Кіріспе

Асыл әйел Кэтрин Суинфорд, Ланкастер герцогинясы (шын аты Кэтрин де Роет, шамамен 1349 – 10 мамыр 1403) – король Эдуард III-нің төртінші (бірақ тірі қалған үшінші) ұлы, Ланкастер герцогы Джон Гонттың үшінші әйелі. Энауттағы рыцарьдың қызы, аты ‘Катарина’ немесе ‘Кэтрин’ деп те жазылады, ағылшын корольдік сарайында тәрбиеленді, кейін Джон Гонттың бірінші әйелі Ланкастердің Бланшасына қызмет етті. Сол кезде ол герцогтың салт аттыларының бірі Хью Суинфордқа (немесе де Суинфордқа) үйленген еді. Герцогиня қайтыс болғаннан кейін, Кэтрин оның қыздарына күтім жасап, оларға қамқор болды. Хью Суинфорд қайтыс болғаннан кейін, ол герцогтың жаңа әйелі, Кастилиялық Констанцияның үйіне кірді және оған Линкольнширдегі қайтыс болған күйеуінің мүлкін – Коулби мен Кеттлторпты басқару тапсырылды. Көп ұзамай ол Джон Гонттың сүйіктісіне айналды. Осы қарым-қатынастан кем дегенде төрт бала дүниеге келді, олар әкесінің француздық иеліктерінің бірінің атымен Бофорт тегін алды. Кейіннен бұл төрт бала шіркеу тарапынан мойындалып, заңды деп жарияланды. Гонт сүйіктісіне бірнеше мүлік сыйлап, оған жомарт жәрдемақы берді. Алайда, Кэтрин мен Джон Гонттың қарым-қатынасы көпшіліктің наразылығын тудырғандықтан, 1381 жылы герцог олардың байланысын үзуге мәжбүр болды. Содан кейін Кэтрин Линкольнде жалға алынған үйге көшті. Формальды үзіліске қарамастан, Кэтриннің бұрынғы сүйіктісімен және оның отбасымен қарым-қатынасы жылы болды. 1387 жылы король Ричард II оны Гартер орденінің ханымы етіп тағайындады, ал одан кейін Генри Болингброктың әйелі Мэри де Боунның үйіне кірді. 1390-шы жылдардың басында Кэтрин мен Джон Гонттың махаббаты қайта жанданды, ал екінші әйелі қайтыс болғаннан кейін герцог 1396 жылы күтпеген жерден сүйіктісіне үйленді, бұл ағылшын дворяндарының наразылығын тудырды. Бірақ сол жылы Рим папасы олардың некесін заңды деп мойындады және осы одақтан туған барлық балалар заңды деп жарияланды. 1399 жылы герцог қайтыс болғаннан кейін Кэтрин Линкольндегі жалға алынған үйіне қайтып, төрт жылдан кейін дүние салды. Ол Линкольн соборында жерленді. Кэтрин мен Джон Гонттың ұрпақтары, Бофорттар отбасы, Қызыл Гүл соғысында маңызды рөл атқарды. 1485 жылы Англия королі болған Генрих VII таққа құқығын анасы Маргарет Бофорттан алды, ол Гонт пен Суинфордтың шөбересі еді. Оның таққа құқығы бұрын заңды емес деп саналған, туысқандық желі арқылы жүзеге асты. Генрих VII-нің бірінші әрекеті – 1485 жылдың 21 тамызынан бастап, оның әскері Босворт шайқасында Ричард III патшасын жеңген күнінен бастап, өзін «басқыншылық құқығымен» король деп жариялау болды. Ұлы Джон Бофорт, Сомерсет графының 1-ші графы және қызы Джоан Бофорт, Вестморленд графинесі арқылы Кэтрин Эдуард IV-тен бастап барлық ағылшын (кейіннен британдық) патшаларының ата-анасы болды.

Отбасы

Екатеринаның әкесі Паон де Роэ, геральд және кейіннен рыцарь (вероятно, Жіль деп крещение алған), Англияға король Эдуард III-ке үйленген Хенаудың Филиппасының сүйемелдемесімен келді. Оның тегі туралы мәлімет жоқ. Пайн отбасының лақап аты Роэ (французша: Roët) болған. Осыған байланысты, ол қуатты Ле-Ройлькс лордтары отбасымен туыс болуы мүмкін деген болжам бар, олар Хенау округінде иелік еткен, олардың аты әртүрлі жазылған: Руэ, Роэльт, Руэ. Бұл әулеттің тегі Шарльманға дейін жетеді. Олардың иеліктері негізінен Монстан солтүстік-шығысқа қарай 8 шақырым жерде орналасқан Ле-Роулькс қаласының маңында шоғырланған. Сондай-ақ, олар Ру (Монстан шығысқа қарай 40 шақырым) және Фауроулькс (20 шақырым оңтүстікке қарай) қалаларын қамтыды. Дегенмен, тарихшы Элисон Вейрдің пікірінше, Паонның тегі туралы осы нұсқаға күмән келтіруге себеп бар: өзі Хенаудан шыққан жылнамашы Жан Фруассар оның тегін жақсы білгені мүмкін, бірақ оның ақсүйек екендігі туралы ештеңе жазбайды. Паонның әкесі ретінде ол Хуон де Роэтің ұлы Жан де Роэ (1305 жылы қайтыс болған) деп көрсетеді. Фруассар олардың ешқайсысына лауазым бермейді. Сонымен қатар, Вейр бұл нұсқаны толығымен жоққа шығаруға болмайды деп атап өтеді: Паон де Роэ шынымен де Ле-Роулькс отбасының кіші тармағынан шыққан болуы мүмкін, өйткені Roeulx және Roët әулеттік аттарының жазылуы өте ұқсас және оларды алмастыруға болады. Сонымен қатар, Паон крещение алған кезде алған Жіль есімі Ле-Роулькс лордтары отбасында кең таралған. Паон де Роэнің Ле-Роулькс лордтарымен байланысының қосымша дәлелі – Паон мен Ле-Роулькс отбасы гербтерінің геральдикалық ұқсастығы. Ле-Роулькс қаласының гербі – жасыл даладағы алтын арыстан, оның аяғында доңғалақ бар, бұл сөзбен ойнау: француз тілінде roue – доңғалақ. Паон отбасы да осы мотивті қабылдады: оның қызы Екатерина Суинфордтың гербі – қызыл өрісте үш алтын доңғалақ, бірақ Линкольн соборынан берілген киімдегі геральдикалық белгілерге сүйенсек, 1396 жылға дейін, Джон Гонтқа үйленгенге дейін, оның гербінде үш қарапайым күміс доңғалақ болған; ол бұл гербті әкесінен мұра еткен болуы мүмкін. Оның епитафиясының сипаттамасына сүйенсек, Паон біраз уақыт Аквитанияның қарулы патшасы болды. Англияда ол королева Филиппаның қызметінде болды. 1340 жылы Жүз жылдық соғыс басталғаннан кейін ол ағылшын армиясының алғашқы кезеңдеріне қатысты, соның ішінде Креси шайқасы мен Кале қоршауына қатысты. 1349 жылдан кешіктірмей, Паон Хенауға оралды, онда ол королева Филиппаның қарындасы, Хенау графинясы Маргарет II-ге қызмет етті. Екатеринаның анасы туралы сенімді ақпарат жоқ. Кейбір мәліметтер бойынша, Паон де Роэ екі рет үйленген. Оның әйелдерінің бірі королева Филиппаның туысы болған деген болжам бар, бірақ бұл нұсқаны растайтын құжаттама жоқ. Элисон Вейр Паонның бірінші әйелінен екі бала дүниеге келгенін айтады: үлкен қызы Изабелла (сонымен қатар Елизавета деп аталған) – кейін Монстағы өте ықпалды Сент-Вальтруда колледжінің абыройлы канонистесі болды (Вейрдің пікірінше, бұл Паонның Хенаудың билеуші отбасымен тығыз байланысының дәлелі) – және Уолтер. Уэирдің айтуынша, Екатеринаның анасы және тағы бір қызы Филиппа (танымал ағылшын ақыны Джеффри Чосерге үйленген) Паонның екінші әйелі болған.

