Кіріспе

Басқалардан ешбір қайтару күтпестен көмек сұрау

Тілеу (сонымен қатар қаңғылық) – адамдардан көбінесе ақша сияқты сыйлық беруді, ешқандай немесе аз ғана өтеу күтпестен, көмек сұрау амалы. Мұндай іс жасайтын адам қаңғыбас немесе тілеуші деп аталады. Қаңғыбастар көлік жолдары, қалалық саябақтар және базарлар сияқты қоғамдық орындарда кездесе алады. Ақшадан басқа, олар тамақ, сусын, темекі немесе басқа да ұсақ-түйек заттарды сұрауы мүмкін. Интернетте тілеу – бұл адамдардан жеке кездеспей, интернет арқылы ақша беруді сұраудың қазіргі заманғы тәсілі. Интернетте тілеу медициналық көмек және баспана сияқты негізгі қажеттіліктерді қанағаттандыруға, сондай-ақ қаңғыбастың қалауымен, бірақ оның қаржылық мүмкіндігіне сай келмейтін демалыс, мектеп саяхаттары және басқа да нәрселерді төлеу туралы өтініштерді қамтуы мүмкін. Қаңғыбастар дінге берілген кедейлерден (салиқалылар) ерекшеленеді, себебі кейбір салиқалылар ақша сұрамайды. Олардың күнкөрісі түрлі діни қызметтер, моральдық білім беру және мәдениетті сақтау арқылы қоғамға қайтарылады.

Тарих

Адамзат тарихының бастапқы кездерінен бері сұраныштар болған. Көшеде тілеу барлық елдерде кездеседі, бірақ оның кең таралуы мен нақты формасы әртүрлі.

Грекия

Ежелгі гректер пенес (гр. πένης, "белсенді кедейлер") мен птохос (гр. πτωχός, "пассивті кедейлер") арасын ажыратты. Пенес – жұмысы бар, бірақ күнкөрісіне жете алмайтын адам еді, ал птохос толығымен басқаларға тәуелді болды. Жұмыс істейтін кедейлерге жоғары әлеуметтік мәртебе берілді. Жаңа өсиетте Исаның қоғамның ең қиын жағдайдағы бөлігі саналатын птохосты құтқарушы ретінде бірнеше сілтемелер бар. Бай мен Лазар туралы мысал айтуда Лазар 'птохос' деп аталады және өте нашар жағдайда өмір сүрген болып көрсетіледі.

Ұлыбритания

Томас Харманның "Жайын ғалымдарға ескерту" (англ. A Caveat or Warning for Common Cursitors) атты кітабы алғаш рет 1566 жылы жарияланды. Жаңа заманғы Англиядан Роберт Гриннің "Қонжық аулау" туралы жазбаларында, соның ішінде "Қонжық аулауды қорғау" деген тақырыбында, "құрметті" адамдардың арасында одан да жаман қылмыстар бар екенін айтқан. "Жұмыссыздар операсы" (The Beggar's Opera) – Джон Гейдің 1728 жылы жазған үш актілі баллада операсы. Бамфилд Мур Кереудің өмірі мен оқиғалары алғаш рет 1745 жылы жарық көрді. Осыған ұқсас авторлар жаңа заманғы дәуірде көптеген еуропалық елдерде де кездеседі. Джексон Спилвогельдің сөзіне сүйенсек, "18 ғасырда кедейлік қалаларда да, ауылдарда да өте айқын мәселе болды. Болоньяда халықтың 25 пайызы тіршілікке кедейлікпен көрінетін, ал Майнцте – 30 пайызы қайыршы немесе әйелдер болып тіркелген. Франция мен Ұлыбританияда ғасыр соңына қарай халықтың шамамен 10 пайызы қайыр сұрау немесе қайырымдылыққа тәуелді болды." Ренессанс дәуірінен бастау алған Ұлыбританияның кедейлер заңдары қайыр сұрауға түрлі шектеулер қойды. Әртүрлі уақыттарда қайыр сұрау мүмкіндігі мүгедектерге ғана берілді. Бұл жүйе жұмыс үйіне айналды, онда басқа жұмыс таба алмаған адамдар аз мөлшерде тамақ алу үшін көбінесе қиын жағдайларда жұмыс істеуге мәжбүр болды. 20 ғасырдағы әлеуметтік мемлекет кедейлердің қажеттіліктерін мемлекеттік қаражат есебінен тікелей қамтамасыз ету арқылы қайыршылардың санын едәуір азайтты.

