Кіріспе

Жоқ. ЖІӨ рейтингі = Өсім = Адам басына шаққандағы = Джини = 40.9 (2018) Адами даму индексі = Еңбек = Кәсіптер = Жұмыссыздық = 4% (2017 ж. болжамы бойынша) Экспорттық тауарлар = табиғи газ, күміс, мырыш, қорғасын, қалайы, алтын, киноа, соя және соя өнімдері Экспорттық серіктестер = 17.9% 16% 7.8% 7.3% 6.6% 6.3% 5.8% 5.1% 4.7% (2017) Кредит = B+ (ішкі) B+ (шетелдік) B+ (Т&С бағалау) (Standard & Poor's) Резервтер = $10.26 миллиард (2017 жылдың 31 желтоқсанындағы болжам бойынша). 0.703-ті құрайтын Адами даму индексімен, ол 114-ші орында (жоғары адам дамуы) тұр. Көбінесе табиғи ресурстарымен қамтамасыз етілген Боливия экономикалық өсім, қаржылық тұрақтылық және шетелдік резервтер көрсеткіштері бойынша аймақтық көшбасшыға айналды, бірақ ол тарихи тұрғыдан кедей ел болып қала береді. Боливия экономикасы тарихи тұрғыдан бір тауарға бағытталған. Күмістен қалайыға, кокаға дейін Боливияда экономикалық әртараптандырудың тек сирек кезеңдері болды. Қазіргі уақытта Боливияның экспорттық экономикасында тау-кен өнеркәсібі, әсіресе табиғи газ бен мырыш өндіруі басым. Кедейлік деңгейі 2000 жылы 22.23%-дан 2010 жылы 12.38%-ға дейін төмендеді. Сонымен қатар, Джини коэффициенті 0.60-тан 0.446-ға дейін төмендеді. Боливияның Сыртқы сауда институтының мәліметінше, 2021 жылдың қазанына қарай Боливия Латын Америкасының ең төмен жиынтық инфляциясын көрсетті.

