Кіріспе

2006 жылғы деректі фильм

Сюжет

Тоғыз жасар Әли алты жасар әпкесі Захраның қызғылт түсті туфлілерін жөндеуден кейін әкеліп береді. Картоп сатып алу кезінде Әли туфлілерді қапқа салып, көкөністердің арасына жасырып қояды. Сосын үйсіз адам оны қоқыс деп ойлап алып кетеді. Әли туфлілерді жәшіктердің артында қалдырғанын ойлап, дүкендегі тақталарды құлатып, сатушыдан қуылды. Әлидің отбасы Тегеранның оңтүстігіндегі кедей ауданда тұрады, қаржылық жағдайы қиын болғандықтан, ол ата-анасына айтудан қорқады. Үй иесі Әлидің анасымен жалға ақысының бес айлық қарызы үшін дауласады, ал дүкеншіге де көптен бері ақша төленбеген. Әли Захраға туфлілер туралы айтады және анасына айтпауын өтінеді, ол келіседі. Сол түні Әлидің әкесі ауырған анасына көмектеспегені үшін оны жазалайды. Олар үй тапсырмасын орындағанда, бір-біріне хаттар жазып, жағдайдан қалай шығу керектігін талқылайды. Ақырында олар Әлидің Converse кепшіктерін бөлісуді жоспарлайды: Захра оларды таңертең мектепке киіп, түскі үзілісте Әлиге қайтарады, ол кешкі сабаққа бара алады. Әли басқа екі оқушымен бірге емтиханда жоғары ұпал алады, мұғалімі оған алтын қалам сыйлайды, ол оны Захраға туфлілерін жоғалтқаны үшін өтеу ретінде береді. Бірақ бұл жағдай Әлидің үш рет сабаққа кешігіп қалуына себеп болады, қаншалықты жүгірсе де. Бірінші рет директор оған назар аудармайды, екінші рет ескерту алады, үшінші рет Әлиді жұмыстан шығарып, еңбекқор әкесімен бірге келуге бұйырады. Әлидің мұғалімі оның көз жасын көріп, директорды Әлидің сыныптағы үздік оқушы екеніне көндіріп, оған тағы бір мүмкіндік беруге икенеді. Бір күні Захра Роя есімді бір оқушының аяғында өзінің қызғылт туфлілерін көреді. Сабақтан кейін Захра Рояның үйіне жасырыннан ілесіп барады. Кейін ол Әлиді өзімен бірге қарсыласуға алып келеді, бірақ жасырын күтіп тұрғанда Рояның әкесінің соқыр екенін біліп, одан әрі әрекет етпейді. Роя оқуда жақсы нәтиже көрсетсе, әкесі оған жаңа қызғылт туфлі сатып алады және Захраның туфлілерін тастап кетеді. Захра жаңа досынан естігенде қатты ренжіп қалады. Әлидің әкесі көбірек ақша табу үшін бау-бақша құралдарын алып, Әлимен бірге Солтүстік Тегеранның бай аудандарына бау-бақша жұмысын іздеуге кетеді. Олар көп орындарды сынап көреді, бірақ табысқа жете алмайды, бірақ Әли өзінің тілі байлаған әкесіне үлкен көмек етеді. Олар Әлиреза есімді алты жасар баласының бауырында тұратын сарайға тап болады. Әли Әлирезамен ойнағанда, әкесі жұмыс істейді. Жұмысы біткен соң, Әлидің әкесі әкесінің жомарттығына таңғалады. Үйге қайтар жолда Әли Захраның жаңа туфлі кигенін айтады, әкесі балаларына жаңа туфлі алудың жақсы идея екенін айтады. Бірақ олардың қуанышы ұзаққа соқпайды, велосипедтің тежегіштері бұзылып, әкесі жарақат алады. Соңында Әли провинциядағы көптеген мектептер қатысатын 4 шақырымдық балалар жарысы туралы біледі, үшінші орынға демалыс лагерінде бір апта және кепшіктер сыйлық ретінде беріледі. Әли бұл Захраға жаңа туфлі алуға мүмкіндік деп ойлайды. Бірақ ол жарыстың соңына жеткенде, бірінші орынды алып қояды. Әли үйіне қайтады, онда оны Захра күтіп отырады. Бірақ ол әпкесіне өзінің орнына көңілі толмағанын айтар алдында, анасы оны шақырып алады. Басқа бір көріністе балалардың әкесі үйге велосипедпен келе жатқандағы кадр көрсетіледі, оның сатып алған заттарының арасында ақ және қызғылт туфлілер бар. Соңғы кадрда Әли жарыстан жыртылған кепшіктерімен, жалаңаяқ аяқтарын бассейнге батырып отырады. Кейбір нұсқаларында Әлидің жарыс карьерасында табысқа жететінін көрсететін эпилог бар.

Өндіріс

Фильм Тегеран қаласында түсірілді. Қаланың шынайы бейнесін жазу мақсатында түсіру процесі құпия сақталды. Фильмнің өндіріс шығындары 180 000 АҚШ доллары деп есептелді.

Кассалық жинақ

"Жаспан балалары" 1997 жылғы ақпанда Тегеранның "Фаджр" кинофестивалінде тұңғыш рет көрсетіліп, бірнеше ұлттық киножүлдеге ие болды. АҚШ-та 1999 жылдың 22 қаңтарында кеңінен көрсетілімге шығып, АҚШ кассасынан $933,933 табыс әкелді. Әлемдік жиынтығы $1,628,579 құрады.

Сыни қабылдау

Фильмге сыншылар өте жағымды баға берді. Кейбір сыншылар оны Витторио де Сиканың "Велосипед ұрылары" (1948) фильмімен салыстырды. Роджер Эберттің "Чикаго Сан Таймс" газетіндегі шолуында фильм "балаларға арналған дерлік мінсіз фильм" деп сипатталды, ол "көптеген американдық балалар фильмдеріндегі цинизм мен өткір тіл жоқ, керісінше, жақсылық пен тазалықпен жарқырайды". 1998 жылы бұл фильм "Оскар" сыйлығының "Ең үздік шетелдік фильм" номинациясына ие болған алғашқы иран фильмі болды, бірақ Роберто Бениньидің "Life Is Beautiful" итальяндық фильміне жеңілді. АҚШ-тағы кірістің көп бөлігі осы номинация жарияланғаннан кейін түсті. "Оскарға" ұсынылғаннан кейін фильм әлемдік деңгейде танымал болды және 1999-2001 жылдар аралығында бірнеше еуропалық, оңтүстік америкалық және азиялық елдерде көрсетілді. Фильм көптеген кинофестивальдарда сәтті көрсетілді және "Фаджр" кинофестивалі, Дүниежүзілік кинофестивалі, Ньюпорт халықаралық кинофестивалі, Варшава халықаралық кинофестивалі және Сингапур халықаралық кинофестивалінде жүлделер жеңіп алды. 1997 жылы Америка кино институтының фестивалінде Бас жүлдеге үміткер болды. Фильмді тамашалаған Сингапур режиссері Джек Нео мен оның әйелі балалардың бір-біріне деген махаббатын көріп, қол ұстасып жылады. "Children of Heaven" фильмі Неоға 2002 жылы түсірген "Мен ақымақ емеспін" фильмінде Сингапур жастарының мәселелерін зерттеуге шабыттандырды. Кейіннен 2009 жылы ITV телеарнасында 100 000 британдық көрермен көрді, бұл оны ITV-дегі сол жылдың ең танымал шетелдік фильміне айналдырды. 2008-2009 жылдар аралығында ITV телеарнасында фильмді барлығы қанша адам көргені белгісіз.