Жохан 3:16 - Құдайдың махаббаты мен құтқару жолы

Кіріспе

Киелі кітаптағы өлең
Киелі кітаптағы өлең

Жақия 3:16 – Жаңа өсиеттегі төрт Інжілдің бірі – Жақия Інжілінің үшінші тарауындағы он алтыншы өлең. Бұл Киелі кітаптағы ең танымал өлеңдердің бірі және христиан дінінің орталық доктриналарының бірін – Әке (Құдай) мен Құдайдың Ұлы (Иса) арасындағы қарым-қатынасты қысқаша түйіндейді. Әсіресе евангелистік протестанттар арасында кең танымал, бұл өлең христиандық бұқаралық ақпарат құралдары мен тұлғалары жиі сілтеме жасайды. Король Джеймс нұсқасында былай делінген:

«Құдай әлемді соншалықты сүйгендіктен, Өзінің жалғыз Ұлын берді, оған сенгеннің бәрі де жойылмай, мәңгілік өмірге ие болсын». Жақия 3:16 – тек Інжілде ғана кездесетін Никедим, парызшыл, және Құдайдың Ұлы Иса арасындағы әңгімеде айтылады және Құдай Әкенің Исаны адамзатты құтқару үшін жіберу ниеттерін көрсетеді.

Киелі кітаптағы мәнмәтін

Жоханның Ізгі хабарының үшінші тарауы парызшыл Никөдем мен яһудилердің саяхатшы уағызшысы Исаның әңгімесімен басталады. Никөдем синоптық Евангелияларда есімдерін таппайсыз, және Жохан оны төрт рет есітеді: басқалары – 2:23–25, онда ол пайда болды, бірақ есімдері айтылмады; 7:50; және 19:39. Бұл кездесу, мүмкін Иерусалимде болған, Исаның құмарлығының бір бөлігі болып табылады. Мәтін, Марқ және Лұқадан айырмашылығы, Жоханның Евангелиясы ғана Исаның өмірін хронологиялық тәртіппен емес, басқа тәртіппен баяндайды. Никөдем екінші храмдық иудаизмдегі яһудилердің діни қозғалысы – парызшылдардың мүшесі болды. Ол халахаға (яһуди заңына) қатаң ұмтылуымен және Исаның уағыздауына деген қарсылығымен белгілі болды. Басқа парызшылдармен қиындықтарды болдырмау үшін Никөдем Исаға түнгі уақытта келді; бұл Исаның алдында парызшылдың оң жағынан қарауының жалғыз мысалы. Кейін Никөдем Исаның шәкірті болды. Никөдем Исаның "Құдайдан келген ұстаз" екенін білгенін айтты. Ол содан кейін былай деді: "Егер Құдай оныңмен болмаса, ол осы сияқты кереметтерді істей алмас еді". Олар Құдайдың Патшалығын көру үшін жаңадан туу қажеттігі және дене өлгеннен кейін рух қайда баратыны туралы талқылады. Содан кейін Иса құтқару туралы және оған сенбегендердің жазаланатыны туралы айтты. Ол сондай-ақ Никөдемді теологияны түсінбегендігі үшін сынады.

Экзегезис

Жохан 3:16 «Киелі кітаптың алтын мәтіні», «қорытынды жақсы хабар» және «әрбір адамның мәтіні» деп аталады. Иоанн теологиясының маңызды өлеңдерінің бірі болып, ол Құдайдың Исаны жіберу себебіне қатысты. Христиандық сенімде Исаға сену сенушіге мәңгілік өмір сыйлайды деп есептеледі. Мәңгілік өмір Иоанн жазған жақсы хабардың барлық бөлігінде басты орын алады және алғаш рет осы өлеңде кездеседі. Теолог Ларри Хуртадо бұл өлеңнің христиандық сенімде Исаның маңыздылығын көрсететінін айтады. Методист пасторы К.К. Барретт былай деп жазды: «Сенушілерге сыйланған мәңгілік өмір туралы айтылуы, Мәсіхтің Құдайдың сүйіспеншілігі мен сот ісіндегі жұмысының жалпы мағынасын көрсетеді». Бұл өлең (Жохан 3:15 және Жохан 3:17 сияқты) кейбір адамдар христиандық универсализмді қолдау үшін пайдаланған, яғни барлық адамдар ақырында Құдай тарапынан құтқарылатындығы немесе тозақта мәңгілік азаптау жоқ екендігі туралы көзқарас. Алайда, англикан епископы Н.Т. Райт бұған қарсы шығып, «оның ұстанымы өте анық: Құдай Өзінің ұлы сүйіспеншілігімен барлық адамдар үшін құтқарылудың жалғыз жолын жасады. Осы жолдан бас тартқандарға басқа амал қалмайды. Ал құтқарылу жолын қабылдау, Иоанн үшін де, Пауыл үшін де Иса Мәсіхке сеніммен байланысты» деді.