Тарих

Боливия экономикасы 1960 және 1977 жылдар аралығында қарқынды өсті. Бір зерттеуге сәйкес, "1970-жылдардағы үнемі тапшылық және бекітілген валюта бағамы саясаты 1977 жылы басталған қарыз дағдарысына әкелді. 1977 жылдан 1986 жылға дейін Боливия 1960 жылдан бері қол жеткізген жан басына шаққандағы жалпы ішкі өнімнің барлық табыстарын жоғалтты". 1985 жылдан бастап Боливия үкіметі баға тұрақтылығын сақтауға, тұрақты өсуге жағдай жасауға және тапшылықты азайтуға бағытталған макроэкономикалық тұрақтандыру және құрылымдық реформалардың кең ауқымды бағдарламасын іске асырды. Кедендік қызметтің күрделі реформасы осы саладағы ашықтықты айтарлықтай арттырды. Заңнамалық реформалар нарықтық либералды саясатты, әсіресе көмірсутек және телекоммуникация салаларында бекітті, бұл жеке инвестицияларды ынталандырды. Шетелдік инвесторларға ұлттық режим беріледі. 2000 жылдың сәуір айында Боливияның бұрынғы президенті Уго Бансер Боливияның үшінші ірі қаласы Кочабамбадағы сумен жабдықтауды басқару және жақсарту үшін Aguas del Tunari жеке консорциумымен келісімшартқа қол қойды. Көп ұзамай компания сол қаладағы су бағасын үш есеге көбейтті, бұл таза суды сатып ала алмайтындардың наразылықтары мен көтерілістеріне әкелді. Боливияның бүкіл елде экономикалық құлдырауы мен экономиканың жағдайына байланысты ұлтаралық алауыздықтың күшеюіне байланысты Боливия үкіметі су келісімшартын қайтарып алуға мәжбүр болды. Бұрын Боливия үкіметі даму жобаларын қаржыландыру және мемлекеттік қызметкерлерге жалақы төлеу үшін шетелдік көмекке қатты тәуелді болған. 2002 жылдың соңында үкіметтің шетелдік кредиторларға 4,5 миллиард доллар қарызы болды, оның 1,6 миллиард доллары басқа үкіметтерге, ал қалған бөлігі көпжақты даму банктеріне тиесілі. Басқа мемлекеттерге төленетін төлемдердің көпшілігі 1987 жылдан бері Париж клубының механизмі арқылы бірнеше рет қайта жадбаланды. Сыртқы кредиторлар бұған дайын болды, өйткені Боливия үкіметі 1987 жылдан бері ХВҚ бағдарламаларында белгіленген ақшалай және фискалдық мақсаттарға қол жеткізді, бірақ экономикалық дағдарыстар Боливияның әдеттегі жақсы көрсеткіштерін төмендетті. Алайда, 2013 жылға қарай шетелдік көмек негізінен Бразилия мен Аргентинаға табиғи газдың табысты экспортынан салық жинаудың арқасында мемлекеттік бюджеттің шағын бөлігіне айналды. Заңнамалық реформалар нарыққа бағдарланған саясатты, әсіресе көмірсутек және телекоммуникация салаларында бекітті, бұл жеке инвестицияларды ынталандырды. Боливияда шетелдік инвесторларға ұлттық режим беріледі, ал шетелдік компаниялардың иелігіне ешқандай шектеу қойылмайды. Капитализация бағдарламасы Боливиядағы тікелей шетелдік инвестицияларды (ТШИ) айтарлықтай арттыруға мүмкіндік берді (1996-2002 жылдар аралығында 7 миллиард АҚШ доллары), бірақ ТШИ кейіннен инвесторлар капитализация келісімшарт міндеттемелерін орындаған кезде азайды. 1996 жылы Боливияның мемлекеттік мұнай корпорациясының (YPFB) көмірсутектерді барлау, өндіру және тасымалдаумен айналысатын үш бөлімшесі капиталдандырылды, бұл Бразилияға газ құбырын салуды жеңілдетті. Үкімет Бразилияға 2019 жылға дейін тәулігіне 30 миллион текше метр табиғи газды сату туралы ұзақ мерзімді келісімге қол қойды. Бразилия құбыр желісі 2000 жылы 21 миллион м3 тасымалданды. Боливияда Оңтүстік Америкадағы табиғи газдың екінші үлкен қоры бар, ал оның қазіргі ішкі пайдалануы мен Бразилияға экспорттау оның әлеуетті өндірісінің шағын бөлігін құрайды. Аргентинаға табиғи газ экспорты 2004 жылы 4 миллион м3 деңгейінде қайта жанданды. 2000 жылдың сәуір айында Кочабамба қаласындағы су құбырын жекешелендіру жоспарына байланысты наразылық бүкіл елде тәртіпсіздікке әкелді. Үкімет ақырында инвесторларға өтемақы төлемей келісімшартты бұзды және коммуналдық қызметті мемлекеттік бақылауға қайтарды. Бұл жобаға шетелдік инвесторлар Боливияға қарсы инвестициялық дау бойынша сотқа жүгінді. 2005 жылы Эль-Альто және Ла-Пас қалаларында да осындай жағдай орын алды. Чили арқылы газ экспорттауға қарсылық 2003 жылдың қазан айында президент Санчес де Лозаданың отставкаға кетуіне әкелді. Үкімет 2004 жылы табиғи газды экспорттау жоспарлары және көмірсутек заңдарын реформалау туралы міндетті референдум өткізді. 2005 жылдың мамырында көміртегі заң жобасы Сенатта қарастырылды. Халықаралық валюта қорының, Дүниежүзілік банктің және ЕҚААК сияқты бірнеше халықаралық институттардың мәліметтері бойынша, 2006 жылдан 2019 жылға дейінгі кезеңде (Эво Моралес пен Альваро Гарсия Линера президенттігінің кезеңінде) Боливия экономикасы 9,573 миллион доллардан 42,401 миллион долларға дейін төрт есеге өсті, бұл негізінен табиғи ресурстарды ұлттықтандыру саясатының, валюта бағамының тұрақтылығының, ішкі нарықты ынталандырудың, инфрақұрылымға күшті мемлекеттік инвестициялардың және газ бен литий сияқты табиғи ресурстарды өнеркәсіптік өндіріске енгізудің нәтижесі болды. Сонымен қатар, Дүниежүзілік банк пен ЕҚААК жүргізген зерттеулерге сәйкес, 2006-2019 жылдар аралығында Боливияда кедейлік пен өте кедейлік айтарлықтай төмендеді, нәтижесінде өте кедейлікте өмір сүретін халықтың саны 38,2%-дан 15,2%-ға дейін азайды. Адами даму индексі (АДИ) бойынша, БҰҰ-ның Адами даму жөніндегі есебіне сәйкес, Боливия 2018 жылы алғаш рет "жоғары адам дамуы бар ел" деп жіктеліп, АДИ көрсеткіші 0,703-ке жетіп, 189 елдің және аумақтың арасында 114-орынға көтерілді.

