Кіріспе

Швеция королі Үлкен Инге (швед. Инге Стенкильссон; көне скандинав. Ингі Стейнкельссон; шамамен 1105–1110 ж. қайтыс болған) – Швеция королі. Ағылшын әдебиетінде ол Ингольд деп те аталады. Аз ғана дереккөздер оның патшалық мерзімін толыққанды суреттеуге мүмкіндік бермейді, бірақ ол екі он жылдан астам уақыт бойы дау-дамайлы, бірақ нәтижелі билік құрғаны белгілі. Ол Швециядағы алғашқы монастырды құрған және түркі діндеріне қарсы қатал шаралар қолданған, дінге берілген христиан ретінде ерекшеленеді. Корольдік әлі де ақсүйектердің одақтарына негізделген тұрақсыз мемлекет болды, ал Ингедің негізгі билік орталығы Вестергётланд және Остергётландта орналасқан; оның билігін еске түсіретін ең ерте деректердің бірі оны геаттардың патшасы – рекс гауторум деп атайды.

Өмірбаян

Инге бұрынғы король Стенкиль мен швед ханшайымының ұлы еді. Инге патшалық билігін ағасы Халстен Стенкильсонмен бөлісті, бірақ Инге билігінің нақты уақыты туралы көп мәлімет жоқ. Ингеге жазған Папа Григорий VII хатта 1080 жылы ол "шведтердің патшасы" деп аталады, бірақ кейінірек жазылған хатта, 1081 жылы, Ингеге және басқа патшаға "А" (оның ағасы Халстен немесе Хокан Қызыл) Батыс Геаттардың патшалары деп аталады. Инге ескі дәстүрлерді құрметтемегені және блоттың пұтқа табыну салтын орындаудан бас тартқаны үшін шведтермен бас тартуға мәжбүр болды. Осылайша Блот Суэйн (Свейн Құрбандық) патша болып сайланды. Герварвар сагасында Свеннің өрлеуі, орнынан түсуі және Ингедің Вестерготландқа қалай айдалып кеткені баяндалады: Вестерготландта Инге кейінгі дәстүрге сәйкес қазіргі Фалькёпингке жақын Бюрумда өмір сүрді. Skáldatal-ға сәйкес, Маркус Скеггьясон есімді исландтық скальд оның сарай ақындарының бірі болған. Маркус 1084 жылдан бастап Исландияның заңдар спикері болды. Скандинав әдебиетіндегі Инге мен Блот Суэйн туралы мәліметтер одан алынған деген болжам бар. Бұл жағдайда Блот Суэйннің қысқа билігі 1080-ші жылдардың басында аяқталады. Монастырда Швецияның алғашқы монастыры және Скандинавиядағы ең көнелердің бірі орналасқан. Аббатхана бенедиктиндіктерге тиесілі және Папа Паскаль II-нің бұйрығымен құрылған. Даниядағы Лундта скандинавтық архиепископты дайындаудың бір қадамы ретінде 1100 жылы шведтердің тізімі мен провинциялары туралы тізім жасалды, бұл Инге патшалығы туралы түсінік береді. Сейлер (Suethia-дағы Nomina ciuitatum) Скара, Лионга, Каупинга, Туна, Стригин, Сигитуна және Ароса деп аталады. Олардың ішінен Скара мен Сигитунаны Скара мен Сигитуна деп оңай анықтауға болады; оларды Бремендік Адам епископтардың орындықтары ретінде атап өткен. Лионга мен Стригин, мүмкін, Линчепинг пен Стренгнес, ал қалғандарын анықтау қиын. Бұл тұрақты әкімшілік бірліктер емес, едәуір христиан халқы бар жерлер болуы мүмкін. Сонымен қатар, провинциялар немесе "айлдар" (Nomina insularum, de regno sueuorum) - бұл Gothica australis (Эстергётланд), Gothica occidentalis (Вестергётланд), Guasmannia (Вестманланд), Sundermannia (Сёдерманланд), Nerh (Нерке), Tindia (Тиундаланд), Fedundria (Фьедрундаланд), Atanht (Аттундаланд), Guthlandia (Готланд), Guarandia (Веренд), Findia (Финляндия немесе Финнведен), Hestia (Эстония), Helsingia (Хельсингланд), Guarmelande (Вермланд) және Teuste (Тюст). Эстонияның және мүмкін Финляндияның қосылуы бұл аймақтар Инге патшалығына тиесілі екенін білдірудің орнына миссионерлік ықпалға немесе амбицияларға сілтеме жасауы мүмкін. Дегенмен, Инге өзінің бір қызын Новгород князіне үйленді, бұл шығысқа бағытталған белсенді династиялық саясатты көрсетеді. Бұл кезде Инге мен Норвегия патшасы Магнус Бос аяқ соғысып жатыр, өйткені Магнус Дальсланд провинциясына иелік етуді аңсап отырды. Норвегиялық бекініс Венерн көліндегі Кландсо қаласында салынған. Алайда, Инге қыста мұз үстінде күшті әскермен жүріп, гарнизонды берілуге мәжбүр етті. Кейіннен Магнус Швецияның батысына жаңа әскерлерімен шабуыл жасады, бірақ Фуксарнеде Инге оған шабуыл жасады. Гейттер норвегиялық әскерді майданнан қуып шықты, ал Магнус өмірін сақтап қалуға шамасы жетті. Алайда, 1101 жылы соғыс Кунгальлада жасалған бейбіт келісіммен аяқталды. Бұл кездесуде Инге қызы Маргаретаны патша Магнусқа әйел ретінде берді, ал Дальсландты қалыңдық ретінде берді.

Өлім

Гервар сагасында Инге қарттықтан қайтыс болғаны және өліміне дейін билік еткені айтылады. Кейінгі жергілікті дәстүр бойынша, Инге бастапқыда Бжурумдағы шағын шіркеуге жерленген, бірақ оның мәйіті кейін басқа жерге көшірілген. Ингенің нақты қабірі, бастысы, оның ұлы Рагнвальд салған аббат шіркеуінің бөлігінде, Врета аббаттығында табылған сүйектер жиынтығы болуы мүмкін. Ингеге тиесілі болуы ықтимал барлық қаңқалардың ұзындығы шамамен екі метрге жетеді, бұл Снорридің сипаттамасының дұрыс екенін көрсетеді.