Мақсаты

Теологтар бұл аяттың мақсаты – христиандардың сенімін нығайту екенін, жақсы хабар тарату құралы емес деп санайды. Себебі, Жохан 3:16-да маңызды қасиетті амалдарға (қайта оралу және крещение сияқты) қатысты тікелей бұйрықтар жоқ. Теолог Дэвид Паусонның айтуынша, евангелизмде тыңдаушыларға "қалай дұрыс жауап беруге боладысын, өмірде нақты өзгеріс үшін жеткіліксіз жай ғана шешімге келуге" айтпайтын аятты пайдалану қиын. Бұл жақсы хабардың жағдайымен және сыртқы евангелистік күшпен айналыспайды. Керісінше, аяттың баса назары – христиандардың сенімін сақтауға жасалған.

Христиандық түсініктеме

Иоанн 3:16 теологиялық түсіндірмелерде жиі қолданылады. Евангелист Андреас Кёстенбергердің пікірінше, бұл аят Исаға сенуге негізделген христиан дінінің орталық тұжырымдамаларын қамтиды, сондай-ақ: «орта жол жоқ: Ұлға сену (мәңгілік өмірге алып келеді) немесе оған сенуден бас тарту (құрылысқа алып келеді) – жалғыз мүмкіндік». Христиан философы Уильям Лейн Крейг бұл аяттың Иса арқылы ғана құтқарылуды білдіретінін айтты. Теолог Пол Т. Батлер былай деді: «Құдай шексіз махаббатымен қозғалған жалғыз Ұлын адамдарды жазалау үшін емес, Оның Ұлына сенетін әрбір адамды құтқару үшін жіберді. Бұл мәтін Құдайдың бізге тек Өзі үшін емес, біз үшін махаббат танытқанын көрсетеді». Киелі кітап зерттеушісі Ф. Ф. Брюс Иоанн 3:16 аятты Құдайдың барлық адамдарға шексіз және әмбебап махаббатының бар екендігінің дәлелі деп түсіндірді. Барретт құтқарылудың тек Исаға сенгенде ғана пайдалы болатынын атап өтті. Кальвинист теолог Д. А. Карсон бұл аят «адамдарға қатысты Құдайдың махаббаты олардың әдемілігінен емес, «Құдай – махаббат» деген ұлы шындықтан туындайтынын» көрсетеді деді. Теолог Роберт Э. Веббер оны «тарихтың барлық кезеңін қамтитын кең ауқымды оқиғаға шақыру» деп сипаттады. Киелі кітапқа түсіндірме жазушы Ж. Рэмси Майклс былай деп жазды: «Құдайдың құтқару ниеті бар, ал Оның құтқаруының ауқымы бүкіл әлемді қамтиды. Оның барлық адамзатқа деген махаббаты Оның жалғыз Ұлын [өлімге] бергенімен көрінді». Католик дін қызметкері Брюс Ваутер былай деді: «Мәсіхтің құрбандығы арқылы бізге берілген мәңгілік өмірдің сыйы Құдайдың әлемге деген теңдесіз махаббатымен ғана түсіндіріледі». Англикан дінбасы Леон Моррис Құдайдың әмбебап махаббатын Ескі өсиетте жиі айтылатын Құдайдың яһуди халқына деген арнайы махаббатымен салыстырды. Ол содан кейін «Құдайдың махаббаты барлық адамзатты қамтуға жеткілікті кең екендігі – христиандық идеяның ерекшелігі. Оның махаббаты кез келген ұлтқа немесе рухани элитаға ғана шектелмейді. Бұл Оның махаббат екенін көрсетеді». Пресвитериан пасторы Ламар Уильямсон Иоанн 3:16 аятының Исаның Құдай Ұлы ретінде христиан дініндегі маңыздылығын баса көрсететінін анықтады. Католик теологы Нил М. Фланаган бұл аяттың Иоанн теологиясының негізгі бөлігі екенін айтты.