Туу және ерте жылдары

Кэтриннің туған жылы анықталмаған. 1631 жылы Джон Уивер оның Пон де Роэттің қыздарының үлкені екенін айтты, бірақ бұл оның алғашқы некеде кем дегенде 28 жаста болғанын көрсетеді, ал қыздардың тұрмысқа шығу жасы одан әлдеқайда ертерек болатын. Элисон Вейр Уивердің Элизабет де Роэ және тағы екі қыздың бар екенін білмегенін санайды. Оксфордтың ұлттық биографиялық сөздігіндегі Кэтрин Суинфорд туралы мақала авторы оның шамамен 1350 жылы туғанын айтады, Вейр осымен келіседі. Олар оның туған жылын 1362/1363 жылдары Кэтриннің алғаш рет үйленгені және 1363/1364 жылдары бірінші баласының дүниеге келгені, сондай-ақ сол кездегі қыздың некеге тұру және күйеуімен қарым-қатынас жасауға болатын жасы 12 болғандығын ескере отырып есептейді. Вейр Кэтрин 1349 жылы туғанын болжайды. Ол, мүмкін, сол кезде беделі артып келе жатқан Александриялық Әулие Екатеринаның құрметіне аталған. Кэтриннің туған жері кейде Пикардия деп айтылады, бірақ Элисон Вейр бұған келіспейді. Оның пікірінше, бұл қателік кейбір тарихшылардың Кэтриннің қарындасы Филиппа де Роэтті, патшайым Филиппаның қызметінде болған Филиппа Пикардпен шатастыруынан туындайды, бірақ бұл екі басқа тұлға. Кэтрин, мүмкін, Генуя графтығында туған, себебі хроникашы Жан Фруассар оны сол жердің "тұрғыны" деп сипаттайды, ал Генри Найтон оны "бір белгілі шетелдік" деп атайды. Мүмкін, Кэтриннің туған жері Монс маңындағы әкесінің иеліктері болған. 1351 жылы оның әкесі Генуя графшасы Маргарет II-нің қызметінде болды, оның жағдайы қиын болды. 1350 жылы ол Генуяны өзінің билігінде сақтап қалу ниетімен екінші ұлы Вильгельмнің пайдасына Голландия және Зеландия графтықтарына деген талаптарынан бас тартты. Алайда 1351 жылдың көктемінде Вильгельм Генуяны да басып алды, Маргарет II-нің жақтастары қуылды, олардың қамалдары қиратылды және олардың лауазымдары басқаларға берілді. Желтоқсан айында Маргарет II, күйеу ағасы король Эдуард III-нің қолдауын алу үмітімен Англияға қашты, оған Паон де Роэ де ілесіп келді. Генуядағы жағдайдың тұрақсыздығын ескере отырып, ол, әйелді (егер ол тірі болса) және Елизаветаны, ол монастырда қалған басқа балаларымен бірге алып кеткен болуы мүмкін. Біраз уақыттан кейін Маргарет II ұлымен келісімге келді. Келісім бойынша Генуя оған қайтарылды. Вильгельм 1352 жылдың басында Англияға келді, онда король Эдуард III-нің жақын туысы Ланкастердің Модқа үйленді. Наурыз айында Маргарет II Паон де Роэмен бірге Генуяға оралды. Алайда 1352 жылдың тамызынан кейін ол туралы мәліметтер заманауи дереккөздерде кездеспейді. Элисон Вейр оның 1355 жылдың басында қайтыс болғанын санайды, себебі сол кезде оның ұлы Вальтер Генуя графшасының қызметінен король Эдуард III және королева Филиппаның үлкен ұлы және мұрагері Қара ханзада Эдуардтың қызметіне ауысты. Паон де Роэттің қыздары Англияда қалған болуы мүмкін, сол кезде 40 жастан асқан "асыл және мейірімді" королева Филиппаның қамқорлығында. Ол 12 баланың анасы болды, олардың ең кішісі, Вудсток Томасы, 1355 жылы дүниеге келді. Сонымен қатар, оның асыл отбасылардан шыққан бірнеше баласы тәрбиеленді. Королева әдебиет пен өнерге қызығушылық танытты, қайырымдылықпен айналысты, "ол жомарт, мейірімді, дана және кішіпейілді әйел болды". Көптеген қыздар білім алу және жақсы мінез-құлық пен үй шаруасына үйрену үшін монастырларға жіберілгенімен, Кэтрин ешқашан монастырда болғанына ешқандай дәлел жоқ. Оның корольдік сарайдағы тәрбиесі Жан Фруассардың баяндамасында расталады, ол оның жас кезінен бастап князьдік сарайларда тәрбиеленгенін көрсетеді, сондай-ақ Джон Гонттың тіркелімінде Кэтриннің бала күтушісі Агнес Бонсерджент туралы мәлімет бар, оны королева, әлдебір қызға күтім жасау үшін тағайындаған болуы мүмкін. Сонымен қатар, королева голланд және англо-нормандық тілдерін білді, ол сол кездегі ағылшын сарайының ресми тілі болды. Біраз уақыттан кейін оның орнын ағылшын тілі басты, ол 1362 жылы сарайларда, ал 1363 жылы ағылшын парламентінде қолданыла бастады, сондай-ақ әдеби шығармалар да осы тілде жарала бастады. Алайда француз тілінің нормандық диалектісі ағылшын дворяндарымен күнделікті өмірде және хаттар үшін 15-ші ғасырдың басына дейін қолданыла берді. Кэтрин де ағылшын тілін үйренген болуы мүмкін, өйткені ол ұзақ уақыт бойы Кеттлторп иелігінің қожайыны болды, ал оның әпкесі Филиппаның күйеуі Джеффри Чосер өз шығармаларын ағылшын тілінде жазды. Король Эдуард III және королева Филиппаның үлкен балалары Кэтриннен әлдеқайда үлкен болған, бірақ ол олардың кіші балалары Мэри мен Маргаретпен бірге өскен болуы мүмкін. Жан Фруассар Кэтриннің жастық шағындағы тәрбиешісі Ланкастердің Бланшы болғанын хабарлайды, ол корольдің жақын туысы және үшінші ұлы Джон Гонттың болашақ әйелі болды. Бланш өзі королева Филиппа тәрбиелеген және Кэтриннен шамамен 8 жас үлкен болды. Кэтрин мен Бланш Ланкастердың жақын достар болғанына дәлелдер бар. Ол өте жақсы білім алғанын көрсетеді, себебі 23 жасында Бланш Ланкастердың қыздарына күтім жасауға сеніп тапсырылды, олар өте мәдениетті және білімді қыздар болып өсті. Кэтрин тегі бойынша жоғары дворяндыққа жатпаса да, корольдік сарайдағы тәрбиесі оған үлкен мүмкіндіктер ашты. Сонымен қатар, оның тәрбиесі арқылы ол белгілі бір діни сенімдер мен үй шаруасы дағдыларын меңгерген болуы мүмкін, бұл оған кейін берілген рыцарьдық иеліктерді тиімді басқаруға көмектесті. Ол, сондай-ақ, королевадан жомарттық пен дипломатияны үйренген болуы мүмкін, бұл оған кейін пайдалы болды. Фруассар Кэтриннің жастығынан бастап "сарай әдептерін жақсы білгенін" хабарлайды, сонымен қатар ол жақсы атқа мінуші болды, себебі Джон Гонттың жылқы тұрақтарында оннан астам жылқысын ұстады, сондай-ақ бір рет оның иеліктерінде атпен саяхат жасағанда оған ілесіп жүрді. Оның қызы Жоан Бофорт және Бланш Ланкастердың екі қызы, оларды тәрбиелеген, сауатты болғандықтан, Кэтрин де сауатты болған және оқи білген, мүмкін, жаза да білген болуы мүмкін.