Негізгі көрсеткіштер

Боливияның 2016 жылғы жалпы ішкі өнімі (ЖІӨ) теңдестірілген сатып алу қабілеті (ТҚҚ) бойынша 78,35 миллиард долларды құрады, ал ресми айырбас бағамы бойынша 35,69 миллиард долларды құрады. ЖІӨ-нің ТҚҚ бойынша жан басына шаққандағы көрсеткіші 7 191 АҚШ долларын құрады. 2012 жылы экономикалық өсім шамамен 5,2%-ды, ал инфляция 4,5%-ды құрады. Боливия 2012 жылы ЖІӨ-нің шамамен 1,5%-ына тең бюджет профицитін көрсетті. Қаржылық шығындар 12,2 миллиард АҚШ долларына жуық, ал кірістер шамамен 12,6 миллиард АҚШ долларын құрады. Үкімет 2005 жылдан бері профициттік шоттарды жүргізуде. Боливияның валютасы – боливиано (ISO 4217: BOB; таңбасы: Bs.). Бір боливиано 100 центавоға бөлінеді. Боливиано 1987 жылы көп жылдық жоғары инфляциядан кейін бір миллионға бір есебімен боливиялық песоны ығыстырды. Сол кезде 1 жаңа боливиано шамамен 1 АҚШ долларына тең болатын. 2011 жылдың соңында боливианоның құны шамамен 0,145 АҚШ долларын құрады. 2010 жылғы жылдық пайыздық ставкалар тұрақты түрде 9,9 пайызға дейін төмендеді.

Төмендегі кесте 1980–2023 жылдардағы негізгі экономикалық көрсеткіштерді (2024–2028 жылдарға ХФҚ қызметкерлерінің бағалауларымен) көрсетеді. 5%-дан төмен инфляция жасыл түспен белгіленген.