John 3:16 has been popular for theology comments. In evangelist Andreas J. Köstenberger's opinion, the verse summarizes central teachings in Christianity that are to put beliefs in Jesus, and "there is no middle ground: believing in the Son (resulting in eternal life) or refusing to believe (resulting in destruction) are the only options." Christian philosopher William Lane Craig said the verse denotes salvation through Jesus only. According to theologian Paul T. Butler: "God, motivated by infinite love, sent His only son not to condemn but to save everyone who believes in His Son This text shows God loving us, not for His sake alone, but for our sakes." Biblical scholar F. F. Bruce interpreted John 3:16 that God has a limitless and universal love to all humans. Barrett noted that the salvation would only be advantageous whenever there is a belief in Jesus. Calvinist theologian D. A. Carson said the verse "makes it clear that, as applied to human beings, the love of God is not the consequence of their loveliness but of the sublime truth that 'God is love'." Theologian Robert E. Webber described it as "an invitation to embrace a sweeping story that encompassed the whole of history". Bible commentator J. Ramsey Michaels wrote: "God's intent is a saving intent, and the scope of his salvation is worldwide. His love for the whole human race expressed itself in the giving of his only Son [who would] die on the cross." Bruce Vawter, a Catholic priest, stated: "The only explanation that we shall ever have of the gift of eternal life made possible for us in the redemption achieved in Christ is the incredible love of God for the world." Anglican priest Leon Morris compared the idea of God's universal love with God's exclusive love to Jews, which is frequently mentioned in the Old Testament. He then concluded that "it is a distinctively Christian idea that God's love is wide enough to embrace all mankind. His love is not confined to any national group or any spiritual elite. It is a love which proceeds from the fact that He is love." Presbyterian pastor Lamar Williamson found that John 3:16 emphasises the significance of Jesus in Christianity as God the Son. Catholic theologian Neal M. Flanagan said that the verse is pivotal to the Johannine theology.

Исаның сөздері ретінде мәртебе

Жақия 3:21-ден бастап, әңгіме Исаның монологына айналады. Ежелгі Киелі кітап көшірмелерінде диалогтарды белгілеу үшін тырнақшалар қолданылмағандықтан, библия зерттеушілері Иса мен Нікөдемнің сөйлесімінің қайда аяқталатыны туралы пікірталас жүргізеді. Жохан 3:16-ның бір евангелисттің (әдетте Жохан Евангелисі деп аталады) жеке түсіндірмесі болуы мүмкін деген болжамдар туды, бірақ бұл мәселе әлі де даулы. Паусон Исаның үшінші жақта сөйлеуінің, айтқандарын қайталауының немесе кеңейтуінің сирек кездесетін жағдай екенін айтты. Иса өзін ешқашан "жалғыз туған Ұл" деп атаған емес, керісінше, "Адам Ұлы" деп атаған. "Жалғыз туған Ұл" атауы Исаға Ізгі хабаршының бірінші кітабында берілген. Теолог Роберт Ван Ворст Жохан 3:16-ның Исаның сөздері екенін білудің маңызды еместігін, ал Иса айтпаған сөздер де айтқандарымен бірдей шындыққа ие екенін мәлімдеді.

