Азамат соғысында парламент жақтастары – «Roundhead» тарихы. Англия парламентінің қолдаушылары, корольге қарсы күрес, конституциялық монархия, Оливер Кромвель.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ағылшын азаматтық соғысында парламентті қолдаушы
Ағылшын азаматтық соғысы кезінде парламентшілдер
Parliament supporter in the English Civil War
the Parliamentarians during the English Civil War
Дөңгелекбастар – 1642–1651 жылдардағы Ағылшын азаматтық соғысы кезінде Англия Парламентін қолдаған адамдар. Парламентшілдер деп те аталатын олар Англия королі I Карл мен оның қолдаушылары – кавалерлер немесе роялистерге қарсы күресті. Кавалерлер мен роялистер абсолюттік монархия және патшалардың құдайдан берген құқығы қағидасы бойынша билік етуді талап етті. Дөңгелекбастардың мақсаты – парламентке елдің/патшалықтың атқарушы билігін толық бақылауға беру болды.
Roundheads were the supporters of the Parliament of England during the English Civil War (1642–1651). Also known as Parliamentarians, they fought against King Charles I of England and his supporters, known as the Cavaliers or Royalists, who claimed rule by absolute monarchy and the principle of the divine right of kings. The goal of the Roundheads was to give to Parliament the supreme control over executive administration of the country/kingdom.
Нанымдар
Көптеген дөңгелекбастар Чарльз іздеген абсолюттік монархияның орнына конституциялық монархияны қалаған; алайда, 1649 жылы ағылшын азамат соғысының соңында корольге деген халықтың қарсылығы Оливер Кромвель сияқты республикашыл көшбасшыларға монархияны толығымен жойып, Англияның Республикасын құруға жеткілікті мүмкіндік берді. Бірінші азамат соғысының бас қолбасшысы Томас Фэрфакс, Манчестердің 2-ші графы Эдвард Монтегю және Эссекстің 3-ші графы Роберт Деверо сияқты көптеген басқа Roundhead көшбасшылары да конституциялық монархияны қолдады; алайда, бұл топ саяси тұрғыдан шебер Кромвель мен оның радикалдарынан жеңіліске ұшырады, олар Жаңа үлгідегі армияның қолдауына ие болды және Карлдың Шотландиямен парламентке қарсы одақтастығы арқылы Англияны сатқанын пайдаланды. Англияның көптеген пуритандары мен пресвитериандары, сондай-ақ тәуелсіздер сияқты көптеген кіші діни топтар Roundhead-ті қолдады. Дегенмен, көптеген дөңгелекбастар Англия шіркеуінің мүшелері болды, көптеген кавалериялар да солай болды. Roundhead саяси топтарына прото-анархист/социалистік Diggers, Levellers деп аталатын әртүрлі топ және Бесінші монархистердің апокалиптикалық христиан қозғалысы кірді.
Most Roundheads sought constitutional monarchy in place of the absolute monarchy sought by Charles; however, at the end of the English Civil War in 1649, public antipathy towards the king was high enough to allow republican leaders such as Oliver Cromwell to abolish the monarchy completely and establish the Commonwealth of England. The Roundhead commander in chief of the first Civil War, Thomas Fairfax, remained a supporter of constitutional monarchy, as did many other Roundhead leaders such as Edward Montagu, 2nd Earl of Manchester, and Robert Devereux, 3rd Earl of Essex; however, this party was outmanoeuvred by the more politically adept Cromwell and his radicals, who had the backing of the New Model Army and took advantage of Charles' perceived betrayal of England in his alliance with the Scottish against Parliament. England's many Puritans and Presbyterians were almost invariably Roundhead supporters, as were many smaller religious groups such as the Independents. However, many Roundheads were members of the Church of England, as were many Cavaliers. Roundhead political factions included the proto anarchist/socialist Diggers, the diverse group known as the Levellers and the apocalyptic Christian movement of the Fifth Monarchists.