| Жыл | ЖІӨ (млрд АҚШ доллары, ТҚҚ) | ЖІӨ (жан басына АҚШ доллары, ТҚҚ) | ЖІӨ (млрд АҚШ доллары, номиналды) | ЖІӨ (жан басына АҚШ доллары, номиналды) | ЖІӨ өсімі (нақты) | Инфляция деңгейі (пайызбен) | Жұмыссыздық (пайызбен) | Үкіметтік қарыз (ЖІӨ-нің %-ы) |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1980 | 10,7 | 2 072,1 | 3,6 | 695,5 | 0,6% | 47,1% | н/қ | н/қ |
| 1981 | 11,7 | 2 101,4 | 3,4 | 615,7 | 0,3% | 32,1% | н/қ | н/қ |
| 1982 | 12,0 | 2 099,5 | 3,8 | 668,6 | 3,9% | 123,6% | н/қ | н/қ |
| 1983 | 11,9 | 2 050,7 | 3,6 | 619,9 | 4,0% | 275,6% | н/қ | н/қ |
| 1984 | 12,3 | 2 077,1 | 3,8 | 631,2 | 0,2% | 1281,3% | н/қ | н/қ |
| 1985 | 12,5 | 2 063,8 | 4,1 | 668,9 | 1,7% | 11749,6% | н/қ | н/қ |
| 1986 | 12,4 | 2 009,2 | 4,0 | 640,9 | 2,6% | 273,4% | н/қ | н/қ |
| 1987 | 13,1 | 2 066,5 | 4,3 | 683,6 | 2,5% | 14,6% | н/қ | н/қ |
| 1988 | 13,9 | 2 156,6 | 4,6 | 712,1 | 2,9% | 16,0% | н/қ | н/қ |
| 1989 | 15,0 | 2 278,5 | 4,7 | 715,5 | 3,8% | 15,2% | н/қ | н/қ |
| 1990 | 16,3 | 2 422,8 | 4,9 | 723,4 | 4,6% | 17,1% | н/қ | н/қ |
| 1991 | 17,7 | 2 582,7 | 5,3 | 777,9 | 5,3% | 21,4% | н/қ | н/қ |
| 1992 | 18,4 | 2 630,2 | 5,6 | 804,7 | 1,6% | 13,0% | н/қ | н/қ |
| 1993 | 19,7 | 2 729,5 | 5,7 | 795,1 | 4,3% | 8,5% | н/қ | н/қ |
| 1994 | 21,0 | 2 836,8 | 6,0 | 804,7 | 4,7% | 7,9% | н/қ | н/қ |
| 1995 | 22,5 | 2 972,5 | 6,7 | 885,7 | 4,7% | 10,2% | н/қ | н/қ |
| 1996 | 23,9 | 3 097,2 | 7,4 | 955,6 | 4,4% | 12,4% | н/қ | н/қ |
| 1997 | 25,5 | 3 242,3 | 7,9 | 1 005,9 | 5,0% | 4,7% | н/қ | н/қ |
| 1998 | 27,1 | 3 377,0 | 8,5 | 1 057,7 | 5,0% | 7,7% | н/қ | н/қ |
| 1999 | 27,6 | 3 374,6 | 8,3 | 1 010,6 | 0,4% | 2,2% | н/қ | н/қ |
| 2000 | 28,9 | 3 470,1 | 8,4 | 1 005,4 | 2,5% | 4,6% | 7,5% | 66,9% |
| 2001 | 30,1 | 3 539,3 | 8,2 | 959,8 | 1,7% | 1,6% | 8,5% | 60,0% |
| 2002 | 31,3 | 3 617,8 | 7,9 | 915,0 | 2,5% | 0,9% | 8,7% | 69,1% |
| 2003 | 32,8 | 3 717,5 | 8,1 | 918,5 | 2,7% | 3,3% | 8,7% | 74,1% |
| 2004 | 35,0 | 3 907,1 | 8,8 | 979,6 | 4,2% | 4,4% | 8,4% | 89,8% |
| 2005 | 37,7 | 4 134,2 | 9,6 | 1 049,1 | 4,4% | 5,4% | 8,1% | 82,2% |
| 2006 | 40,7 | 4 387,7 | 11,5 | 1 240,9 | 4,8% | 4,3% | 8,0% | 54,4% |
| 2007 | 43,7 | 4 632,3 | 13,2 | 1 399,8 | 4,6% | 6,7% | 7,7% | 40,0% |
| 2008 | 47,3 | 4 930,1 | 16,8 | 1 749,2 | 6,1% | 14,0% | 4,4% | 36,8% |
| 2009 | 49,3 | 5 050,8 | 17,5 | 1 789,6 | 3,4% | 3,3% | 4,9% | 39,2% |
| 2010 | 51,9 | 5 235,0 | 19,8 | 1 994,9 | 4,1% | 2,5% | 4,4% | 37,6% |
| 2011 | 55,8 | 5 533,2 | 24,1 | 2 394,8 | 5,2% | 9,9% | 3,8% | 35,3% |
| 2012 | 61,5 | 6 002,0 | 27,3 | 2 664,6 | 5,1% | 4,5% | 3,2% | 35,4% |
| 2013 | 69,8 | 6 604,7 | 30,9 | 2 920,5 | 6,8% | 5,7% | 4,0% | 36,1% |
| 2014 | 75,6 | 7 039,8 | 33,2 | 3 096,8 | 5,5% | 5,8% | 4,0% | 37,6% |
| 2015 | 77,5 | 7 116,5 | 33,2 | 3 050,6 | 4,9% | 4,1% | 4,0% | 40,9% |
| 2016 | 82,7 | 7 489,9 | 34,2 | 3 095,0 | 4,3% | 3,6% | 4,0% | 46,5% |
| 2017 | 94,3 | 8 406,7 | 37,8 | 3 368,8 | 4,2% | 2,8% | 4,0% | 51,3% |
| 2018 | 100,6 | 8 841,1 | 40,6 | 3 565,5 | 4,2% | 2,3% | 4,0% | 53,9% |
| 2019 | 104,7 | 9 128,6 | 41,2 | 3 591,4 | 2,2% | 1,8% | 4,0% | 59,3% |
| 2020 | 96,8 | 8 323,6 | 36,9 | 3 172,6 | 8,7% | 0,9% | 8,0% | 78,0% |
| 2021 | 107,3 | 9 095,6 | 40,7 | 3 449,4 | 6,1% | 1,7% | 6,9% | 81,4% |
| 2022 | 118,8 | 9 936,5 | 44,3 | 3 705,3 | 3,5% | 3,0% | 4,7% | 80,0% |
| 2023 | 125,4 | 10 340,3 | 46,8 | 3 857,8 | 1,8% | 4,4% | 4,9% | 80,8% |
| 2024 | 130,5 | 10 624,8 | 49,7 | 4 045,4 | 1,8% | 3,8% | 5,0% | 81,4% |
| 2025 | 136,0 | 10 924,3 | 52,7 | 4 232,1 | 2,1% | 3,8% | 5,1% | 82,0% |
| 2026 | 141,7 | 11 214,4 | 55,9 | 4 423,8 | 2,2% | 3,8% | 5,1% | 82,1% |
| 2027 | 147,6 | 11 510,7 | 59,4 | 4 628,6 | 2,3% | 3,8% | 5,2% | 81,6% |
| 2028 | 153,8 | 11 817,7 | 63,0 | 4 842,9 | 2,3% | 3,8% | 5,2% | 80,9% |