Үндістан

Үндістанда тілену – ежелден келе жатқан әлеуметтік құбылыс. Орта ғасырларда және одан бұрынғы заманда тілену дәстүрлі әлеуметтік құрылымда қабылданған, лайықты кәсіп ретінде қарастырылған. Тілену және мұқтаждарға садақа беру жүйесі Үндістанда бүгінгі күнге дейін кеңінен таралған, 2015 жылы 500 мыңнан астам тіленуші тіркелген. Қазіргі Үндістанда тіленушілер көбінесе лайықсыз деп қарастырылады. Көптеген адамдар тіленушілердің шын мәнінде мұқтаж емес екеніне сенеді, керісінше, оларды кәсіби тіленушілер деп атайды. Тілену арқылы алаяқтық жасау туралы кең пікір қалыптасқан. Ашрая Адикар Абхиян сияқты қоғамдық зерттеу ұйымдары бұл көзқарасқа қарсы тұрады, олар тіленушілер мен басқа да баспанасыз адамдардың басым көпшілігі мұқтаж және осал екенін мәлімдейді. Олардың зерттеулері көрсеткендей, 99 пайыз ерлер мен 97 пайыз әйелдер өте кедейлік, ауылдық жерлерден үмітсіздікпен көшіп келу және жұмыс таба алмау салдарынан тіленуге мәжбүр болады.

Мин әулеті

Минь әулеті орнағаннан кейін Пекиндегі көптеген шаруалар мен жұмыссыз еңбекшілер тіршілік үшін қайыр сұрауға мәжбүр болды. Мин дәуірінде қайыр сұрап ақша табу әсіресе қиын болды, себебі жоғары салықтар көптеген адамдардың қолжетімді кірісін шектеді. Пекиннің қатал қыстары қайыршылар үшін үлкен қиындық туғызды. Өлімге дейін тоңбайтындай етіп, кейбір қайыршылар жүк тасушыларға бір мыс ақша төлеп, қоймада түнеп қалатын. Ал басқалары суықтан сақтану үшін тыңайтқышқа көміліп, уландыру үшін мырыш жейтін. Жыл сайын мыңдаған қайыршылар уланғаннан және ауа райының әсерінен қаза тапты. Көптеген қайыршылар ақша табу үшін өнер көрсетіп немесе жануарларды үйретіп, көрермендерге тамашалатытын. Кейбір адамдар қайыршыларды пайдаланып, "Керісік басшыларына" айналды. Керісік басшылары қайыршыларды азық-түлікпен қамтамасыз етіп, олардың күнделікті табысының бір бөлігін сыйлық ретінде алып отырды. Керісік басшылары көбінесе артық табыстарын қайыршыларға қайтарып беретін, бірақ үстеме ақы алып, олардың өзіне тәуелділігін арттырып, тіпті құлдыққа дейін жеткізетін. Керісік басшылары айтарлықтай байлыққа ие болғанымен, олар төмен дәрежелі азаматтар саналды. Керісік басшы лауазымы көбінесе отбасылық жолмен беріліп, кез келген кәсіптік өзгеріске қарамастан, сол адаммен бірге қалуы мүмкін. Құдайға садақа беру парызы діни орындарға, мысалы, ғибадатханалар мен мешіттерге сырттан жасалған жомарт сыйлықтардың себебін түсіндіреді, себебі олар Алланың атынан тілек айтып қайыр сұрағандарға көмектеседі. Яһуди дінінде Цедака маңызды орынға ие. Яһудилердің маасер кесафим дәстүрі бойынша, табысының 10 пайызын ақшалай ондық ретінде беру қажет, көбінесе кедейлерге беріледі. Буддизмде монахтар мен монахтар дәстүрлі түрде қайыр сұрап өмір сүреді, дәл сол сияқты тарихи Гаутама Будда да солай істеген. Бұл, басқа да себептермен қатар, діндарлар монахтарға тамақ, дәрі-дәрмек және басқа да қажетті заттарды беру арқылы діни еңбек етіп, сауапқа ие болуы үшін жасалады. Монахтар көбінесе тамақ сұрауға мұқтаж болмайды; қазіргі Мьянма, Таиланд, Камбоджа, Вьетнам және басқа буддалық елдердің ауылдары мен қалаларында әр таңертең үй иелері жергілікті ғибадатханаға баратын жолмен ағылып, монахтарға тамақ беруге жиналады. Шығыс Азияда монахтар мен монахтар өздерін асырау үшін егіншілікпен айналысуы немесе жұмыс істеп табыс табуы күтілді. Киелі кітапта айтылғандай, Иса қарапайым өмір сүрген. Ол шәкірттерін: "Жолға тек таяқ алып, нан, қалта немесе белдемеде ақша алмаңдар, тек аяқ киім киіңдер және екі көйлек кимеңдер" деп насихаттаған. Мин Қытайын бұрынғы қайыршы Чжу Юаньчжан құрған. Бала кезінде ашаршылықтан жетім қалған Чжу Юаньчжан көмек сұрап Хуанцзюэ ғибадатханасына барган. Ғибадатханада тұрушыларды асырауға қаражаты жетпеген соң, ол Қытайды аралап, тамақ сұрап қайыр сұраушы монахқа айналды.

