Кіріспе

Науқастың анамнезін талдау әдісі және физикалық тексеру Денсаулық сақтауда дифференциалдық диагноз (ДДх) – белгілі бір ауруды немесе жағдайды ұқсас клиникалық көріністері бар басқалардан ажырататын талдау әдісі. Дифференциалдық диагностикалық процедуралар клиникалық дәрігерлер пациентте нақты ауруды анықтау үшін немесе, кем дегенде, өмірге қауіпті жағдайларды қарастыру үшін қолданылады. Көбінесе, мүмкін болатын әрбір ауру нұсқасы дифференциалдық диагноз деп аталады (мысалы, жедел бронхит жөтелді бағалау кезінде дифференциалдық диагноз болуы мүмкін, тіпті соңғы диагноз суық тию болса да). Жалпы алғанда, дифференциалдық диагностикалық процедура – бірнеше мүмкіндік бар болғанда аурудың болуын анықтауға арналған жүйелі диагностикалық әдіс. Бұл әдіс жою процесіне ұқсас алгоритмдерді қолдануға немесе симптомдар, науқастың анамнезі және медициналық білім сияқты деректерді пайдаланып, диагностикалаушының (немесе компьютерлік диагностика немесе компьютерлік көмекпен диагностика үшін – жүйе бағдарламалық құралының) сенімділігін түзету арқылы кандидат жағдайлардың «мүмкіндігін» ескерілмейтін деңгейге дейін арттыратын ақпарат алу процесін қамтуы мүмкін. Дифференциалдық диагнозды гипотетикалық-дедуктивті әдістің бір бөлігі ретінде қарастыруға болады, яғни кандидат аурулар немесе жағдайлар гипотеза ретінде қарастырылады, оларды клиникалық дәрігерлер дұрыс немесе бұрыс деп анықтайды. Дифференциалдық диагноз психиатрия/психология саласында да жиі қолданылады, онда науқасқа бірнеше диагноз қойылуы мүмкін, егер оның симптомдары екі диагноздың біріне де сәйкес келсе. Мысалы, екіұрықтық бұзылыс диагнозы қойылған науқасқа симптомдарының ұқсастығын ескере отырып, шекаралық тұлғалық бұзылыстың дифференциалдық диагнозы да қойылуы мүмкін. Дифференциалдық диагноз тізімін дайындау үшін қолданылатын стратегиялар денсаулық сақтау қызметкерінің тәжірибесіне байланысты өзгереді. Жаңадан бастаған дәрігерлер пациенттің шағымдарын түсіндірудің барлық мүмкін нұсқаларын жүйелі түрде бағалайды, ал тәжірибелі дәрігерлер пациенттің күтіп қалуынан, қауіптерден және тиімсіз стратегиялар мен тестілердің шығындарынан қорғау үшін клиникалық тәжірибесіне және үлгілерді тануға сүйенеді. Тиімді дәрігерлер дәлелдерге негізделген тәсілді қолданады, клиникалық тәжірибесін клиникалық зерттеулерден алынған біліммен толықтырады.

Ерекше әдістер

Дифференциалдық диагностика процедуралары үшін бірнеше әдістер мен олардың ішіндегі түрлі нұсқалар бар. Сонымен қатар, дифференциалдық диагностикалық процедура протоколдармен, нұсқаулармен немесе басқа диагностикалық процедуралармен (мысалы, үлгіні тану немесе медициналық алгоритмдерді қолдану) бірдей уақытта немесе кезекпен қолданылуы мүмкін. Мысалы, медициналық шұғыл жағдай туғанда, әртүрлі ықтималдықтарды егжей-тегжейлі есептеуге немесе бағалауға жеткілікті уақыт болмауы мүмкін, мұндай жағдайда ABC протоколы (Жол тынысы, тыныс алу және қан айналымы) тиімдірек болуы мүмкін. Жағдай азайтқаннан кейін, толыққанды дифференциалдық диагностика процедурасын қолдануға болады. Дифференциалдық диагностика процедурасы "патогномоникалық" белгі немесе симптом анықталса (онда мақсатты жағдайдың болуы дерлік анық) немесе қажетті белгі немесе симптом болмаса (онда мақсатты жағдайдың жоқтығы дерлік анық) жеңілдетілуі мүмкін. Диагностик таңдаулы болуы мүмкін, ең алдымен ықтимал (вероятносттық), диагноз қойылмай және емделмеген жағдайда ауыр салдарға әкелетін (прогностикалық) немесе ем ұсынылғанда жақсы жауап беретін (прагматикалық) ауруларды қарастырады. Кез келген жағдайдың болуының субъективті ықтималдығы ешқашан 100% немесе 0% болмайтындықтан, дифференциалдық диагностикалық процедура осы әртүрлі ықтималдықтарды нақтылауға бағытталған болуы мүмкін, бұл одан әрі шараларға қатысты ұсынымдарды қалыптастыруға мүмкіндік береді. Келесі екі әдіс дифференциалдық диагностиканың эпидемиология мен ықтималдық коэффициенттеріне негізделген түрлері болып табылады.