Бірінші неке

1360 жылдары Кэтрин Ланкастердің Бланшасының қызметінде болды, ол осы уақытқа дейін Джон Гонттың әйелі болған еді. Жан Фруасарт Кэтриннің жас кезінде Бланшаның отбасына қызмет еткенін айтады, бірақ оның қанша жаста болғанын нақты атамайды. Гонттың әйелі күйеуінен тәуелсіз, жеке үй шаруашылығын ұстады, онда өз қызметкерлері, қызметшілері мен әйелдері болды. Кэтриннің осы жаңа қызметтегі алғашқы жазбасы 1365 жылғы 24 қаңтарда тіркелген, онда ол қызметші ретінде есімдерін табамыз. Алайда, Джон Гонттың одан бұрынғы кезеңдегі күнделіктері сақталмаған, сондықтан оның жұмысы одан ертерек басталуы мүмкін. Бланша 1360 жылғы наурыз айында тұңғыш қызын дүниеге әкелді және жүктілік кезінде анасы, патшайым Филлипаның үйінде тұрды. Мүмкін, сол кезде патшайым Филлипа Кэтринаны Бланшаның қызметіне ауыстырған шығар, және ол Бланшаны Лестер қаласына ертіп келген болуы мүмкін. Кэтриннің міндеттері жаңа туған нәрестеге күтім жасау, мүмкін, оны тербету болды. Мұндай жұмыс көбінесе он жастағы Кэтрин сияқты жас қыздарға тапсырылатын. Осы кезде Кэтрин өзі де үйленді. Бұл ерте некені, мүмкін, Джон Гонт өзінің әйелінің тілегі бойынша ұйымдастырған. Оның алғашқы күйеуі, сэр Хью Суинфорд, ежелгі ағылшын отбасының ұрпағы, кәсіби сарбаз және Ланкастер герцогының жер иесі болды. Бастапқыда ол Қара ханзадаға қызмет еткен, ол оны рыцарь атағына ие еткен болуы мүмкін. 1361 жылы ол Джон Гонттың қызметіне ауысты, сондай-ақ сол жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін ата-бабаларының иеліктерін мұра етті. Ұзақ уақыт бойы неке 1366-1367 жылдары жасалды деп есептелді, бірақ Элисон Вейр бұған келіспейді. Вейрдің пікірінше, 1368 жылы Кэтриннің үлкен қызы Ланкастер герцогының қыздарының палатасына орналасуға жеткілікті жаста болған. Сонымен қатар, осы некеде тағы бір қыздың туғанын көрсететін белгілер бар, ол 1377 жылы монах болды, ал бұл мүмкін болатын ең ерте жас 13-14 жас еді. Осыған сүйене отырып, Вейр неке 1361 немесе 1362 жылы болды деп санайды. Кэтрин 1365 жылғы 24 қаңтарда үйленгені анық, ол Линкольн епискобы Джон Бокингемнің тізілімінде «Кэтрин Суинфорд» деп аталған. Неке Ланкастер герцогының резиденцияларының бірінде, мүмкін Савой сарайындағы шіркеуде өткізілген болуы мүмкін. Кейбір зерттеушілер Кэтрин ескі аристократтар үйінде үйленгенін жазса да, бұл рас емес. Свинфордтар отбасы өте көне және тармақталған болғанымен, олардың өкілдері Линкольншир, Нортгемптоншир, Хантингдоншир, Эссекс және Саффолк аймақтарында иелік еткен, олар аристократтар емес, қарапайым жер иелері болды және ешқашан рыцарьлық дәрежеден жоғары көтерілген жоқ. Хью аса бай емес еді, ол Линкольнширде екі ғана иелікке ие болды - Коулби және Кеттлторп, олардың ешқайсысы жеткілікті табысты емес еді, оларды әкесі салыстырмалы түрде жақында сатып алды. Оның негізгі табысы Ланкастер герцогының қызметінен алған жалақысынан түсті. Хью Линкольннен батысқа қарай 12 миль жерде орналасқан Кеттлторп иелігінде өмір сүрді, ол көптеген жылдар бойы Кэтриннің негізгі тұрғылықты жері болды. 40 жыл бойы оны «Леди Кеттлторп» деп атады. Иеліктің аумағы шамамен 3000 акрды құрады, оның басым бөлігі орманға тиесілі болды. Оған Лаутертон, Тренттегі Ньютон және Фентон ауылдары да кірді. Линкольннен оңтүстікке қарай жеті миль жерде орналасқан тағы бір Свинфордтық Colby иелігі екі тең бөлікке бөлінді, олардың әрқайсысы шамамен 90 акр жер және 15 акр жайылымды құрады. 1367 жылы иеліктің оңтүстік бөлігі 54 шиллинг пен 4 пенс табыс әкелді, Джон Гонтқа Ричмонд графы ретінде төленген жалға 2 шиллинг төленді. Оның қалған бөлігі патшаға тиесілі және ол рыцарь иелігінің жартысын құрады. 1361 жылы ол көп табыс әкелмеді, өйткені жер құнарсыз болды, ал көгершін үйі мен диірмен қираған күйде болды; оның құны 37 шиллинг пен 10 пенс болды - Хьюдың әкесі оны сатып алу үшін бір кезде төлеген соманың үштен бірі. Хью Суинфорд өте кедей болса да, ол рыцарьлық атақ алып, әйеліне әлеуметтік жағдай жасауға мүмкіндік алды. Некенің қаншалықты бақытты болғаны белгісіз, бірақ Элисон Вейрдің айтуынша, Кэтринаның күйеуіне жылы немесе ұзаққа созылған сезімдер танытқандығы екіталай, өйткені ол кейіннен Джон Гонтпен байланыста болды. Хью Суинфорд әр түрлі әскери науқандарға қатысып, жиі қалып қойды. Үйленгеннен кейін Кэтрин Кеттлторп иелігін басқаруда белсенді болды. Осы некеден Кэтрин бірнеше бала тудырды. Ең үлкені, Бланш деген қыз болған болуы мүмкін. 1368 жылы ол Джон Гонттың қыздарының палатасына орналасуға жеткілікті жаста болды, мүмкін ойын жолдасы ретінде. Элисон Вейр оның туылған жылын 1363 жыл деп есептейді. Бланштің тегі 1396 жылы Джон Гонт тіркеген, ол Пападан Кэтринге үйленуге рұхсат беру туралы өтініш білдірген кезде, ол қызының «басқа ерден туған» екенін көрсетті, сондай-ақ ол бұл фактіні жарияламағанын қосты. Кейбір зерттеушілер герцог Кэтриннің қызының нағыз әкесі болған, сондықтан ол өзінің куәгер екенін жасырған деп болжайды. Алайда, Вейр нағыз әкесі өзінің қызының куәгері бола алмайтынын атап өтті. Сонымен қатар, Джон Гонт өзінің оның әкесі еместігін тікелей көрсетті, және ол Папаға өтірік айтуға батыл болмас еді, өзін қауіпке тікелей ұшырататын. Ол Кэтриннен туған төрт баласын еш қиындықсыз мойындағандықтан, тағы бір қызды мойындауда да ешқандай мәселе болмады. Сондықтан, аталған қыздың (әдетте Бланш болған) әкесі Хью Суинфорд болды. Қыз, мүмкін, герцогтың әйелінің құрметіне аталған, кейіннен Гонттың қамқорлығын алды: 1375 жылы ол Кэтринге сер Роберт Дейнкурдың мұрагеріне қамқорлық беру құқығын берді, ол Бланшқа үйленуге ниеттенген. Вейр герцог Бланшаның өзі де Кэтриннің қызының шаңырағы болған болуы мүмкін екенін ұсынды, сондықтан қыз оның қыздарының палатасына орналастырылған. Келесі қызы, Маргарет, шамамен 1364 жылы туған, ал 1377 жылы ол Баркинг аббаттығында монах болды. Томас Степлтон 1846 жылы тағы бір қыз, Дороти, Хорнкаслға жақын Пуламдағы Томас Тимельбиге үйленген (1390 жылы қайтыс болды), Линкольнширдің 1380 жылғы шерифі болған, туған болуы мүмкін екенін болжады. Зерттеушілердің көпшілігі бұл мәлімдемені жоққа шығарады, Дороти есімі Англияда 16 ғасырға дейін қолданылмағанын көрсетеді, бірақ Элисон Вейр орта ғасырлық Англияда оның қолданылуының мысалдары бар екенін және Англо-саксон жаулап алу кезінен бері Англияда белгілі болған Цезареялық Доротеяның бейнесі 14-15 ғасырлардың соңында, әсіресе әйнек суреттерінде жиі кездеседі дейді. Вейр есімнің ерекше таңдалуы қасиеттінің естелік күнімен - 6 ақпанмен байланысты болуы мүмкін екенін мойындайды. Сонымен қатар, Вейр Ирнхамдағы шіркеудегі қабірлер мен әйнек суреттерінде Свинфордтар мен Тимельбилерге туысқандық байланысы бар бірнеше көрнекті Линкольншир отбасыларының гербтері бейнеленгенін атап өтеді. Оның пікірінше, Дороти шамамен 1366 жылы туған болуы мүмкін. Некеде көз жұмған нәрестелер де туған болуы мүмкін. Джон Гонттың қызметіндегі көптеген отбасылар сияқты, Кэтрин мен оның күйеуі жиі герцог сарайында тұрды, ал олардың иеліктерін олардың болмағанда тағайындалған шенеуніктер басқарды. Сонымен қатар, Хью Суинфорд өзінің некелік өмірінің көп бөлігін герцогтың Франция мен Испаниядағы әртүрлі әскери науқандарында өткізді. 1366 және 1370 жылдардағы әскери науқандарға қатысты. Кэтрин туғаннан кейін де герцогиняға қызмет етуін жалғастырған болуы мүмкін, ал олардың өсіп келе жатқан балалары герцогтық жұбайлардың балаларымен бірге тәрбиеленген болуы мүмкін. Кэтриннің…