н/қ – дерек жоқ.

Ауыл шаруашылығы және орман шаруашылығы

2003 жылы Боливияның жалпы ішкі өнімінің 14 пайызы ауыл шаруашылығы, орман шаруашылығы және балық аулау салаларына тиесілі болды, бұл көрсеткіш 1986 жылы 28 пайызды құраған. Ауыл шаруашылығы мен орман шаруашылығы – халықтың көп бөлігі тұратын көптеген шағын ауылдардың тіршілік көзі. 20 ғасырдың соңынан бастап орманды қырқу, топырақтың құнарсыздануы, судың ластануы, биологиялық түрлердің жоғалуы сияқты қоршаған орта мәселелерінің ушығуы шағын ауыл экономикасын құлдыратты. Бұған қоса, саяси және әлеуметтік проблемалар да шағын ауылдардың дамуына үлкен кедергі келтіреді: саяси тұрақсыздық, азамат соғысынан кейінгі жағдай және бюджет тапшылығы инвестициялық мүмкіндіктерді шектеді; шетелдік компаниялардың сыбайлас жемқорлығы мен сумен жабдықтауды манипуляциялау жергілікті нарықтың қолжетімділігі мен тиімділігін төмендетіп, ауыл шаруалары мен өндірушілерге аз пайда қалдырды. Сонымен қатар, әлемдік нарық Боливияның нашар экономикасының тұрақтылығына қауіп төндіреді: экспорттық бағалардың төмендеуі, ресми емес сауданың азаюы және біліктілігі төмен, біркелкі өнімдердің көптеп өндірілуі Боливияның шағын экономикалық белсенділігінің жағдайын одан бетер нашарлатты, ауыл шаруашылықтары мен фабрикаларының әлеммен сауда жасап көңіл көтеруіне мүмкіндік бермейді. Пайданың азаюы мен өндіріс құнының өсуі Боливиядағы шағын ауыл экономикасын өте осал және тұрақсыз етті; нәтижесінде жұмыссыздық өсті, шағын бизнес банкроттыққа бара жатыр, бұл үкіметтің араласуын тиімсіз етіп, жағдайды жақсартуға бағытталған көптеген мемлекеттік бастамалар мен әрекеттерді тоқтатты.