Сөздік

Киелі кітап зерттеушілері Жохан 3:16-ның мәтінін тікелей, қысқа және авторитетті деп санайды. «Кинг Джеймс» нұсқасында бұл аяттың ұзындығы 25 сөзден тұрады. Біріншіден, аят «for» сөзімен басталады, бұл алдыңғы аятпен байланыстыру үшін қолданылады. Мұнда Құдай – Әке, яғни Ұш Тұрғанның бірінші тұлғасы ретінде түсіндіріледі. «So» сөзі – «осылайша» деген мағынаға жақын – Жохан 3:15-тегі салыстыруды көрсетеді. Бұл сан емес, бірақ көптеген қазіргі заманғы аудармаларда (мысалы, «Amplified Bible»-да) дұрыс емес түсіндірілген. Көптеген ғалымдар сөзді бастапқы мағынасын сақтау үшін бастапқы жақын орналастыру керек деп мәлімдеді, өйткені түпнұсқалық Киелі кітап тілі – грек тілінде былай делінген: Ὡς γὰρ ἠγάπησεν ὁ θεὸς τὸν κόσμον, ὥστε τὸν υἱὸν τὸν μονογενῆ ἔδωκεν, ἵνα πᾶς ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν μὴ ἀπόληται ἀλλ᾽ ἔχῃ ζωὴν αἰώνιον. Яғни, Құдай әлемді осылай сүйгендіктен, Өзінің жалғыз Ұлын берді, Оған сенген әркім құрып кетпесін, мәңгілік өмірге ие болсын. Келесі сөз – «сүйді», грек тілінде «agape» деп аталады. Бұл ұғымды ағылшын тілінде толыққанды жеткізу мүмкін емес, бірақ оны Құдайдың адамға, ал адамның Құдайға деген өзімшілдіксіз, жыныстық сезімсіз сүйіспеншілігі деп аударуға болады. Кейбір дінтанушылар бұл сөз тек Израильге қатысты деп санайды, ал басқалары оның бүкіл адамзатқа қатысты екенін айтады, бұл Құдайдың сенушілер мен сенбеушілерге деген шексіз және әмбебап сүйіспеншілігін көрсетеді. Паусон «әлем» сөзіне жақсырақ балама табу керек деп ұсынды, өйткені ол оның жағымсыз мағынаны білдіретінін ойлады. Осы пікірге ортақтасқан Харрис былай деді: «Осы Ізгі хабарда бұл терминмен байланысты алаңдатарлық, теріс идеялар жиі кездеседі. Әлем жаман және құтқарушыға мұқтаж». «Берді» етістігінің өткен шақта қолданылуында нақты субъектісі жоқ; Паусон бұл сөздің алдыңғы «әлемге» қатысты екенін болжайды. «Кімде-кім» сөзі «Оған сенетін» арқылы нақтыланатын сенушілерге қатысты. «Ол» деген сөздің Исаға немесе Құдай Әкеге қатысты екені туралы пікірлер бар, бірақ сарапшылардың көпшілігі бірінші нұсқаға бейім. «Құрып кету» сөзі дінтанушылармен жойылу ретінде түсіндіріледі, бірақ бұл сөз өлімнің жойылуын немесе Соңғы Сотты білдіретіні белгісіз. Кёстенбергер «құрып кету» Құдайдың қатысуынсыз мәңгілік өмір сүру дегенді білдіреді дейді, ал Паусон оны «жаралу немесе толыққанды пайдасыздық» деп түсіндірді. «Мәңгілік» сөзінің мағынасы даулы болды. Дінтанушы Марианн Томпсон бұл сөз тек «шексіз» дегенді білдірмейді дейді: ол қазіргі әлемдегі өлшеулі өмірден сапалық жағынан өзгеше, өйткені ол келер шақтын берекелеріне, соның ішінде Құдаймен бірге болуға қатысады, Құдай өмір сүреді және мәңгілік, мұндай өмір толықтық пен молшылықпен сипатталады; бірақ Жаңа өсиет профессоры Меррилл С. Тенни бұл сөздің өшпестікті білдіретінін айтады.

John 3:16's wording is deemed by Bible commentators to be straightforward, concise, and authoritative. The verse is only 25 words long in the King James Version. First, the verse begins with for to link with prior verse. God here is understood to be God the Father, the first person in the Trinity. The word so—similar to thus—shows a comparison from John 3:15. This is not a quantity but was mistranslated as such in most modern translations (for instance, in the Amplified Bible). Many scholars said the word should be placed near the beginning to keep the original meaning, as was in Koine Greek, the original Bible language:

Οὕτως γὰρ ἠγάπησεν ὁ θεὸς τὸν κόσμον, ὥστε τὸν υἱὸν τὸν μονογενῆ ἔδωκεν, ἵνα πᾶς ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν μὴ ἀπόληται ἀλλ᾽ ἔχῃ ζωὴν αἰώνιον. Thus for loved God the world that the Son the only begotten, He gave so that everyone believing in Him not should perish but should have life eternal. The next word is loved, known in Greek as agape. This concept does not have an equal word in English, but it can be translated as the selfless, nonsexual love of God for human and of human for God. While some theologians have argued that world refers to only Israel, other theologians have generally agreed that it means the entire human race, showing God's unlimited and universal love for both believers and unbelievers. Pawson suggested there should be a better alternative to world, because he thought it connotes an immoral meaning. Sharing similar sentiments, Harris remarked, "Often in this Gospel there are ominous, negative ideas attaching to the term. The world is evil and needs a saviour." The verb gave, in past tense, does not have a clear subject; Pawson assumed that the word refers to the prior world. The word whosoever refers to believers, specified by "believeth in Him". Whether the objective pronoun Him refers to Jesus or God the Father is debated; general consensus among the analysts is more inclined to the former. The word perish is interpreted by theologians as annihilation, though it is unclear if the word refers the perishing of death or the Last Judgement. Köstenberger stated perish meant living eternally in God's absence, and Pawson stated it as "a state of ruin or utter uselessness". The meaning of everlasting has been controversial. Theologian Marianne Thompson said it does not mean solely "unending: it is qualitatively different from mortal life in the present world, because it participates in the blessings of the coming age, including being with God, who is living and eternal such life is characterized by fullness and abundance"; though according to the New Testament professor Merrill C. Tenney the word refers to imperishability.

" Жалғыз Ұл "

Жоханның Ізгі хабарында лексикалық және синтаксистік жағынан қарапайым тіл қолданылады, сонымен қатар христиан дінінің маңызды бөлігіне айналған, теологиялық мағынасы зор сөз тіркестері көптеп кездеседі. Жохан 3:16-да Иса "жалғыз туған" деп аталады, бұл – ағылшын тіліндегі Киелі кітаптың көне нұсқаларындағы маңызды христологиялық атақ, бірақ қазіргі заманғы көптеген аудармаларда ол толыққанды жойылды. Оның анасы Мәриям еді. Бір журналдағы Дейл Моуди Жохан 3:16-ны аудару үшін екі нұсқа ұсынды: "Оның тектің жалғыз өкілі" (μονος [монос, жалғыз] және γένος [генос, тек] сөздерінен) немесе "Оның 'ерекше' ұлы". Пауль Бортвик "жалғыз туған Ұл" деген сөз Исада "таза Құдайлықтың барлық қасиеттері бар екенін" көрсетеді деп жазды; алайда Паусон бұл сөздің Иса мәңгілік емес екенін білдіретінін айтты. Теолог Фем Перкинс "Ол жалғыз Ұлын берді" деген сөз тіркесі оның кейінірек айқышқа шегеленуіне сілтеме болуы мүмкін деп санайды, бұл пікірді Мюррей Дж. Харрис пен Роберт Э. Ван Ворст та бөліседі.

Мұсылман түсіндірмелері

Исаның Құдайдың "бірден-бір Ұлы" екендігі туралы Жохан 3:16-да айтылған мәселеге қатысты мұсылман ғалымдары пікір таластың тудырған, олар үштік құдайға қарсы және мұндай ұғымдарды тәухидті (Құдайдың бірлігін) жоққа шығару деп санайды. Гомбе мемлекеттік университетінің Якубу Модиббо және Майдугури университетінің Дани Мамман Киелі кітаптан басқа аяттарды келтірді, олардың пікірінше, Құдайдың басқа "туылған ұлдарының" растауы болып табылады, осылайша Исаның сөздеріне немесе Жоханның түсіндірмесіне қайшы келеді; мысалы, Псалм 2:7: "Мен жарлықты жариялаймын: Раб маған былай деді: «Сен Менің Ұлымсың, бүгін Мен сені тудырдым»". Дегенмен, христиан апологы А. Юсеф Аль Катиб бұл шындығында Құдайдың болашақ Ұлына сілтеме екенін, ал христиан теологиясында ол Иса екенін жазды; ол Исаның құдайлық ұл болуын дәлелдеу үшін Әрекеттер 13:33-ті де келтірді.