Ланкастер герцогының сүйіктісі

Күйеуі қайтыс болғаннан кейін Кэтриннің жағдайы жақсы емес еді, себебі оның күйеуінің қаржылық жағдайы нашар болды, және ол бірнеше кішкентай балаға қамқорлық жасауға тиіс еді. Бірақ Ланкастер герцогы оған көмекке келді. 1373 жылдың наурызына дейін жаңа герцогиняның үйінде Кэтриннің болғанына ешқандай құжатты дәлел сақталмаса да, Элисон Вейрдің айтуынша, Джон Гонт Кэтринаны өзінің жаңа әйелінің қызметіне қабылдағанын көрсететін фактілер бар, мүмкін, марқұм герцогиня Бланшамен бірдей дәрежеде. 1372 жылдың көктемінде Джон Гонт және король оған қаржылай көмек көрсетті; және сол жылдың жазында Кэтрин герцогиня Констанциядан туған бірінші баласын, Екатерина есімді қызды дүниеге әкелді. Сондай-ақ, сол жылы Кэтриннің әпкесі Филиппа Чосер герцогиняның қызметінде болғаны туралы құжатты деректер бар. Сонымен қатар, патшаның жаңа немересінің тууы туралы хабарлауға Кэтрин таңдалуы оның атқаратын лауазымы туралы айтады. Герцогтың жаңа әйелі 1372 жылдың басында Гертфорд қасабасына қоныстанды, ал Гонттың алғашқы некеден туған үш баласы да сол жерге жіберілді. Кэтрин мен оның әпкесі де сол жерде тұрып, герцогиня Констанция үйінің мүшелері болды. Кэтриннің міндеттеріне герцогтың жақсы білетін балаларына қарау кірген деп болжауға болады. Кэтрин Джон Гонттың сүйіктісі болғаны белгісіз. Жан Фройсарт махаббат оқиғасы Ланкастердің Бланшасы мен Хью Суинфордтың өмірінде басталғанын жазды, бірақ ол кейде өзінің хроникасында қателіктер жасаған (әсіресе, ол Кэтриннің Джон Гонттан үш бала туғанын атап өтті, бірақ олардың төртеуі болды). Сондықтан, Элисон Вейрдің айтуынша, оның куәлігі сенімді деп қарастыруға болмайды, өйткені оған ақпарат берген адамдар қателесуі мүмкін. Кейбір кейінгі зерттеулер Кэтрин мен Джон Гонт арасындағы махаббат оқиғасы оның бірінші күйеуінің өмірінде басталғанын және оның үлкен ұлы Томас Суинфорд "екі әкеден туған бала" болғанын көрсетеді, бірақ бұл қазіргі зерттеушілерге мүмкін емес сияқты. 1392 жылдың 7 маусымындағы Ричард II-нің Кэтрин Суинфордқа жыл сайынғы зейнетақыны беру туралы құжатында оның Ланкастер герцогымен туылған тұңғыш ұлы Джон Бофорттың 21 жаста болғаны көрсетілген. Осыған сүйенсек, ол 1371 жылдың маусымы мен 1372 жылдың маусымы аралығында туылған болуы керек. Алайда, Элисон Вейр оның осы уақытта туылғанына күмән келтіреді, өйткені 1370 жылдың маусымынан 1371 жылдың қарашасына дейін герцог Аквитанияда болды, онда 1371 жылдың қыркүйегінде Кастилиялық Констанцияға үйленді. Кэтрина күйеуіне Аквитанияда қосылуы мүмкін болса да, Вейр мұны мүмкін емес деп санайды, өйткені әйелдер күйеулерін соғысқа сирек ертіп жүреді. Сонымен қатар, Англиядағы қожалықтарды басқаратын және Гонт болмаған кезде кішкентай балаларға қамқорлық жасайтын адам болуы керек еді. 1396 жылдың 1 қыркүйегінде папаға берген өтінішінде Джон Гонт романның ол Кастилиялық Констанциямен некеде болған кезде басталғанын және Кэтрин некеден босағанын көрсетті. Сондықтан оның айтуынша, роман Кэтриннің күйеуі қайтыс болғаннан кейін басталған. Осыған сүйене отырып, Вейр сүйіспеншілік оқиғасы 1372 жылдың күзінің соңында, Ланкастер үйінде Кэтриннің әлеуметтік мәртебесі айтарлықтай жоғарылаған кезде басталған деп қорытындылайды. Хью Суинфордтың мұрагері Томас әкесі қайтыс болған кезде кәмелетке толмаған болғандықтан, отбасылық мүлік әдетте иеленушіге, бұл жағдайда Ланкастердің королі мен герцогына берілді. Алайда олар тез арада Хью жесірінің қаржылық жағдайын жақсартуға шаралар қабылдады, бұл сол кезде ерекше болды және, әрине, Кэтрин мен Джон Гонт арасындағы романның басталғанымен түсіндірілді. Бірінші құжаттандырылған дәлел - герцогтың Савой сарайында 1372 жылы 1 мамырда "біздің өте сүйікті дамоизель Кэтрин де Суинфордқа" берген 10 фунт сыйлығы. 15 мамырда ол Ланкастер герцогтігінен алған жыл сайынғы жалақысын 20 маркадан 50 маркаға дейін арттырды: "біздің сүйікті серігімізге [Бланшаға] көрсеткен жақсы және жағымды қызметтері үшін және біздің серігіміз Кэтринге көрсеткен өте зор сүйіспеншілігі үшін". 8 маусымда король Эдуард III, мүмкін, ұлының ұсынысы бойынша, өзінің жесірлік үлесін Кэтринаға беруге бұйырды, егер ол корольдің келісімінсіз қайта үйленбейтінін сөз берсе; ол 26 маусымда ант берген кезде иелігіне кірді, ал 20 маусымда герцог оған ұлының мұрагерлік етуі керек барлық мүліктерді берді. Нәтижесінде, Кэтрин, баласы заңды кәмелетке толғанға дейін, Кетлторп иесінің басқаруын, сондай-ақ Колби иесінің үштен бірін алды. Хью Суинфордтың мұрагерлікке қатысты іс 24 маусымда Линкольнширде және 25 шілдеде 1372 жылы Навенбиде өтті. Нәтижесінде Томас Суинфорд әкесінің мұрагері деп танылды, бірақ Кетлторп пен Колби мүліктерінің жағдайы нашар екені және олардың құны дерлік жоқ екені айтылды. Король мен Ланкастер герцогы қайтадан Кэтринге көмекке келді. Нәтижесінде, 12 қыркүйекте ол қазынаға 20 фунт төлеуге міндеттенгенінің орнына, Колби мүлігінің қалған 2/3 бөлігін, сондай-ақ ұлы Томасқа үйлену құқығын алды. Кэтрин, әдетте, 31 наурыз 1373 жылы герцогиня Констанцияның қызының тууына қатысқан, өйткені ол осы тууы туралы хабарды король Эдуард III-ке жеткізді, осы үшін король оған 20 марка сыйлады. Бұл, Элисон Вейрдің айтуынша, 1372 жылдың жазында болған. Алайда, өзінің жүктілігі байқалғаннан кейін Кэтрин, ең болмаса, Кетлторпқа қайтып келгені мүмкін. 1373 жыл мен 1381 жыл арасында Кэтрин Ланкастер герцогынан кемінде төрт бала туды: үш ұл және бір қыз. Олардың туған күндері құжаттарда көрсетілмеген, алайда зерттеушілер туған жылдарды жанама деректерге сүйене отырып есептеді. Олардың ең үлкені Джон, ол, мүмкін, 1372-1373 жылдың қысында туған. Элисон Вейр Кэтриннің махаббаттан туған ең үлкен ұлы 1373 жылдың ақпанында Линкольндегі крещениеге маталар жіберілген бала болғанын айтады. Ол әкесінің құрметіне осы атты алды, сондай-ақ Кэтрин мен Джон Гонттың қалған балалары киген Бофорт тегін алды. Мұндай тегтің неліктен таңдалғаны белгісіз. Бір нұсқа бойынша, ол Шампаньдегі Бофорт қамалымен байланысты, ол Ланкастер мұрасының бір бөлігі ретінде герцогқа өткен. Алайда, бұл 1370 жылдарда Гонттың тұтқыны болған және кейін онымен тығыз дипломатиялық байланыста болған XI Грегорий папасының бауыры Роджер де Бофорға құрмет көрсету болуы мүмкін. Ескі зерттеулер Кэтриннің барлық балалары Бофорт қамалында туды деп мәлімдеді, бірақ бұл ақпарат жалған: Джон Гонт ешқашан оны бармаған және 1369 жылы ол доменді сатқан. Вейрдің сөзінше, Джон, ең болмаса, Линкольнде туған, ал оның балалық шағы Кетлторпта өтті, өйткені Джон Гонт Кэтринмен болған қарым-қатынасын жариялағысы келмеді. 31 наурыз 1373 жылға дейін Кэтрин Джон Гонттың сол кезде тұрған Савой сарайына оралды. 1378 жылдан кейін өзінің жылнамасын жазған Генри Найтон Кэтриннің герцогиня Констанцияның үйінде қызмет еткенін көрсетеді, бірақ герцогтың осы кезеңде әйеліне берген сыйлықтарының ешқайсысы оның әйеліне қызмет еткенін көрсетпейді. Кэтрин кейде герцогиняны көріп тұрса да, ол оның күтімшісі емес еді. Джон Гонт оған басқа қызмет тапты, оны өзінің алғашқы некеден туған қыздары Филиппа мен Элизабеттің тәрбиешісі етіп тағайындады. Кэтрин біраз уақытқа дейін оның ұлы Генриге де қарауға тырысқан болуы мүмкін, бірақ 1374 жылы оған басқа тәрбиеші тағайындалды. Кэтриннің осы лауазымға тағайындалған күні белгісіз. 1368-1372 жылдары Джон Гонттың қыздары, сақталған хабарларға сүйенсек, басқа тәрбиешілерге ие болды. Элисон...

