Кіріспе
1791 жылы жазылған Маркиз де Садтың "Жустин немесе ізгіліктің қасіреті" (фр. Justine, ou Les Malheurs de la Vertu) – 1791 жылы Донатиан Альфонс Франсуа де Сад, көбінесе Маркиз де Сад ретінде танылған, жазған роман. "Жустин" Францияда, француз революциясынан аз бұрынғы оқиғаларды қамтиды және Тереза есімді жас қыздың тағдырын баяндайды. Ол Лусань ханымға өз қылмыстары үшін қорғаныш ретінде, жазаға және өлімге жоталай оқиғасын айтады. Ол қазіргі жағдайына әкелген бірқатар бақытсыздықтарды түсіндіреді.
Justine, or The Misfortunes of Virtue (French: Justine, ou Les Malheurs de la Vertu) is a 1791 novel by Donatien Alphonse François de Sade, better known as the Marquis de Sade. Justine is set just before the French Revolution in France and tells the story of a young girl who goes under the name of Thérèse. Her story is recounted to Madame de Lorsagne while defending herself for her crimes, en route to punishment and death. She explains the series of misfortunes that led to her present situation.
Жұмыстың тарихы
Жюстин (французша атауы: Les infortunes de la vertu) – маркиз де Садтың 1787 жылы Бастилияда тұтқындалғанда екі аптада жазған ерте туындысы. Бұл повесть (187 бет) оның кейінгі жазбаларына тән ұятсыздықтан салыстырмалы түрде азырақ, себебі ол сол кезде сән-әсем болған классикалық стильде, көп сөзді және метафоралық сипаттамалармен жазылған. Көп ұзартылған және графикалық нұсқасы, Justine ou Les Malheurs de la vertu (1791) (ағылшынша атауы: Justine, немесе Әдептілік немесе жай ғана Justine) де Садтың жарық көрген кітаптарының алғашқысы болды. 1797 жылы Нидерландыда "Жаңа Жюстин" (La Nouvelle Justine ou Les Malheurs de la vertu) атты тағы бір ұзартылған нұсқасы жарық көрді. Бұл соңғы нұсқа, La Nouvelle Justine, бұрынғы екі нұсқаның бірінші тұлғадағы баяндау тәсілінен бас тартып, шамамен 100 гравиюраны қамтыды. Оған Жюстинның әпкесі туралы "Жюльетта" атты жалғасы қоса берілді. Екеуі де барлығы 4000 беттен тұратын 10 томдық кітапты құрады. 1801 жылы басылып шықты. Наполеон Бонапарт "Жюстин мен Жюльетта" кітабының анонимді авторын қамауға бұйрық берді, нәтижесінде де Сад өмірінің соңғы 13 жылын түрмеде өткізді. 1815 жылдың 19 мамырында Париж корольдік соты кітапты жою туралы шешім қабылдады.
Қазіргі заманғы басылым
Бұл мәтіннің қатты мұқабалы стандартты басылымы бар, ол көпшілік мүлігіне айналды. Мәтіннің өзі де Садтың шығармаларының жинақтарына жиі қосылады. 1930 жылдардың басында АҚШ-та "Рисус Пресс" баспасы "Жустиннің" цензураланған ағылшын тіліндегі аудармасын шығарды, ол көп рет қайта басылды. "Жустиннің" ағылшын тіліндегі алғашқы толыққанды аудармасын (Аустрин Уэйнхаус "Пиералессандро Касавини" псевдонимімен жазған) 1953 жылы "Олимпия Пресс" баспасы жариялады. Кейін Уэйнхаус бұл аударманы АҚШ-та "Гров Пресс" баспасында жариялау үшін қайта жөндеді (1965). Тағы бір қазіргі заманғы аударма нұсқасы – 1999 жылы шыққан "Вордсворт" аудармасы, онда Жустин өзін Тереза емес, Софи деп атайды. 1797 жылғы соңғы нұсқасы "La Nouvelle Justine" ағылшын тіліне аударылмаған, бірақ ол 1960 жылдардың соңындағы босаң жағдайларда француз тілінде де Садтың толық жинағының екі бәсекелес шектеулі басылымының бөлігі ретінде жарық көрді: Жан Жак Пауверттің "Oeuvres completes de Sade" (1968, 30 том) және "Cercle du Livre Precieux" баспасының "Oeuvres completes du Marquis de Sade: editions definitive" (1967, 16 том).