Заңдық шектеулер

Қайыр сұрау әр түрлі уақытта және әр түрлі себептермен шектелген немесе тыйым салынған, көбінесе қоғамдық тәртіпті сақтау немесе адамдарды жұмыс істеуге, қайыр сұрауға емес, ынталандыру қажеттілігімен байланысты. Еуропаның әртүрлі кедейлер заңдары Ренессанс кезеңінен бастап қазіргі заманға дейін қайыр сұрауға тыйым салған немесе реттеген, тиімділік және күшін қолдану деңгейі әртүрлі болды. Осындай заңдарды көптеген дамып келе жатқан елдер де қабылдады. АҚШ пен Канаданың әртүрлі юрисдикцияларында "агрессивті тікелей сұрау" заңмен тыйым салынған, бұл әдетте жалғасып тұратын немесе қорқыту сипатындағы қайыр сұрау ретінде анықталады.

Ауғанстан

Ауғанстанда тікелей сұранып ақша жинауға тыйым салынды, бұл көбінесе Кабул, Герат және Мазар-и-Шариф қалаларында кездеседі.

Австралия

Австралияның әр штаты мен аумағында тікелей сұранып, қайыр сұрауға қатысты нақты заңдар бар. Виктория, Оңтүстік Австралия, Солтүстік территория, Квинсленд және Тасманияда қайыр сұрау қылмыс болып саналады.

Австрия

Ел бойынша жалпы тыйым салынбаған, бірақ бірнеше федералды штаттарда заңмен тыйым салынған.

Бельгия

Бельгияда тілеу заңмен рұқсат етілген, бірақ муниципалитеттер оны шектеуге құқылы.

Болгария

Болгарияда қылмыстық кодекстің 329-бабына сәйкес жүйелі тікелей сұраныш жасау (қайнау) заңсыз.

Канада

Онтарио провинциясы 1999 жылы «Қауіпсіз көшелер туралы» заңды қабылдады, ол қайыршылықтың белгілі бір түрлерін, әсіресе «агрессивті» немесе ұятты қайыршылықтың нақты шектеулі жағдайларын шектеуге бағытталған. 2001 жылы бұл заң Канаданың Құқықтар мен бостандықтар хартасымен қолдау тапты. 2007 жылдың қаңтар айында Онтарио апелляциялық соты да заңды қолдады. Қайыршылыққа қарсы қабылданған заңдарға жауап ретінде Оттава қайыршыларының одағы құрылды, ол қайыршылардың саяси құқықтары үшін күреседі. Одақ – Дүниежүзілік өнеркәсіп жұмысшылары кеңесінің бөлімшесі. Британдық Колумбия 2004 жылы Онтарио заңына ұқсас «Қауіпсіз көшелер туралы» өз заңын қабылдады. Сондай-ақ, сол провинцияда мұндай заңдарға қарсы болатын сыншылар да бар.

Чили

Чилиде 1998 жылы тілену қылмыс емес деп жарияланды. Бірақ, қалалық әкімдіктер уақыт-уақыт тіленуге тыйым салуды қалалық ереже ретінде қайта енгізуге әрекеттеніп отырады.