Әсерлер

Жохан 3:16 Киелі кітаптың ең танымал аяттарының бірі саналады және жақсы жаңалықтың (ізгі хабардың) қысқаша мазмұны ретінде мойындалады. АҚШ-та бұл аят уағыздаушылар тарапынан үнемі уағыздарда қолданылады және евангелиялық шіркеулердің мүшелері арасында кеңінен жатталды. 16 ғасырдағы неміс протестант теологы Мартин Лютер бұл аятты "ізгі хабардың кішкентай нұсқасы" деп атады. Автор Макс Лукадо бұл аятты "жиырма [бес] сөзден тұратын үміт шеруі" деп сипаттап, 2007 жылы аяттың қысқалығы оны есте сақтауды жеңілдетеді деп жазды. 2014 жылы Жохан 3:16 BibleGateway.com сайтындағы ең көп ізделген он аяттың қатарында болды – бұл танымал Киелі кітап сайты. 2017 жылғы Christianity Today басылымында бұл аят парольдер үшін танымал таңдау болды. Аят тұтынушылар өнімдері мен қоғамдық тұлғалар тарапынан жиі сілтеме жасалады. Христиандық дін басымдығы бар АҚШ-та евангелистер адамдардың назарын аудару үшін "Жохан 3:16" дегенді таңбалар мен қабырғаларға жазады. Voorst былай қосты: "Олар кейбір адамдардың оны Киелі кітапқа сілтеме ретінде таниды, аятты қарап, Иса Мәсіхке иман келтіретінін үміттенеді". Американдық футболшы Тим Тебоу 2009 жылғы BCS Ұлттық чемпионатында көзіне "Жохан 3:16" деп жазып, оны 24 сағаттан астам уақыт бойы ең көп ізделген сөз етті. Бұл аят Forever 21 сәндегі дүкендердің қаптамасына және In N Out Burger жедел тамақ желісінің қағаз стақандарының түбіне басылған. Кәсіби күресші Стив Остиннің сөздерінің бірі 1996 жылғы "King of the Ring" турнирінде көрсетілген промо-роликке негізделген, онда Жохан 3:16 аятына сілтеме жасалған. Жохан 3:16 негізінде көптеген кітаптар жазылған. Лютерандық компьютер ғалымы Дональд Кнут 1991 жылы "3:16 Bible Texts Illuminated" атты кітабын жариялады, онда Киелі кітаптардағы әр үшінші тараудың он алтыншы аятын зерттеп, суреттеді. 2009 жылы Лукадо "3:16: The Numbers of Hope" кітабын жазды, онда аяттың бөліктері тараулардың тақырыбы ретінде берілген. Паусон "Жохан 3:16 – жақсы жаңалық па?" деген еңбегінде әрбір сөзді және грамматикалық құрылымды талдап, оның "ең дұрыс түсініксіз аят" екенін айтты. "Жохан 3:16: Бұл не туралы?" және "Миссия 3:16" кітаптары Харрис тарапынан 2015 жылы, ал Бортвик тарапынан 2020 жылы жазылды.

John 3:16 is considered to be a popular Bible verse and acknowledged as a summary of the gospel. In the United States, the verse is often used by preachers during sermons and widely memorised among evangelical churches' members. 16th century German Protestant theologian Martin Luther said the verse is "the gospel in miniature". The author Max Lucado, who described the verse as "a twenty [five] word parade of hope", wrote in 2007 that the conciseness of the verse made it easy to remember. In 2014, John 3:16 was among the ten most searched verses on BibleGateway. com, a popular Bible website. In a 2017 report by Christianity Today, the verse was a popular choice for passwords. The verse has been frequently referenced by consumer products and public figures. In the United States, where Christianity is dominant, evangelists often write "John 3:16" on signs and walls to attract people's attention. Voorst added, "They hope that some people will recognise as a Bible reference, look up the verse, and come to faith in Jesus Christ." The American footballer Tim Tebow wrote John 3:16 on the eye black during the 2009 BCS National Championship Game, making it the most popular search term for more than 24 hours. The verse has been printed on the shopping bags by Forever 21 fashion retailer and on paper cups' bottom by In N Out Burger fast food chain. One of professional wrestler Stone Cold Steve Austin's catchphrases was based on a promo delivered at the 1996 King of the Ring pay per view that referenced John 3:16. Many books have been written that are based on John 3:16. Lutheran computer scientist Donald Knuth published 3:16 Bible Texts Illuminated in 1991, examining and illustrating the sixteenth verse of every third chapter in biblical books. In 2009, Lucado wrote 3:16: The Numbers of Hope, where portions of the verse are titled in its chapters. Pawson wrote Is John 3:16 the Gospel?, analyzing every word and grammatical structure and remarking it is the "most misunderstood verse". John 3:16: What's It All About? and Mission 3:16, were written by Harris in 2015 and Borthwick in 2020, respectively.