Сюжет
Сюжетте 12 жасар қыз Юстин ("Жюстинге қатысты, біз айтқандай, он екі") Францияға жолға шығады. Ол 26 жасқа дейін оның ізгілік жолында ізденіп жүр. Ол жыныстық сабақтарды ізгілік маскасы астында жасырып алады. Өкінішті жағдайларға монастырдан баспана іздеп, мойындауды сұраған, бірақ монахтардың жыныстық құлы болуға мәжбүр болған кездері жатады. Олар оны сансыз көп жыныстық қатынасқа, зорлауға және басқа да ауырлықтарға ұшыратады. Бұл жазалар негізінен бірдей, тіпті ол сотталушыға барып, өзінің ісі бойынша мейірімділік сұраған кезде де, содан кейін өзін қорғауға қабілетсіз, сот алдында ашық қорлықтаған. Бұл - Садианның шынайы пішімінде жазылған. Алайда, оның басқа шығармаларынан айырмашылығы, роман садизмнің каталогы ғана емес. Жюстин (алғашқы нұсқада Тереза немесе София) және Джульетта - Бертоль мырзаның қыздары. Бертоль жесір банкир еді, ол басқа бір кісінің сүйіктісіне ғашық болды. Мюсю де Ноирсуил деген кісі кек алу үшін оның досы болып жүріп, оның банкротқа ұшырауына жағдай жасады да, ақырында оны уланды, қыздарды жетім қалдырды. Джульетта мен Юстина монастырда өмір сүрді, мұнда монастырдың абысымы Джульеттаны бүлдірді (және Юстинаны да бүлдіруге тырысты). Алайда, Юстин мейірімді де ізгі жан еді. Бертольдің өлімін білгенде, абысыны екеуін де үйден қуып жіберді. Джульеттаның оқиғасы басқа кітапта айтылады, ал Юстин ізгілік жолында жалғасады, ол пайдақор Харпиннің үйінде қызметші қыз болып, оның қиындықтары қайтадан басталады. Жұмыс пен баспана іздеп жүрген кезінде Юстина өзін және өзімен дос болған адамдарды зорлап, азаптайтын қарақшылардың қолына түседі. Жюстинді Харпин ұрлық жасады деп жалған айыптап, жазасын күтіп түрмеге қамап қояды. Ол өзінің тобымен бірге қашып кетуіне көмектескен қылмыскер Мисс Дюбуамен одақтасуға мәжбүр болды. Қашу үшін Мисс Дюбуа түрмеде өрт сөндіріп, 21 адам қаза тапты. Дюбуаның тобынан қашып шыққаннан кейін, Юстин адасып кетеді және Брессак графының жеріне кездейсоқ кіреді. Бұл оқиғаны "Тереза" ("София" бірінші нұсқада) қонақүйде, Мадам де Лусаньеге айтып береді. Ақыры, Лурсань ханымның оның қарындасы екені анықталды. Бір қызығы, оның әпкесі қысқа уақыт бойына азғындыққа бой алдырып, өзін жақсы өмір сүре алатын жайлы өмірді тапты, ал Юстина үлкен игілік үшін жеңілдіктер жасаудан бас тартты және өз еркімен баратындарға қарағанда азғындыққа бой алдырды. Әңгіме Мадам де Лурсанның оны өнегелі өмірден босатып, атын ақтауымен аяқталады. Көп ұзамай Жюстин өзін-өзі ұстап, көңілі қалады, ақырында оны найзағай соқты да, бірден өлтіреді. Мадам де Лурсанж Юстин қайтыс болғаннан кейін діни тәртіпке кіреді.
Кино, теледидар немесе театрлық бейімделулер
Бұл оқиға бірнеше рет фильмге бейімделді, ең әйгілісі 1969 жылы Jesús Franco режиссерлік еткен және Джек Паланс, Ромина Пауэр, Клаус Кинскидің Маркиз рөлінде ойнаған халықаралық бірлескен туындысы – «Маркиз де Сад: Жюстин». Гвидо Крепакстің графикалық романы да жарық көрді. 1972 жылы француз режиссері Клод Пирсон француз актрисасы Алиса Арноның басты рөлінде ойнаған «Жюстин де Сад» атты Садтың шығармасына өте адал бейімделуін түсірді. 1973 жылы жапон режиссері Тацуми Кумасиро «Никкацуның Роман Порно» сериясының бөлігі ретінде «Жюстин» романының бейімделуін түсірді. Фильм «Адам тозағы: орман ылғалды» (女地獄 森は濡れた) деп аталды. 1977 жылы романның «Қирағы құмарлық» атты фильмдік нұсқасы шықты. 2000 жылы «Quills» фильмінде, Маркиз де Садтың өміріне негізделген туындыда да Жюстин кейіпкері пайда болды. «Raw» фильмінің режиссері Джулия Дюкурнау «Variety» журналына берген сұхбатында басты кейіпкерге Садтың «Жюстин» кейіпкерінің құрметіне осы атты бергенін айтты.