Дания

Тарихи тұрғыдан алғанда, қайыршыларды қала немесе ауданның "Stodderkonge" немесе "қайыршы патшасы" басқаратын. Бүгінде Данияда қайыр сұрау қылмыстық кодекстің 197-бабына сәйкес заңсыз, онда былай делінген: Полиция ескертуіне қарамастан қайыр сұраған немесе 18 жасқа толмаған, оның отбасына жататын адамды қайыр сұрауға рұқсат берген адам 6 айға дейін бас бостандығынан айырылады. Егер жағдай жеңілдетілсе, жазадан бас тартқанға болады. Осы заң бойынша ескерту 5 жыл бойы күшінде болады. 2) Жаяу жүргіншілер көшелерінде, вокзалдарда, супермаркеттерде немесе қоғамдық көлікте жасалған әрекеттерге ескерту талап етілмейді. 3) Жазаны белгілеу кезінде, егер әрекет 2-тармақта аталған орындардың бірінде жасалса, ол жағдайды ауырлататын фактор ретінде қарастыру керек. Сонымен қатар, көшеде мазасыздық тудыратын қайыр сұрау (сонымен қатар "utryghedsskabende tiggeri" деп те аталады) үшін 14 күнге дейін қамау жазасы көзделеді.

Англия мен Уэльс

1824 жылғы "Кезбұрыштар туралы" заң бойынша тікелей сұраныш жасау (қайнау) заңсыз. Бірақ, ол түрме жазасын көздемейді және көп қалаларда күшін жойған, алайда заң барлық қоғамдық жерлерде қолданылатындықтан, қоғамдық көлікте жиі қолданылады. Жергілікті билік белгілі бір аймақтар үшін қоғамдық кеңістіктерді қорғау туралы бұйрықтар шығарып, тікелей сұраныш жасауға (қайнауға) айыппұл салуға болады.

Финляндия

Финляндияда 1987 жылдан бері тілену заңды, ол кезде мүсікілік заң жойылды. 2003 жылы Қоғамдық тәртіп туралы заң жергілікті өкімет ережелерін алмастырып, тіленуді қылмыстан босатті.

Франция

1994 жылы тіленшілікке қарсы заң күшін жойды, бірақ қатігез жануарлармен немесе балалармен тіленшілік жасау әлі де тыйым салынған.

Венгрия

Венгрияда жалпыұлттық тыйым салынған. Бұған Будапешт сияқты қалаларда қоқыс контейнерлерінен заттар жинауға тыйым салатын қатысты заңдардың күшейтілуі кіруі мүмкін. Осы заң бойынша, Әлеуметтік қамсыздандыру департаментінің қызметкерлері полицияның көмегімен қайыршыларды ұстауға рейдтер жүргізеді, олар кейін "қайыршы соттары" деп аталатын арнайы соттарда сотталады. Сотталған жағдайда, олар "қайыршы үйлері" деп аталатын, сондай-ақ "Сева Кутир" деп белгілі сертификатталған мекемелерге бір жылдан он жылға дейінгі мерзімге қамауға, оқытуға және жұмысқа орналастыруға жіберіледі. Дели үкіметі қайыр сұрауды қылмыстық қылмыс деп есептегеннен бөлек, жол тораптарында қайыр сұрауды да қылмыстық қылмыс деп санайды, бұл қайыр сұраудың "көйлексіздігін" азайту және жол қозғалысының үздіксіз ағынын қамтамасыз ету мақсатында жасалған. "Аашрай Адхикар Абиян" және "Азаматтық бостандықтар халық одағы" (PUCL) осы заңды сынап, оны жоюға шақыруда. BPBA-ның 2(1) бабында "қайыршылар" деп тікелей қайыр-садақа сұраған адамдарды, сондай-ақ күнкөріс құралы жоқ және қайыршы болып саяхалаған адамдарды кең түрде анықтайды. Сондықтан, осы заңның іске асырылуы кезінде үйсіз адамдар көбінесе қайыршылар деп жаңылысады. 2021 жылы Жоғарғы Сот қайыр сұрауға тыйым салудан бас тарды және қайыр сұраудың әлеуметтік-экономикалық проблема екенін мәлімдеді.