Тау-кен өндірісі

2019 жылы ел күміс өндіруші әлемдегі 8-ші орында болды; бор өндіруші әлемдегі 4-ші орында; антимон өндіруші әлемдегі 5-ші орында; қалайы өндіруші әлемдегі 5-ші орында; вольфрам өндіруші әлемдегі 6-шы орында; мырыш өндіруші әлемдегі 7-ші орында, қорғасын өндіруші әлемдегі 8-ші орында. Боливияның экономикасында тау-кен өндірісі маңызды болып қала береді. Бұл аймақтар жергілікті гуарани халқының аумағында орналасқан, ал аймақты сырттан келгендер жиі шалғайдағы, дамылмаған жер ретінде қарастырады. Ол гибридтік және электрлік көліктерде қолданылатын литий батареяларын жасауға пайдаланылады. 14,5% құрайтын литийдің бұл мөлшері кез-келген елдегі екінші ең үлкен концентрация болып табылады; Аргентинада 14,8 миллион тонна литий, Чилиде 8,5 миллион тонна, Австралияда 7,7 миллион тонна, ал АҚШ-та 6,8 миллион тонна бар. 2013 жылдың қаңтар айында Боливия Уюниде литий өндіру зауытын ашты, ол негізінен калий хлоридін өндіреді. Сонымен қатар, Боливия үкіметі көптеген елдермен, әсіресе Азия-Тынық мұхиты аймағынан литий өндіруді ғана емес, сонымен қатар литий-ионды батарея өндіруді дамыту ниеттеріне қол қойды. 2019 жылы Боливия неміс фирмасы ACISA-мен Боливияның мемлекеттік меншігіндегі YLB компаниясымен бірлесіп, Салар-де-Уюниде литий өндіру мен өңдеуді дамыту бойынша серіктестік туралы келісімге келді. Бірақ, жобадан жергілікті тұрғындардың тиімді пайда көре алмауы және роялти төленбеуіне байланысты ұзаққа созылған наразылықтардан кейін келісім күшін жойды. Боливияның мемлекеттік литий компаниясы YLB, Қытайдың Xinjiang TBEA Group компаниясымен бірлесіп, Коипаса және Пастос Грандес тұздықтарынан литий және басқа материалдарды өндіруді зерттеу үшін бірлескен кәсіпорын құрды. Электрлік көліктерге арналған батареялар үшін литийдің маңыздылығы және электр желілерін жаңартылатын энергия көздерінің үлесі жоғары болғанда тұрақтандыруға қабілеттілігі Боливияның геосаяси беделін арттыруы мүмкін деп есептеледі. Дегенмен, бұл көзқарас әлемнің басқа аймақтарында өндірісті кеңейтуге ынталандырудың күшін төмен бағалап көрсетеді деген сынға ұшырады.