Джон Гонтпен ресми түрде үзіліс

1377 жылдың маусым айында король Эдуард III қайтыс болды. Бұл кезеңде марқұм монархтың немерелерінің тәрбиешісі болған Кэтрин Лондонда болған болуы мүмкін, бірақ герцогтың өзінің жас немере інісі және жаңа король Ричард II-нің таққа отырғызуға дайындықпен айналысып жатқанын жиі көргені екіталай. Джон Гонт ресми түрде регенттік кеңесінің мүшесі болмағанымен, оның 12 иелерінің арасында оның 5 қолдаушысы болды, сондықтан ол шешімдерге ықпал ете алды. 20 шілдеде жас король Кэтрин Суинфордқа Грингли мен Уитли иеліктерін беруді растады, ал 24 шілдеде герцог оған Кеттлторпты жөндеу үшін дубтарды ұсынды. Джон Гонттың Катерина Суинфордпен алғашқы рет жұрт алдында көрінісі 1378 жылдың наурыз айында болды. Томас Уолсингэм өзінің "Хроникасында" герцогтың "адамның барлық ұясын және Құдайдан қорқуды бір жағына тастап, өзін герцогтіктің ішінде өзінің кәнизагы Кэтрин Суинфордпен бірге көруге рұқсат еткенін" жазды. Сондай-ақ, халық осындай сұмдық әрекеттерге ашуланып, үрейленіп, "Құдайдың қаһарына ұшырап, қатты ашуланды" деп жазған. Оның пікірінше, "саяқ және жезөкше" деп атаған Кэтриннің арқасында "дюкке қарсы ең қорқынышты қарғыстар мен қорлаулар тарала бастады". Валсингхемнің есебі - герцогтің сүйіктісінің есімі туралы хроникада алғаш рет айтылған. Болашақта басқа да кейбір хроникашылардың хаттарында да Кэтринге деген жағымсыз көзқарас байқалады. Тіпті Генри Найтон, Ланкастерді жақтаған, Гонттың сүйіктісін мақұлдамады: "өзінің әйелі үйінде белгілі бір шетелдік Кэтрин Суинфорд өмір сүрді, оның онымен қарым-қатынасы өте күмәнді болды". Сонымен қатар, хроникашы бұл махаббат әулет мүшелерін мазалағандығын, олар оның салдарынан қорқып жүргенін айтады. 1381 жылы Джон Гонт өзінің айтуынша, дін қызметкерлері мен қызметшілері оны Екатеринамен байланысының атына тигізетін зиянды әсері туралы бірнеше рет ескертті, бірақ ол оларды елемеді. 1378 жылдың сәуірінде Кэтрин Кетлторпқа қайтып оралған болуы мүмкін, онда ол кейде герцогтың қонағын қабылдады. Сонымен қатар, осы кезеңде оның қарындасы Филиппа Чосер осы жерге қоныстанды. Кейінгі жылдары Кэтрин өзінің табысының бір бөлігін жақын маңдағы ауылдардан жер телімдерін сатып алып, Кеттлторп пен Колбидегі қожалықтарын кеңейткен көрінеді. 1381 жылы 20 қаңтарда герцог Катеринаға өзінің үй ішіндегі бір мүшесі болған марқұм Алиса де Торсбидің мұрагерінің жерлерін және қамқорлығын берді. Бұл нысандар Кетлторптан батысқа қарай он екі шақырым жерде орналасқан. Ал әйелдің өзі "әдеттегідей" қызмет көрсетуі керек еді. Алайда келесі күні қызмет көрсету туралы шарт алынып тасталды. Элисон Вейрдің айтуынша, бұл сыйлық осы айда олардың соңғы баласының, Томас Бофорттың, дүниеге келуіне байланысты. Джон Гонттың Кэтрин Суинфордпен махаббат қатынасы көпшіліктің наразылығын тудырды. Қазіргі заманғы хроникашылар оны бигамист деп атады, герцогтің сүйіктісінің табысы әйеліне қарағанда көп болғанын айыптап отырды. Уолсингэм 1381 жылғы шаруалар көтерілісінен кейін герцогтың "құдайға қарсы зорлық-зомбылықпен құлатылғандардың өліміне өзін кінәлайтынын" және "Катерина Суинфордпен қарым-қатынасы үшін өзін айыптайтынын, не одан бас тартқанын" айтады. Нәтижесінде, шілде айында Джон Гант өзінің сүйіктісінен айырылу және әйелімен татуласу ниеті туралы ресми түрде жариялауға мәжбүр болды. Кэтрин гувернанта лауазымынан кетіп, қыркүйек айында Ланкастер үйінен 200 фунт стерлинг жыл сайынғы ақысын алып кетті. Ол Линкольн қаласында тұрып, бұрын Линкольн соборының канцлері тұрған Минстер-Ярдтағы үйді жылына 50 шиллингке жалға алды. Ол бұл үйде кем дегенде 1393 жылға дейін тұрды.

Леди Кетлторп

Дегенмен, бұл үзіліс тек формальды болды. Катеринаның Джон Гонтпен және оның отбасымен қарым-қатынасы бұрынғыдай жақсы қалды. 1382 жылы ол және оның қызы Джоан Бофорт бала күтіп отырған Генри Болингброктың әйелі Мэри де Бохунды көріп келді. Герцог оларды және олардың балаларын күтіп отырды, ал Джон Гонт ақшаға мұқтаж болғанда Катерина оған ақша берді, мысалы, 1386 жылы ол герцогқа Кастилияға жасаған жорығын қаржыландыруға көмектесті. 1387 жылы ол Мэри де Боуннан Жаңа жыл сыйлығын алды. 1390-шы жылдардың басында ол Джон Гонттың сарайына жиі барып тұрды, онда оның ыңғайы үшін қора мен оншақты жылқы бөлінген еді. Сонымен қатар, 1382 жылы герцог Катеринаның бірінші некесінен туған ұлы Томас Суинфордты Генри Болингброктың қызметіне орналастырды. Алайда, 1389 жылға дейін Джон Гонт уәдесін орындап, бұрынғы сүйіктісімен махаббатқа түспеді, әсіресе ол осы кезеңде көбінесе Англиядан тыс жерде болғандықтан. 1383 жылдың 20 қазанында патша Ричард II, Катеринаға ықылас білдіріп, оған Кетлторп иелігіндегі 300 акр жер мен орманды қоршауға рұқсат берді, ал 1387 жылдың сәуір айында оны Гартер орденінің ледиі етті, бұл сол кезде ағылшын әйелінің ең жоғары құрметі саналды. Элисон Уэйрдің айтуынша, бұл Катеринаның Джон Гонтпен ерекше қарым-қатынасын жасырын мойындау болды. Сонымен қатар, патша осылайша өзінің танымал адамдарына тәуелділігіне наразы болған сарайдағы оппозицияға қарсы өзінің ағасының қолдауын алуға тырысқан болуы мүмкін. 1388 жылдың тамызында патша Катеринаға қызыл жүннен жасалған жаңа киімдер жинағын сатып алды, сондай-ақ сол жылы ол Виндзор қамалына барып, Орденнің ледилерімен бірге патша Ричард II-нің Сент-Джордж күнінде өткізген үлкен тойға қатысты. 1387 жылдың Рождество күні Катерина қызы Джоан Бофортпен бірге Мэри де Боунның үйіне кіруге келісті. Осылайша ол патша сарайында құрметті орынға ие болды. Оның міндеттеріне тез өсіп келе жатқан отбасын күту кірген болуы мүмкін, оның ішінде жас Генрих Монмут (болашақ король Генрих V) де бар еді. 1389 жылдың қарашасында Джон Гонт үш жылдық үзілістен кейін Англияға оралды. Бұл кезеңде Катерина туралы ешқандай мәлімет жоқ, және ол өзінің уақытының көп бөлігін Линкольнширде өткізген сияқты, бірақ герцог осы уақытта өзінің заңды емес балаларының болашағын жоспарлай бастағанына көптеген дәлелдер бар. Екінші ұлы Генрих Бофорт шіркеуге қызмет етуге тағайындалды және 1390 жылдың қаңтарынан бастап шіркеудің игіліктерін ала бастады. 1390 жылдың көктемінде әкесінің сүйіктісі болған үлкен ұлы Джон Бофорт Кале қаласына жақын Сент-Инглевертте өткен үлкен турнирге қатысып, содан кейін әскери жорықтарға қатыса бастады. Сонымен қатар, 1390 жылдың желтоқсан айында король герцогқа Джон Бофортқа Нортгемптонширдегі бірнеше иеліктерді беруге рұқсат берді. 1392 жылы Джон Гонт қызы Джоан Бофортты Роберт Феррерс Вемге үйлендірді, ал 1397 жылдың 28 қыркүйегіне дейін герцог Джон Бофортты король Ричард II-нің туған қызы Маргарет Холландқа үйлендірді. Шамамен 1391 жылы Катерина мен Джон Гонт арасындағы қарым-қатынас қайта жанданды, содан кейін ол оның өмірінде маңызды орын алды. Бұл мүмкіндік герцогтің әйелі осы уақытта күйеуінен бөлек тұра бастағандықтан пайда болған болуы мүмкін. Алайда, бұл кезеңде Катерина Гонтпен тұрақты түрде өмір сүрмеді, кем дегенде 1393 жылға дейін Линкольнде үй жалға алды. Мүмкін, олар қайтадан ғашық болған, бірақ сонымен бірге олар сақ болуға тырысты.