Ирландия

Ирландияда "бейкүнә" тілеу заңды, бірақ "агрессивті, қорқыныш тудыратын немесе қауіпті әрекетпен" тілеу заңсыз, айыппұл төленуі мүмкін. Gardaí (полиция) сондай-ақ, белгілі бір жерлерде тілеушілерді басқа жерге, мысалы банкоматтың, түнгі сақтау орнының, сауда автоматтарының немесе дүкен кіреберісінің жанынан жылжытуға құқылы. "Басқа біреуді тілеуге ұйымдастыру немесе бағыттап беру" де заңсыз; 2011 жылғы Қылмыстық Әділет (Халық Тәртібі) Заңы бойынша 200 000 евро айыппұл салынуы немесе 5 жылға дейін бас бостандығынан айырылуы мүмкін. Бұл заң рома ұйымдарының тілеуін ұйымдастыруға жауап ретінде қабылданды. Осы заңға дейін тілеу 1847 жылғы Ұлы ашаршылық кезінде қабылданған "Көшпенділік (Ирландия) Заңымен" тыйым салынған. 2007 жылғы Жоғарғы сот шешімі бойынша, ол "өте тұманды және сөз бостандығы мен байланыс құқығын қамтитын конституциялық қағидаларға қайшы" деп танылды.

Италия

Балалармен немесе жануарлармен тілеуге тыйым салынған, бірақ заң орындалмайды. Жапонияда үйсіздік кең таралған болса да, мұндай адамдар сирек тілейді.

Оңтүстік Корея

Көптеген тіке сұрау заңсыз. Әсіресе, егер ол біреуді мазаласа, немесе жол қозғалысына кедергі келтірсе, немесе жеке мүдде үшін жасалса.

Латвия

2012 жылы Риганың тарихи орталығында тікелей сұрауға тыйым салынды. Ригада тарихи қала орталығынан тыс жерде тікелей сұрау үшін сұраушының жеке куәлігі болуы қажет.

Литва

Вильнюс елордасында тіленуге және тіленушіге ақша беруге тыйым салынған. Екеуі де 2000 лит (770 еуро) көлемінде айыппұл төлеуі мүмкін.

Люксембург

Люксембургте жалбау заңды, бірақ егер ол топта немесе жалбаушы ұйымдасқан күш-жігердің бір бөлігі болса, онда рұхсат етілмейді. Рома құқықтарын қорғаумен айналысатын Chachipe атты үкіметтік емес ұйымның мәліметінше, Люксембург құқық қорғау органдары 1639 жалбау дерегін тіркеген. Рома жалбаушылары тұтқындалып, қолдарына кісен салынған, полиция бөлімшелеріне жеткізіліп, сағаттап ұсталып, ақшалары тәркіленген.

Непал

1962 жылы тіленшілікке (тыйым салу) туралы заң енгізілгенімен, ол күшіне енбеді және полиция бағалауынша, сол кезден бері ел астанасы Катмандудағы тіленшілер саны 5000-нан асып кетті. Ақша сұрау немесе сүт сұрап, оны дүкенге қайтарып ақша алу сияқты жалпы тіленшілік әдістерінен бөлек, Непалда шетелдіктерден аяқ киім қорабын қымбат бағаға сатып алуын сұрап алаяқтық жасайды. Бұл аяқ киім қорабы тіленшінің тұрақты күнкөрісіне көмектеседі деп мәлімделеді, бірақ шындығында ол сатушыға ақша үшін қайтарылады.

Норвегия

Кейбір аймақтарда тіке сұрауға тыйым салынған, және 2015 жылы жалпыұлттық тыйым салу жоспарланған еді, алайда Орталық партия қолдауын кері тартып алғаннан кейін бұл жоспардан бас тартылды.

Польша

Польшада жұмыс істеуге қабілетті болса немесе қысым көрсету арқылы немесе алаяқтықпен қоғамдық жерлерде тілеу заңсыз болып табылады (58-бап). Тілеушіге 365 еуро айыппұл салынады. Егер біреу кәмелетке толмаған, әлсіз немесе оған тәуелді туысын тілеуге мәжбүрлесе немесе оған қамқорлық жүктеліп, сол адамды тілеуге итерсе, онда оған қамау, бостандықтан айыру немесе айыппұл салынады (104-бап).

Португалия

Португалияда сұраныш етушілер көбінесе католик шіркеулерінің алдында, светофорларда немесе Лиссабон мен Порту қалаларының орталықтарындағы арнайы белгіленген жерлерде тілекке келтіреді. Португалияда тілекке келтіру заңмен рұқсат етілген. Көптеген әлеуметтік және діни ұйымдар үйсіз және сұраныш етуші адамдарға көмек көрсетеді, ал Португалияның әлеуметтік қамсыздандыру жүйесі оларға күнкөріс үшін ақшалай жәрдем төлейді.

