияға дейінгі бірнеше жұмыс топтарының жұмысына қатысады. Сондай-ақ, ол Cities4Europe науқанының құрамында. Бешикташқа Еуропа Кеңесі 2016 және 2017 жылдары "12 жұлдызды қала" атағын тағайындады.