Ланкастер герцогинясы

1394 жылғы 24 наурызда Гонт Иоаннның екінші әйелі, Кастилиялық Констанция қайтыс болды. Осыдан кейін герцог Кэтринге үйленуге шешім қабылдады. Ол ұзақ жылдар бойы сүйіктісіне деген сезімдерімен қатар, осылайша балаларының тегін заңдастыруды да қалады. Томас Уолсингхэм жоспарланған неке патшаға күтпеген жағдай болды десе де, Элисон Вейр бұл мүмкін емес деп санайды. Неке 1396 жылғы 13 қаңтарда Линкольн соборында өтті. Осыдан кейін Екатерина Ланкастер герцогинясы болды және біраз уақыт Корольдіктің бірінші ханымы болды, себебі король Ричард II-нің бірінші әйелі сол кезде қайтыс болған еді, ал ол қараша айында екінші рет үйленді. Өзінің мәртебесін көрсету және өткеннің естелігін жұмсарту үшін ол де Роэ отбасының гербінде бейнеленген күміс сақиналардың орнына өзінің гербін жасады, онда әулие Катеринаның – оның қамқоршысының үш доңғалағы бейнеленген, ол патшалық билік пен ізгілікпен байланысты болған. Тойдан кейін герцог жұбы солтүстікке қысқа сапар жасады, содан кейін 23 қаңтарға дейін Понтефракт қаласында біраз уақыт тұрды. Бұл неке патша сарайында алаңдаушылық туғызды және жалпы мақұлданбады, себебі ол теңдессіз неке саналды. Екатерина жаңа мәртебесінде алғаш рет 1396 жылғы сәуір айында Георгий күні тойында сот алдына келді. Джон Гонттың інісі, Глостер герцогы Томас Вудсток және оның әйелі Элеонора де Боун қатты ашуланды. Сонымен қатар, герцог жұбының некеге рұқсат беретін ешқандай құжаты болмады, тек Папаның ауызша рұқсаты болды, сондықтан некеге қарсылық білдіріліп, бұзуға болады деп қорқынышты. Сондықтан герцог Папаға хат жазып, апостолдық рұқсат сұрады. Осыны күтіп, олар Лондонның Элли-Плейс деген жеріне қоныстанды. 16 мамырда Джон Гонт әйелінің күтіміне жылына 600 фунт стерлинг тағайындады. Сонымен қатар, жаңа герцогиняның жеке киім-кешегі мен үй шаруашылығы болды. 1396 жылғы 1 қыркүйекте Папа Бонифаций IX Джон Гонт пен Кэтрин Суинфордтың некесін бұйрық арқылы жарамды деп жариялады. Сонымен қатар, ол некеге тұрмас бұрын туған балаларын – Бофорттарды заңды деп таныды. Бұл жаңалық Англияға 7 қазанға дейін жеткен көрінеді, онда герцог жұбы Англиядан Кале қаласына кемемен барды, онда 4 қарашада салтанатты рәсім өтті, нәтижесінде король Ричард II Франция королі Карл VI-ның қызы, принцесса Изабеллаға үйленді. Жан Фруассардың айтуынша, жаздың соңына дейін "жас Англия королевасының серігі" болған Кэтрина, мүмкін, некеден кейін дереу оның серігі болған. Патша, патшайым және олардың серіктері 12 қарашада Англияға оралды және келесі күні олар салтанатты түрде Лондонға кірді. Бофорттардың заңдылығы олардың кейінгі мансабына оң әсер етті. Сонымен қатар, Джон Гонт пен Кэтрин Англияға оралғаннан кейін көп ұзамай олардың жесір қалған қызы Джоан Бофорт солтүстіктің қуатты ақсүйектері Ралф Невиллге, 4-ші барон Невилл де Рабиге тұрмысқа шықты. 1397 жылдың ақпан айында король Ричард II ағылшын Парламенті отырысында декрет арқылы Бофорттардың заңдылығын растады. Сонымен қатар, 10 ақпанда Джон Бофорт Сомерсет графының атағын алды, ал келесі күні король Джон Гонт пен оның әйелі Йоркшир, Норфолк және Сассекс жерлеріне ортақ меншік иелігін бекітті, оны герцог 1372 жылы Ричмонд графының атағына алмастырған. Кэтрина күйеуі қайтыс болғаннан кейін де оларды өз бақылауында ұстады. Сондай-ақ, ең кіші ұлы Томас Бофортқа бірқатар марапаттар берілді, ал Генри Бофорт Оксфорд университетінің дияконы және канцлері болды. Некеге тұрған алғашқы 18 айда Кэтрина патша сарайында жиі болып, жоғары лауазымға ие болды. Алайда күйеуінің өліміне дейін оның кейінгі кезеңдегі өмірі туралы аз мәлімет бар. Гонт Иоаннның денсаулығы өмірінің соңғы жылдарында нашарлады. Сонымен қатар, оның мұрагері Генри Болингброк король Ричард II-мен қарым-қатынасы нашар болды, ал 1398 жылдың қыркүйегінде корольдік бұйрықпен Англиядан шығарылды, бұл, барлық есептер бойынша, герцогтың ауруын одан әрі ушықтырды. Оның табиғаты белгісіз, бірақ Гонт Иоаннның жұқпалы ауруы болған деген болжам бар. Егер бұл күдік дұрыс болса, онда, Элисон Вейр айтқандай, Кэтрин де жұқтыруы мүмкін. 1399 жылғы 3 ақпанда Лестер қаласында тұратын Джон Гонт өсиетнама жасады: оның айтуынша, жиһаз, зергерлік бұйымдар мен бай киімдер әйеліне қалдырылды. Ол сол күні қайтыс болды.

Соңғы жылдар

Герцог қайтыс болғаннан кейін, корольдік есхаторлар заңсыз түрде Кэтринге тиесілі барлық мүлікті, сондай-ақ Ланкастер иеліктерін алып қойды. Осының салдарынан ол король Ричард II-ге өтініш жасады, ол 1399 жылдың 9 наурызында иеліктерді қайтаруға бұйрық берді. Сонымен қатар, билеуші жесір герцогиняға күйеуі тағайындаған Ланкастер герцогтығының жерлерінен жиналатын жылдық 1000 фунт стерлингтік жалақыны растады. 18 наурызда король ешқандай заңдық негізсіз Генри Болингброктың 10 жылдық жер аударуын өмір бойына соттылумен алмастыратынын және оның мұрагерлікке тиесілі мүлкін тәркілейтінін жариялады. Ричард II өзінің інісінің өліміне тым қайғырмаса да, Кэтринге қалыңдық ретінде алған жерлерін сақтауға рұқсат берді. Мамыр айында оның корольдік есхаторлары оған үйленбес бұрын тиесілі болған жерлерді тартып алғанда, оларды қайтаруға бұйырды. Содан кейін жесір герцогиня жақын арада болудан аулақ тырысты және Ланкастер мұрасының тәркіленуіне қарсылық көрсетпеді. Өзінің бірінде тұруға ниеті болмаған Кэтрин Линкольнге кетті. Ол Кеттлторп пен Колбиді ұлы Томас Суинфордқа тапсырды және тұру үшін Минстер-Ярдта үйді жалға алды, онда өліміне дейін тұрды. Өмірінің соңғы жылдарында Кэтрин туралы ақпарат аз. 1399 жылдың күзінде Генри Болингброк Англияға шапқындап кіріп, король Ричард II-ді тақтан түсіріп, өзін Генрих IV деп жариялады. Кэтриннің балалары – Бофорттар мен Томас Суинфорд, сондай-ақ күйеу баласы Ральф Невилл тақты басып алуды қолдады. Жаңа король өгей анасын «Корольдің анасы» деп атауды бастады. Алайда, Кэтрин Линкольнде тыныш өмір сүрді және Корольдықтың саяси өміріне қатыспады. 1400 жылдың 12 ақпанында король Генрих IV Кэтринге Йоркширдегі Тикхилл маңындағы Лаутон-ен-ле-Мортен иелігін сыйлады. Осы уақытта ол оған Хантингдоншир жерінен жылына 200 фунт стерлинг, Линкольншир иелігінен 700 марка жылдық кіріс берді және әкесі оған тағайындаған 1000 фунт стерлингтік жылдық жалақыны растады. Осының нәтижесінде ол өте бай әйелге айналды. Кэтриннің Линкольн, Бостон, Грантем және Кингс-Линнде үйлері болғаны және осы қалалардың кейбір саудагерлерімен сауда жасағаны да белгілі. Жесір герцогиняның жүн саудасында ұзақ мерзімді коммерциялық мүдделері болған болуы мүмкін, өйткені ол жүн саудасының маңызды орталығы болған Хенаутта әкесінен мұрагерлікке алған мүліктің иесі болды. Элисон Вейрдің пікірінше, Кэтрин осындай кәсіпорындарға ақша салу арқылы Суинфорд мұрасын кеңейтуге тырысқан болуы мүмкін.