Эпидемиологиялық негіздегі әдіс

Эпидемиологиялық әдіспен дифференциалдық диагноз қоюдың бір жолы – әрбір мүмкін жағдайдың индивидуумда бастапқыда пайда болу ықтималдығын салыстыру арқылы олардың ықтималдығын бағалауға бағытталған. Бұл, көрініске (мысалы, ауырсынуға) және түрлі мүмкін жағдайлардың (мысалы, аурулардың) ықтималдығына байланысты ықтималдықтар негізінде құрылады.

Ықтималдық қатынасына негізделген әдіс

Дифференциалдық диагностика процедурасы қосымша тексерулер мен емдеулерді толық ескергенде өте күрделі болуы мүмкін. Клиникалық тұрғыдан толыққанды болу мен салыстырмалы түрде есептеуге оңай болу арасындағы компромисс жасайтын әдіс – бұл кейінгі тестілеуден кейінгі ықтималдықтарды анықтау үшін ықтималдық коэффициенттерін қолдану.

Кандидат жағдайлардың қамтылуы

Эпидемиологиялық зерттеулер арқылы ықтималдықтарды бастапқы бағалаудың және ықтималдық коэффициенттері арқылы одан әрі тексерудің дұрыстығы, жағдайдың даму ықтималдығының барынша үлкен бөлігіне жауапты кандидат жағдайларды қамтуға байланысты. Сондай-ақ, емдеуді салыстырмалы түрде жылдам бастау ең көп пайда әкелуі мүмкін жағдайларды қамту клиникалық жағынан маңызды. Егер маңызды кандидат жағдай жіберіліп қалса, ешқандай дифференциалдық диагностика әдісі дұрыс қорытындыға келмейді. Қосу үшін кандидат жағдайларды табу қажеттілігі симптомдардың өршуімен бірге артады. Мысалы, егер жалғыз белгі – зертханалық көрсеткіштердің ауытқуы болса және барлық кең таралған зиянды негізгі жағдайлар жоққа шығарылса, қосымша кандидат жағдайларды табуды тоқтату мүмкін, бірақ симптомдар ауыр болса, мұндай шешім әлдеқайда қанағаттандырмас болар еді.

Құрастыру

Егер екі жағдай тесттен кейін жоғары ықтималдықтар көрсетсе, әсіресе белгілі ықтималдық қатынастары бар жағдайлардың ықтималдықтарының қосындысы 100%-дан асып кетсе, онда нақты жағдай осы екі жағдайдың комбинациясы болып табылады. Мұндай жағдайларда, осы біріктірілген жағдайды үміткерлер тізіміне қосуға болады және есептеулерді басынан бастау керек. Жоғарыда келтірілген мысалды жалғастыратын болсақ, тарих және физикалық тексеру де қатерлі ісікке нұсқау беретін болсын, ықтималдық қатынасы 3-ке тең, бұл Odds(PostH&E) 0.057-ге, ал P(PostH&E) 5.4%-ға сәйкес келеді. Бұл "белгілі P(PostH&E) жиынтығының" 101.5%-ына сәйкес болады. Бұл – біріншілік гиперпаратиреоз бен қатерлі ісіктің, мысалы, осы жағдайда паратиреоид гормоны өндіретін паратиреоидтық карциноманың комбинациясын қарастыруға негіз болады. Сондықтан, бірінші екі жағдайды "қатерлі ісіксіз біріншілік гиперпаратиреоз", "біріншілік гиперпаратиреозсыз қатерлі ісік" және "біріктірілген біріншілік гиперпаратиреоз және қатерлі ісік" деп бөліп, қайта есептеу қажет болуы мүмкін, сондай-ақ әр жағдайға жеке-жеке ықтималдық қатынастарын қолдану керек. Алайда, осы жағдайда тіндер бұрыннан алынған, сондықтан гистопатологиялық зерттеу жүргізілуі мүмкін, онда паратиреоидтық карцинома болу мүмкіндігі де қарастырылады (мүмкін, тиісті үлгілерді бояу қажет болады). Егер гистопатологиялық зерттеу біріншілік гиперпаратиреозды растаса, бірақ сонымен бірге қатерлі үлгілер де байқалса, эпидемиологиялық әдіс бойынша паратиреоидтық карциноманың жиілігі жылына 6 миллион адамға 1 шамасында бағаланады, бұл кез келген тесттерді ескермегенде өте төмен ықтималдық береді. Қарсылық бойынша, біріншілік гиперпаратиреоздың қатерлі емес екендігі және қатерлі емес қатерлі ісікпен бір уақытта пайда болуы, паратиреоид безінде қатерлі клеткалармен бірге пайда болатын ықтималдық екі ықтималдықты көбейту арқылы есептеледі. Алайда, нәтижедегі ықтималдық 6 миллионнан 1-ге қарағанда әлдеқайда төмен. Сондықтан, гистопатологиялық зерттеуден кейін, бастапқыда пайда болу ықтималдығы төмен болғанына қарамастан, паратиреоидтық карцинома ықтималдығы 100%-ға жақын болуы мүмкін.