Өнеркәсіп және өңдеу

Жыл сайын, 1995-2005 жылдар аралығында өндіріс Боливияның жалпы ішкі өнімінің шамамен 18% құрады. 1970 жылдары тоқыма өнеркәсібі азық-түлік өнеркәсібінен кейін екінші ең ірі өндіріс саласы болды, бірақ содан кейін оның маңыздылығы азайды және жалпы өндірістің құны прогрессивно төмендеді. Бірақ 1990 жылдардан бастап тоқыма өнеркәсібі өсу қарқынын арттырды. Мақта және жүн өндірісі синтетикалық талшықтардың пайдасына төмендеді. Тоқыма фабрикаларының ең көп шоғырланған орындары Ла-Пас қаласында, сондай-ақ Санта-Крус және Кочабамбада, ал Орурода одан аз көлемде кездеседі. Мұнай өңдеу өнеркәсібі де маңызды сала болып табылады.

Қызметтер

Боливиядағы қызмет көрсету саласы қалыптасу кезеңінде.

Энергия

Боливияның энергияға деген қажеттілігі салыстырмалы түрде аз, бірақ үнемі өсіп келеді. Бұрын елдің мұнай өнеркәсібін 1936 жылы мұнай ресурстарын өндіру, тазарту және тарату мақсатымен құрылған мемлекеттік YPFB компаниясы толық бақылап келді. 1990 жылдардағы жекешелендіру шараларынан кейін табиғи газ бен мұнайдың тасымалдануы жекеменшікке өтті, ал материалдарды өндіру және тазарту үкімет пен жеке инвесторлар арасындағы тәуекелді бөлісу шартының аясында жүзеге асырылды. 1999 жылы мұнай өңдеу зауыттары да толығымен жекешелендірілді. 2006 жылдың мамыр айында президент Эво Моралес резервтерді қайта ұлттықтандырды, бірақ оларды игеру жекеменшік қолдарында қалды.

Табиғи газ

Боливия үкіметінің мәліметтері бойынша елдің табиғи газ қоры бар, бұл Боливияны Оңтүстік Америкадағы дәлелденген табиғи газ қоры көлемі бойынша Венесуэладан кейін екінші орынға қояды.

Электр энергиясы

1994 жылға дейін электр энергетикасы саласында ENDE (Empresa Nacional de Electricidad) вертикальды интеграцияланған мемлекеттік кәсіпорын басымдық құрды. 1994 жылы электр энергетикасы секторы жекешелендіріліп, электр энергиясын өндіру, беру және таратуға бөлінді. Заңның мақсаты – саладағы тиімділікті арттыру, бәсекелестікті дамыту және инвестицияларды ынталандыру болды. Электр энергиясы көбінесе жылу электр станциялары арқылы өндіріледі (60%), ал су электр станцияларының үлесі (40%) басқа Оңтүстік Америка елдерімен салыстырғанда кішірек (Латын Америкасы мен Кариб бассейні, немесе LAC бойынша су электр қуатының орташа көрсеткіші 51% құрайды). Ауылдық аймақтарда электрмен жабдықталу деңгейі 30% шамасында, бұл Латын Америкасы бойынша ең төменгі көрсеткіштердің бірі болып табылады. Оны жақсарту – болашақтағы маңызды міндет және мемлекеттік және жеке сектордың бірлескен күш-жігерін қажет етеді. Басқа елдердегідей, Боливияның электр энергетикасы Ұлттық Біріктірілген Жүйеден (SIN) және желіден тыс жүйелерден (Aislado деп аталады) тұрады.

Еңбек және әлеуметтік қамсыздандыру

1990 жылдардың аяғындағы экономикалық төмендеу, президент Меса бастаған жекешелендіру және үнемдеу шараларымен бірге, айтарлықтай жұмыссыздыққа алып келді. Балалар еңбегі мен мәжбүрлі еңбекке қатысты 74 елде осындай құбылыстар тіркелді. Осы есеп бойынша жарияланған "Балалар еңбегі немесе мәжбүрлі еңбекпен өндірілетін тауарлар тізіміне" сәйкес, Боливия осы күнгә дейін ауыл шаруашылығы және тау-кен өнеркәсібі салаларында осы тәжірибелерді пайдалануда. АҚШ Еңбек министрлігі сондай-ақ "Боливия үкіметінің балалар еңбегін жою жөніндегі ұлттық жоспары 2010 жылы мерзімі бітіп, жаңартылмады" деп хабарлады.