Қатар

Қатар қылмыстық кодексінің 278-бабына сәйкес, тілеукорлық жасағандарға ең жоғары бір жылға дейін жаза беріледі. Бұл жаза 2006 жылдың шілдесіне дейін ең жоғары үш ай болған еді. Балама ретінде, арнайы түзету мекемесіне қамау қарастырылады. Кез келген жағдайда ақша тәркіленеді. Бұл заң осы мақсатта жұмыс істейтін полиция бөлімімен қамтамасыз етіледі.

Румыния

1991 жылғы 61-заң жұмыс істей алатын адамның халықтан қайыр сұрауын тұрақты түрде жалғастыруына тыйым салады. АҚШ Мемлекеттік департаментінің адам құқықтары жөніндегі есебінде рома балаларының "қарқынсыздық және тікелей сұраныш" бойынша тіркелген жағдайлары көрсетілген.

Америка Құрама Штаттары

Сан-Францисконың кейбір аймақтарында тікелей сұраныш жасауға тыйым салынған. 2010 жылдың мамыр айында Бостон қаласының полициясы қала орталығындағы көшелердегі қайыр сұрауға қарсы күрес бастады және тұрғындарға қайыр сұраушыларға ақша бермеуді ескертіп, түсіндіру жұмыстарын жүргізді. Бостон полициясы белсенді сұраныш жасауды, яғни агрессивті қайыр сұрауды, пассивті сұраныш жасаудан ажыратты – мысалы, қолында стақанмен дүкен есігін ашып, ештеңе айтпау. АҚШ соттары қайыр сұрау Бірінші түзетудегі сөз бостандығы ережелерімен қорғалады деген шешімді бірнеше рет қабылдады. 2013 жылдың 14 тамызында АҚШ-тың апелляциялық соты Мичиган штатының Гранд-Рапидс қаласындағы қайыр сұрауға тыйым салатын заңды сөз бостандығы негіздерімен жоққа шығарды. 2012 жылы Калифорния штатының Арката қаласында дүкендердің жиырма фут (шамамен алты метр) қашықтығында қайыр сұрауға тыйым салатын заң да осыған ұқсас себептермен күшін жойды. Балтимор қаласында бірнеше коммерциялық емес ұйымдар полицияның заңды күштендіруіне және жасөспірімдерді қамауға алуына қарамастан, "сүрткіш балаларды" (squeegee kids) көшеден алып тастау үшін жұмыс істеп жатыр.

Қаражатты пайдалану

2002 жылы Торонтода 54 қайыр сұраушыға жасалған зерттеуде олардың ай сайынғы орташа табысы 638 канад доллары (CAD) екені анықталды. Сұрауға қатысқандардың орташа есебі бойынша, олар тамаққа 200 доллар, ал алкоголь, темекі және есірткіге 192 доллар жұмсаған. Фрейзер институты бұл зерттеуді сынап, табысты қайыр сұрау түрлерін есепке алмау және зерттеуге қатысқан қайыршылардың берген мәліметтерінің сенімсіздігіне назар салды. Солтүстік Америкада қайыр сұрау арқылы алынған ақшаның есірткі және басқа да тәуелділіктерді қолдауға жиі жұмсалатыны хабарланады. Мысалы, Канаданың Манитоба штатының Виннипег қаласындағы көмекшілер қаланың қайыр сұраушылары арасында сауалнама жүргізіп, олардың шамамен үштен екісі берілген ақшаның бір бөлігін темекі өнімдерін сатып алуға, ал үштен бірі – еріткіштерді немесе алкогольді сатып алуға қолданғанын анықтады.

Талондар

Көшеде тіленшілік жасап жүрген адамдар жинаған ақшаны ішімдікке немесе есірткіге жұмсауы мүмкін деген алаңдаушылықтардың салдарынан, кейбір адамдар тіленшілерге ақша берудің орнына, сыйлық карталарын немесе тағам мен қызметтерге арналған купондарды беруге кеңес береді. Сондай-ақ, кейбір паналар өз орналасқан жері мен қызметтері туралы ақпарат жазылған визиткаларды ұсынады, оларды қолма-қол ақшаның орнына беруге болады.

Көркем өнер саласында

Көркем өнерде қаңғыбаздардың көп бейнелері кездеседі.