Машинаның дифференциалдық диагностикасы

Машиналық дифференциалдық диагностика – компьютерлік бағдарламалық жасақтаманы ішінара немесе толыққанды дифференциалдық диагностика жасау үшін пайдалану. Оны жасанды интеллектінің бір саласы деп қарастыруға болады. Балама ретінде, егер ол FDA критерийлеріне сай келсе, "Күшейтілген интеллект" ретінде қарастырылуы мүмкін, атап айтқанда, (1) ол негізгі деректерді ашады, (2) негізгі логиканы ашады және (3) шешімді қабылдау және оны қалыптастыру құқығын клиникалық дәрігерге береді. Машиналық оқытуға негіделген жасанды интеллект (ИЖ) әдетте FDA-ның құрылғысы ретінде қарастырылады, ал күшейтілген интеллект қолданбалары – емес. Көптеген зерттеулер мұндай шешімдерді қолдау жүйелерін пайдалану арқылы медициналық көмектің сапасын жақсартуға және медициналық қателерді азайтуға мүмкіндік беретінін көрсетеді. Кейбір жүйелер шизофрения, Лайм ауруы немесе вентиляторлық пневмония сияқты нақты бір медициналық проблемаларға арналған. Ал басқалары дәрігерлерге жылдам және дәл диагноз қоюға көмектесу үшін барлық маңызды клиникалық және диагностикалық белгілерді қамтиды. Дегенмен, бұл құралдардың барлығы да әртүрлі диагноздың ықтималдығын анықтау үшін симптомдарды бағалау және қосымша тексерулерді таңдау үшін жоғары медициналық біліктілікті талап етеді. Машиналық дифференциалдық диагностика қазіргі таңда бірнеше бір уақытта болатын ауруларды диагностикалай алмайды. Сондықтан, медициналық білімі жоқ адамдар дұрыс диагноз алу үшін міндетті түрде дәрігерге жүгінуі керек.

Тарих

Дифференциалдық диагностика әдісін психикалық ауруларды диагностикалау үшін алғаш рет Эмиль Крапелин ұсынған. Бұл, бұрынғы танымға (жалпы көрініске) негізделген диагностика әдісінен гөрі жүйелірек.

Медициналық мағынаның баламалы түрлері

"Дифференциалдық диагноз" көбінесе кең мағынада қолданылады, яғни белгілі бір симптомның ең көп кездесетін себептерінің тізімі, нақты бір ауруға ұқсас аурулардың тізімі, не осындай тізімдерге оларды қалай таңдап қысқарту туралы кеңестер қосылған жағдайда (мысалы, Францияның дифференциалдық диагноз индексі). Демек, осы контекстегі дифференциалдық диагноз – диагноз қоюға көмектесу үшін арнайы құрылған медициналық ақпарат.

Медицинадан басқа қолданылуы

Медицинадағы дифференциалдық диагностика процестеріне ұқсас әдістер биологиялық таксономистерге де тірі және жойылған организмдерді анықтау және жіктеу үшін қолданылады. Мысалы, белгісіз түрді тапқаннан кейін, бастапқыда барлық мүмкін түрлер тізімделеді, содан кейін біртіндеп олардың әрқайсысы жоққа шығарылады, нәтижесінде, ең жақсы жағдайда, тек бір ғана мүмкін нұсқа қалдырылады. Осыған ұқсас процедураларды қондырғыларды орнату және күту инженерлері, автомобиль механиктері де қолданады, бұрын бұзылған электрондық тізбектерді диагностикалау үшін де қолданылатын.

Танымал мәдениетте

Америка теледидарындағы медициналық драма "House" бағдарламасында Хью Лори басты кейіпкер доктор Грегори Хаус рөлін ойнайды. Ол Нью-Джерси штатындағы ойдан шығарылған Принстон-Плейнсборо оқу ауруханасындағы диагностикалық команданы басқарады, олар дұрыс диагноз қою үшін дифференциалдық диагностика процедураларын үнемі қолданады. Хаус командасының ойлау қабілетін дамыту және алдын ала пікірлерден арылу үшін оларды қатыстыру, кемсірту және жанжалдар тудыру тактикасын пайдаланады, соның арқасында жаңаша ойлауға жетелейді. Серия бойында дәрігерлер лупус, мастоцитоз, Пламмер ауруы, қызылқұтыру, Кавасаки синдромы, шешек, Рикеттсиоз және басқа да ондаған ауруларды диагностикалады.