Шетел валюталық резервтері

Боливияның Орталық банкінің резервтік валютасы мен алтын қоры 2000 жылы Уго Банцер Суарес үкіметі кезінде 1,085 миллиард АҚШ долларын құраса, 2014 жылы Эво Моралес үкіметі кезінде 15,282 миллиард АҚШ долларына жетті. 2022 жылға қарай валюталық резервтердің көп бөлігі жұмсалып, олар 3,8 миллиард АҚШ долларына жуық қалды. 2023 жылы олар 500 миллион АҚШ долларынан асты, нәтижесінде ел өтімділік дағдарысына тап болды. Сыртқы валюта резервтері 2000–2022 (млн АҚШ доллары) '''''' Дерек көзі: Боливияның Орталық банкі, График жасаған: Wikipedia.

Сауда келісімдері

Боливияның көрші елдермен саудасы өсіп келеді, бұл бірқатар аймақтық артықшылықты сауда келісімдеріне байланысты. Боливия, Боливия, Колумбия, Эквадор, Перу және Венесуэла елдері арасындағы сауданы дамыту мақсатында құрылған Анд тобының негізін қалаушы мүшесі болды. 2020 жылы Боливия шамамен 500 миллион долларлық тауар саудасы бойынша артықшылыққа ие болды. Боливияның импорттың басты көздері – Қытай, Бразилия, Чили, Перу және Аргентина. Ең көп импортталатын тауарлар: тазартылған мұнай, автомобильдер, пестицидтер, жүк тасымалдау машиналары және шикі темір. Дегенмен, Боливия үкіметі 2012 жылы осы келісімнен бас тартты. 2004 жылға қарай Боливия бразилия жаңғағын экспорттауда көшбасшы ел атанды, бұл іске мыңдаған жергілікті тұрғындар Боливиялық Амазониядан жаңғақ жинауға қатысты.

Сауда балансы

Боливияның 2011 жылы шамамен 1,6 миллиард АҚШ долларынан астам сауда артықшылығы болды. Бұл көрсеткіш Боливияның экономикалық жағдайындағы елеулі өзгерісті көрсетеді. Five Talents International ұйымының микро және шағын кәсіпорындарды дамыту бағдарламалары арқылы.

Мутун темір кен жобасы

2007 жылы Үндістанның үшінші ірі болат өндірушісі Jindal Steel and Power Limited Боливия үкіметімен дүниедегі ең ірілерінің бірі саналатын Мутун темір кен орнын игеру туралы келісімге келді. Келісімге сәйкес, Jindal бастапқыда 1,5 миллиард АҚШ долларын, ал келесі сегіз жылда тағы 2,5 миллиард АҚШ долларын инвестициялауға міндеттенді. Бұл Латын Америкасындағы үндістандық компанияның ең ірі инвестициясы. Jindal Steel 1,7 млн тонналық болат зауытын, 6 млн тонналық қоқыс темір зауытын, 10 млн тонналық темір кенін ұнтақтау зауытын және 450 МВт электр стансасын салуды жоспарлаған. 2011 жылдың қыркүйегіне қарай Jindal жобаға ЭҚБ-дан келісім алып, FEED жұмыстарына инженерлік кеңесшіні тартты. 2011 жылдың маусым айына дейін Боливия билігінің жобаға жер бөлудегі кешігуі және Боливия үкіметінің электр стансасы мен кен балқыту процесі үшін тәулігіне 8 миллион текше метр табиғи газ беруге уәде беруге келмейтіндігіне байланысты Jindal жобаға бар болғаны 20 миллион АҚШ долларын инвестициялады. 2012 жылы Jindal Боливиядан шығып кетті, бұл Боливияны облигацияны тәркілеуге мәжбүр етті. 2014 жылы халықаралық арбитраж Боливияның облигацияны тәркілегені үшін Jindal-ге 22,5 миллион доллар төлеуді жүктеді.