Өлім және жерлеу

Кэтрин Суинфорд 1403 жылғы 10 мамырда Линкольн қаласында қайтыс болды. Ол Линкольн соборында періштелер хорында жерленді. Оның қабір тасының сандығы Пурбек мәрмәрінен жасалған, стукпен қапталған және қақпағы бар еді. Оның үстінде жармамен оралып, геральдикалық қалқандар бейнеленген. Қабір тасына Екатеринаның жесір киіміне ұқсас мыс шатыр орнатылған, ал оның үстінде үш жапырақты аркалары бар күмбезді шатыр тұрды. Фрэнсис Тинн, Ланкастерлік антиквари және Коледж Армның қару-жарақ офицері, шамамен 1600 жылы мынадай эпитафияны көшірді: “Міне, Леди Кэтрин, Ланкастер герцогинясы, өте асыл және өте мейірімді ханзада Джонның әйелі, Ланкастер герцогы, өте асыл король Эдуард III-нің ұлы, 1403 жылғы 10 мамырда қайтыс болды, оның жанына Құдай мейірімділік пен кешірім көрсетсін. Әмин”. Оның қызы Джоан Бофорт анасының қасына жерленді. Өсиетінде ол анасының жерлеу орнын кеңейтіп, қоршаумен жабуды өтінді, егер де декан мен капелла қарсы болмаса. Өлімінен үш жыл бұрын (1437 жылғы 28 қарашада) Джоан король Генрих VI-дан екі шіркеушімен бірге күнделікті құрбандық үстелінде қызмет етуге арналған шіркеу құруға рұқсат алды. Оған сондай-ақ Хоуденширдегі Велтон шіркеуінің басқару құқығын (патронажын) пайдалануға рұқсат берілді, ол бұрын Дурхам монастырына тиесілі болған, бірақ 1380 жылдары Невилл отбасына өткен. Жаңа шіркеудің 1398 жылы Джон Гонт Линкольн соборында құрған шіркеудің орнын басуы мүмкін, бірақ бұл орындалған-олмағаны белгісіз. Кэтрин Суинфордтың 1403 жылы қайтыс болғаннан кейін немесе Джоан Бофорттың 1440 жылы қайтыс болғаннан кейін қабір салынғаны анықталмаған; Джоанның өсиетінде анасының қабірін қоршау туралы тілек білдіргендіктен, балқытылған темір тор 1440 жыл шамасында жасалған болуы мүмкін. Бастапқыда Джоанның денесі анасымен қатар жерленген. Шіркеу 16 ғасырдың ортасына дейін сақталды, ал ондағы қызметтер король Эдуард VI билігі кезінде тоқтатылды. Оның 13 фунт 6 пенс және 6 пенс бағаланған мүлкіне екі тостаған, екі күміс ыдыс (Киелі су мен Евхаристиялық шарапты сақтауға арналған), күміс Pax және күміс қоңырау кірді. Жақын жерленген жерлердегі Джоан Бофорт пен Кэтрин Суинфордтың жерлеу орындары 16 ғасырдың басында патшалық антиквари Джон Лиланд сипаттаған. 1640 жылы Уильям Дагдейл қабірлердің мұқият сызбасын жасады. 1644 жылы Англия азаматтық соғысы кезінде Линкольн соборын тонау кезінде екі жерлеу де жартылай қиратылды. Нәтижесінде мыс мүсіндер мен тақташалар жыртылып, шіркеудің тас қабырғасы зақымдалды. 1672 жылға қарай қабір сандықтары қазіргі орнында болды, ал шатырдың шатыры нашар қалпына келтірілді. 19 ғасырда ескерткіштерді «готикалық» стильде қалпына келтіру жоспарланды, бірақ ол ақырында тоқтатылды. Қабірлер қазір бос және Кэтрин мен Джоанның денелерін дөңгелек бастар шығарды деген мәлімдемелер бар болғанымен, олар негізсіз, себебі денелерге тиіс келгендігін көрсететін ешқандай дәлел жоқ. Олар, әдетте, қабірдің еденінің астында жатыр. Қазіргі уақытта екі жерлеу де бір-біріне жақын, қысқа жағымен орналасқан. Кэтрин қабірінде бұрын қарулы қалқандардың орналасқан жерін көрсететін ойықтар бар. Бұрын қабірлер орналасқан шіркеуден тек мұқият қалпына келтірілген шатыр, шығыс және батыс піллерлер және тұғыр үстіндегі құйма темір тор ғана сақталған.

Салдары

Джон Гонттың мұрагері Генри IV Англия тағына отырғаннан кейін, Кэтрин Суинфордтың Джон Гонттан туған балалары Англия саясатында маңызды рөл атқарды. 9 ақпан 1407 жылы король өзінің жарты бауыры Бофорттардың заңдылығын растады, бірақ нақты бір тармақпен («excepta dignitate regali») олардың Англия тағына ешқандай құқығы жоқ екенін айтты. Дегенмен, қазіргі заманғы зерттеулер монархтың Парламенттің келісімінсіз, қолданыстағы парламенттік заңды өзгертуге құқығы бар екенін даулап тұр. Кэтриннің немересі Сесили Невилл (Жоан Бофорт пен оның екінші күйеуі Ральф Невиллдің қызы, Вестморлендтің 1-ші графы) 3-ші герцог Ричард Йорктің әйелі болды. Осы некеден Эдуард IV және Ричард III сияқты корольдер дүниеге келді. Тағы бір немересі Джоан Бофорт (Джон Бофорттың қызы, Сомерсет графы) Шотландия королі Джеймс I-ге үйленді және Стюарт әулетінен шыққан Шотландия монархтарының ата-бабасы атанды. Кэтриннің тағы бір ұрпағы Маргарет Бофорт (Джон Бофорттың немересі, Сомерсет графының 1-і) Тюдорлар әулетінің негізін қалаушы Генрих VII-нің анасы болды. Ол Бофорт әулетінен тарағандығы арқасында таққа құқығын дәлелдеді. Осының салдарынан Кэтрин Суинфорд Англияның (кейіннен Ұлыбританияның) барлық келесі корольдері мен королеваларының тікелей ата-бабасы болды. Бофорттар Розалар соғысы кезінде де маңызды рөл атқарды. 1471 жылы 4-ші Сомерсет герцогы Эдмунд Бофорттың қайтысымен әулет еркек желісінен тоқтады, бірақ оның заңсыз ұлы Чарльз Сомерсет, 1-ші Уорстер графы, одан тараған тармақ сақталды. Олардың әулеті бүгінге дейін бар, және оның басшысы 1682 жылы король Чарльз II-нің таныуымен Бофорт герцогы атанды, оның «Эдуард III патшадан Джон Гонт пен Кэтрин Суинфордтың ең үлкен ұлы Джон Бофорт арқылы тегінің ерекшелігі» ерекше атап өтілді. Кэтриннің бірінші некесінен туған ұлы Томас [II] Суинфорд король Генрих IV сарайында мансапқа ие болды, ол оған көптеген сыйлықтар берді. 1399 жылдың соңында – 1400 жылдың басында ол құлатылған Ричард II патшаның Понтефракт қамалындағы күзетшілерінің бірі болды және шежіреші Адам Уск айтуынша, оның өліміне себепкер болды, оны аштықтан өлтірді. 1406 жылы Томас [II] өзінің жарты бауыры Томас Бофорттың қызметіне кірді. 1411 жылы ол анасының әкесінің Генуядағы иеліктерін алуға тырысты, бірақ оның әрекеттері сәтті болды ма, белгісіз. Өмірінің соңында Томас [II] өзінің иеліктерін сенімділерге тапсыруға мәжбүр болды және 1432 жылдың 2 сәуірінде мүлкісіз қайтыс болды. Оның мұрагері Томас [III] Суинфорд әкесінен бірнеше жыл аман қалды және 1440 жылы қайтыс болды, кәмелетке толмаған ұлы Томас [IV] (1435 – 3 мамыр 1498) қалды. 1468 жылы ол Кеттлторп пен Колбиді өзінің ағасы Уильям Суинфордқа берді, ол 1483 жылдан кешіктірмей қайтыс болды, содан кейін иеліктер Томас [IV]-ке қайтып келді. Ол 1498 жылы мұрагерсіз қайтыс болды, осымен Хью Суинфорд пен Кэтриннің ұрпақтарының еркек желісі тоқтады. Кеттлторп пен Колби Свинфордтардың ата-бабалық иеліктері ақырында Томас [IV]-нің қарындасы Маргарет Свинфордтың ұрпақтарына, оның Томас Понсфотқа үйленуі арқылы мұрагерлікпен берілді. Кэтриннің үлкен ағасы Вальтер де Роэ (1338–1340 жылдар арасында туған) 1355 жылдың мамыр айынан бастап король Эдуард III-нің мұрагері Қара ханзада Эдуардтың қызметінде болды. 1356 жылы ол Пуатье шайқасына қатысқан болуы мүмкін, бірақ одан кейін оның есімі тарихтан жоғалып кетті. Элисон Уэйр оның шайқаста қаза тапқан болуы мүмкін екенін болжайды. Қалай болғанда да, Вальтер Кэтриннен бұрын қайтыс болып, мұрагерлер қалдырмады, сондықтан оның немере інісі Томас [II] Суинфорд 1411 жылы Генуядағы оның иеліктерін талап етті.

Сыртқы келбеті

1666 жылы Лондонның Ұлы өртінде жойылған Джон Гонт қабіріндегі эпитафияда Екатерина "өте әдемі және әйелдік" деп сипатталған. Эпитафияның өзі Екатерина мен Джон Гонттың ұрпағы Генрих VII жасаған, ол қабірді қалпына келтіру кезінде ата-бабасының жақсы атын қайта орнатуға тырысқан. Ол, мүмкін, сұлулығын баса көрсеткен, өйткені Кэтрин көбінесе осы қасиетімен есте қалған; мұндай жазба Кэтриннің бастапқы қабірінде де болған болуы мүмкін. Кэтриннің өмірдегі портреттері жоқ. Оның тірі кезіндегі суретке ең жақын нәрсе – 17 ғасырда Уильям Дагдейл жасаған эскиз, ол Линкольн соборындағы қабірінен табылған, бірақ қазір жоғалған мыс суреттен көшірме. Бірақ бұл портрет емес, жесірдің киімін (вимпл) киген әйелдің формалды суреті. Кентербери соборында 1400 жыл шамасында жасалған, жаңғақтан кішкентай екі мүсін бас бар. Олар кейде Джон Гонт пен Кэтрин Суинфордтың бейнесі деп есептеледі, бірақ Элисон Вейрдің пікірінше, бұл сәйкестік күмәнді. Джон Гонттың екі ұлы соборда жерленгенімен, бұл мүсіндер жасалғаннан кейін болды. Джон Гонттың беті ұзын және тар, бүркіт мұрынмен (оның кейбір ұрпақтарына мұра болып келген ерекше белгі), ал Кэтриннің балалары дөңгелек немесе сопақ бетті болған, Элисон Вейрдің пікірінше, олар анасынан мұра еткен болуы мүмкін. XV ғасырдың басындағы Джеффри Чосердің "Троил мен Крисеида" поэмасының қолжазбасының алқағында ақынның осы поэманы Ричард II патшаның сарайына оқып отырғаны бейнеленген. Суреттегі сарайдағы адамдардың кім екені туралы зерттеушілер арасында пікір таласы бар. Суреттегі сарайдағы адамдардың бірі, әлдеқайда Джон Гонт болуы мүмкін. Отырған әйелдердің бірі, ақ түсті матамен жиектелген кең жағасы бар, жеңдері салбыраған көк көйлек (хаупеланд деп аталады) және алтын белбеумен, Кэтрин Суинфорд деп есептеледі. Оның беті дөңгелек, маңдайы биік, шашы екі жақтан жоғары өріліп, басының үстіне лентамен оралған. Бірақ бұл гипотезада да мәселелер бар. Поэма, шамамен, 1385-1388 жылдар аралығында жазылған. Алайда, қолжазбаның өзі тек 15 ғасырдың басында жасалған, сондықтан ол Ричард II патшаның билігінің соңында маңызды рөл атқарған сарайдың әйелдерін бейнелеуі керек. Элисон Вейрдің пікірінше, көк көйлек киген әйел Кэтрин болу үшін тым жас. Зерттеуші оның қызы Жоан Бофор болуы мүмкін деп болжайды, өйткені ол қабірдегі бейнесіне ұқсайды. Бұл суреттің жанында алтынмен жиектелген күміс түлкісі бар тығыз көк көйлек киген әйел бейнеленген, ол дәстүрлі түрде Ричард II патшаның анасы, Кенттен келген Джоанмен байланыстырылады, бірақ ол 1385 жылы қайтыс болды. Вейр бұл әйелдің Кэтрин Суинфорд болуы мүмкін деп санайды. XV ғасырда бұл қолжазба Жоан Бофорттың қызы, Стаффорд графесі Энн Невиллге тиесілі болған; ол оны осы әйел үшін жасаған болуы мүмкін, кейін ол оны өз қызына мұра етті. Егер Элисон Вейрдің анықтамасы дұрыс болса, Кэтрин – ақ шашты, тоқ, тар белді және кең жамбасты әйел болған. Оның мойны ұзын, беті дөңгелек, маңдайы биік. Шашы әдемілеп таралып, алтын тәждің астына жиналған, оның жоғары мәртебесін көрсетеді.

Тұлға

Джон Гонттың Кэтрин Суинфордпен байланысына таң қалған монастырь хроникалары, көбінесе оны қатал сынады. Дегенмен, Томас Уолсингхэм де, анонимдік шежіре авторы да оны жеке кездестірмегені мүмкін. Сонымен қатар, Лестер аббаттығында Джон Гонттың қамқорлығында болған монах, Генри Найтон, Кэтринмен кездескен болуы мүмкін, бірақ ол оның жайлы ештеңе жазбаған. Ал Элисон Вейр, шашыраңқы дереккөздерге сүйене отырып, Кэтрин "тартымды, әдемі, мейірімді және өте діндар әйел" болды деген қорытындыға келді. Оның Джон Гонтпен ұзаққа созылған қарым-қатынасы оған адал болғанын көрсетеді, бірақ ол сонымен бірге байлықтан ләззат алып, белсенді және амбициялы болған болуы мүмкін. Алайда, Вейрдің пікірінше, Кэтрин жеке мүдделермен жетекшілік етпеген: ұзақ айырылыстарға, қоғамдық мүшекеулікке және қоғамның қаралауына қарамастан, герцогқа деген махаббаты уақыттың сынағынан өтті. Одан бөлек, ол мықты мінез, сақтық, тәжірибелілік және едәуір даналық танытқан. Кэтрин отбасылық байланыстарды бағалаған және басқалардың пікіріне бейжай болмаған. Патшалық отбасында Кэтриннің құрметке ие болуы, оның сарайдағы міндеттерін жақсы орындағанын, керемет талғамға ие екенін, әлеуметтік, сыпайы, сауатты, зиялы және, әрине, жақсы әңгімелесетін екенін көрсетеді.

Елтаңба

Катерина Суинфордтың елтаңбасы қызыл өрісте үш алтын доңғалақтан тұратын, бірақ Линкольн соборынан сыйланған киімдердегі геральдикалық белгілерге қарағанда, Джон Гонтқа үйленгенге дейін, 1396 жылға дейін оның елтаңбасында үш қарапайым күміс доңғалақ болған; ол бұл елтаңбаны әкесінен мұраға алған болуы мүмкін. 1396 жылы Ланкастер герцогымен үйленгеннен кейін Катерина елтаңбасын өзгертіп, қызыл өрісте үш алтын Катерина доңғалағын ("roet" ескі француз тілінде "кішкентай доңғалақ" деген мағынаны білдіреді) қосты. Доңғалақ белгісі Катеринаның өзінің қасиетті қамқоршысы – Александриялық Екатеринаға деген құрметін көрсетеді, ол сондай-ақ Доңғалақтың қасиетті Екатеринасы ретінде белгілі және патшалық пен ізгілікпен байланысты болған. Сонымен қатар, Катеринаның 1397 жыл шамасында, үйленгеннен кейін жасалған мөрінде оның елтаңбасында қызыл фонға үш күміс доңғалақ бейнеленген, сонымен қатар күйеуінің елтаңбасымен біріктірілген, күміс өрісте қара шевронға орналасқан үш алтын шошқаның басын көрсетеді. Мұндай елтаңба басқа еш жерде табылмайды.

Тарих пен өнерде

Джон Гонт туралы зерттеудің авторы Анил де Силва, Кэтрин әдемі Вирджинияның прототипі болуы мүмкін деп санайды, ол Джеффри Чосердің «Кентербери ертегілерінің» бір бөлігі болып табылатын «Дәрігердің ертегісі» ертегісінің қаһарманы. 1470 жылдары Розалар соғысы кезінде анасы Бофорт әулетіне жататын, қуғынға ұшыраған Ричмонд графы Генрих, Ланкастер тағына талапкер болды. Генрих IV Бофорттарды таққа құқығынан айырғанмен, олардың құқықтары сол кезде елеулі деңгейде қарастырыла бастады. 1483 жылы Ричард III патша болғаннан кейін, Генрихтың таққа құқығы жоқ екенін жариялады, себебі Бофорттар «қос зинадан» (Джон Гонт пен Кэтрин Суинфордтың қарым-қатынасынан) тараған, көптеген адамдар бұл фактіні қабылдады. Бірақ Ричмонд графы Генрих VII атымен Англия королі болғаннан кейін, Кэтрин Суинфордтың жаман аты дауға түсті. Ол Тюдор дәуірінің жылнамаларында айтылмады және патшалық әулет ағашында да көрсетілмеді. 1520 жылы Лиденхоллда Киелі Рим империясының императоры Карл V құрметіне қойылған театрлық қойылымда, Джон Гонтты сомдаған актер (императордың өзі оның ұрпағы болған), көптеген тармақтары бар ағашқа жақын отырды, ол оның ұрпақтары болған көптеген патшалар мен патшайымдарды бейнеледі. Дегенмен, олардың бірінің де арғы тегі болған Кэтрин есім аталмады. Ғасырлар бойы Кэтрин Суинфордты жек көріп, адалсыздықпен айыптады және Тюдор әулетінің түпкі атасы ретінде сирек еске алды. 1954 жылы американдық жазушы Аня Сетонның «Кэтрин» атты тарихи романы жарық көргеннен кейін оған қызығушылық жаңадан туды. Британ жазушысы Филиппа Грегоридің айтуынша, бұл Сетонның ең танымал туындысы. Роман Кэтриннің өмірбаянын толыққанды баяндайды, ал Сетон роман үшін төрт жыл бойы Англияны аралап материалдар жинады. Бірақ, Элисон Вейр атап өткендей (романға үлкен әсер еткен), бұл ең алдымен идеалды романтикалық қаһарман туралы роман – әдемі, сезімтал және сүйкімді. Сетон Кэтринге көптеген моральдық, эмоционалдық, психологиялық қасиеттер мен мәдени ерекшеліктерді өзінің өмірінен алған. Сетонның романының жарық көргенінен кейін, көптеген адамдар осы қаһарманға көңіл бөліп, оған жаны ашыды. Кейіннен роман бірнеше рет қайта басылды. 2003 жылы BBC-нің «The Big Read» сауалнамасында 95-орынға ие болды. Жаннет Люкрафттың «Кэтрин Суинфорд: Ортағасырлық сүйкімді әйелдің тарихы» атты тарихи романы 2006 жылы жарық көрді. Тарихшы Элисон Вейр Кэтриннің өмірбаянын жан-жақты зерттеп, 2007 жылы «Кэтрин Суинфорд: Джон Гонт және оның даңқсыз герцогинясының тарихы» атты еңбегін жариялады.