Терминнің шығу тегі мен тарихы
Кейбір пуритандар (бірақ олардың бәрі емес) шаштарын қысқа қырқып, басына жақын немесе жалпақ етіп киетін. Осылайша, олар мен ұзын шашты сарайлықтардың арасында айқын қарама-қайшылық туды. Соғыс кезінде және одан кейін біраз уақыт бойы "дөңгелек бас" деген сөз қынжырлы айтылатын сөз болды, ал Жаңа армияда әріптес сарбазды "дөңгелек бас" деп атау жазаланатын қылмыс еді. Бұл "Cavalier" сөзімен қарама-қайшы болды, ол Роялистерді қолдаушыларды сипаттау үшін қолданылған, бірақ бастапқыда ол да кемсітуші сөз болды. Алғашқы қолданушылар оны корольдік партия мүшелерін Елизавета I тұсында голландтық протестанттарды қорлаған испандық кабальероларымен салыстыру үшін пайдаланды. Дегенмен, "дөңгелек бас" есімдіктей, "Cavalier" кейінірек осы есімдікке ұшырағандар қабылдап, өздерін сипаттау үшін қолданды. "Дөңгелек бас" деген сөз алғаш рет 1641 жылдың соңында, Парламентте дін қызметкерлері туралы заңды талқылау Вестминстерде тәртіпсіздіктерге әкелген кезде, қынжырлы айтылатын сөз ретінде қолданылған сияқты. "Британ энциклопедиясының" он бірінші басылымы сол кездегі куәгердің сол жерде жиналған халықты сипаттаған сөздерін келтіреді: "Олардың шаштары көбінесе құлақтарынан ұзын болмады, сол себепті Вестминстерге наразылық білдіруге келгендер "дөңгелек бас" деп аталды". Наразылық білдірушілердің арасында Лондондық шәкірттер де болды, олар үшін "дөңгелек бас" деген сөз қынжырлы айтылатын сөз болды, себебі олар келіскен ережелерде шашты қысқа қырқу туралы талап қойылған. Джон Рашворттың айтуынша, бұл сөзді алғаш рет 27 желтоқсан 1641 жылы Дэвид Хайд есімді бұрынғы офицер қолданған. Тәртіпсіздік кезінде Хайд қылышын суырып алып, "епископтарға қарсы айқайлаған дөңгелек бас иттің жұлын кесер едім" деген. Алайда Ричард Бакстер бұл сөздің шығу тегін сол жылдың басында Чарльз I-нің әйелі королева Генриетта Марияның Томас Уентворттың сотында айтқан сөзімен байланыстырады. Ол Джон Пимге, "дөңгелек бас кім?" деп сұраған. Чарльз II-нің басты кеңесшісі Эдвард Хайд, 1-ші Кларендон графы, бұл мәселе бойынша: "Осы даулардан кейін "дөңгелек бас" және "Cavalier" деген екі сөз әңгімелерде қабылдана бастады, корольге қызмет ететіндер "Cavalier" деп аталды, ал қалғандары "дөңгелек бас" деген атпен жек көрінді және сыналады". 1636 жылы англикандық архиепископ Уильям Лауд барлық дін қызметкерлеріне шаштарын қысқа қырқуды бұйырғаннан кейін, көптеген пуритандар оның билігін жек көру үшін наразылық білдіріп, шаштарын одан да ұзарта бастады (олардың портреттерінде көрініп тұрғандай), бірақ олар "дөңгелек бас" деп таныла берді. Ұзын шаштар "Тәуелсіз" және "жоғары дәрежелі" пуритандар арасында, соның ішінде Кромвельде, әсіресе Протектораттың соңында көбірек кездесті, ал "Пресвитериан" (Тәуелсіз емес) фракциясы және әскери қатардағы сарбаздар ұзын шашты жек көруді жалғастырды. Осы кезеңнің соңында кейбір тәуелсіз пуритандар "дөңгелек бас" деген сөзді пресвитериан пуритандарына қатысты қынжырлы айту үшін қайта қолданды. "Дөңгелек бас" термині 1678-1681 жылғы "Шектен шығу дағдарысына" дейін республикалық көзқарастарды сипаттау үшін қолданылып келді, содан кейін бұл термин бастапқыда қынжырлы айтылатын мағынасы бар "Whig" деген сөзбен ауыстырылды. Сол сияқты, Шектен шығу туралы заң жобасы дағдарысы кезінде "Cavalier" термині олардың қарсыластары енгізген ирландтық термин, "Tory" деген сөзбен ауыстырылды, ол бастапқыда қынжырлы айтылатын сөз болды.
Some Puritans (but by no means all of them) wore their hair closely cropped round the head or flat. There was thus an obvious contrast between them and the men of courtly fashion, who wore long ringlets. During the war and for a time afterwards, Roundhead was a term of derision, and in the New Model Army it was a punishable offence to call a fellow soldier a Roundhead. This contrasted with "Cavalier", a word used to describe supporters of the Royalist cause, but which also started out as a pejorative term. The first proponents used it to compare members of the Royalist party with Spanish Caballeros who had abused Dutch Protestants during the reign of Elizabeth I. However, unlike Roundhead, Cavalier was later embraced by those who were the target of the epithet and used by them to describe themselves. "Roundheads" appears to have been first used as a term of derision toward the end of 1641, when the debates in Parliament in the Clergy Act 1640 were causing riots at Westminster. The Encyclopædia Britannica Eleventh Edition quotes a contemporary authority's description of the crowd that gathered there: "They had the hair of their heads very few of them longer than their ears, whereupon it came to pass that those who usually with their cries attended at Westminster were by a nickname called Roundheads". The demonstrators included London apprentices, for whom Roundhead was a term of derision, because the regulations which they had agreed to included a provision for closely cropped hair. According to John Rushworth, the word was first used on 27 December 1641 by a disbanded officer named David Hide. During a riot, Hide is reported to have drawn his sword and said he would "cut the throat of those round headed dogs that bawled against bishops"; however, Richard Baxter ascribes the origin of the term to a remark made by Queen Henrietta Maria, the wife of Charles I, at the trial of Thomas Wentworth, 1st Earl of Strafford, earlier that year. Referring to John Pym, she asked who the roundheaded man was. The principal advisor to Charles II, Edward Hyde, 1st Earl of Clarendon, remarked on the matter, "and from those contestations the two terms of Roundhead and Cavalier grew to be received in discourse, they who were looked upon as servants to the king being then called Cavaliers, and the other of the rabble contemned and despised under the name of Roundheads." After the Anglican Archbishop William Laud made a statute in 1636 instructing all clergy to wear short hair, many Puritans rebelled to show their contempt for his authority and began to grow their hair even longer (as can be seen on their portraits) though they continued to be known as Roundheads. The longer hair was more common among the "Independent" and "high ranking" Puritans, which included Cromwell, especially toward the end of the Protectorate, while the "Presbyterian" (non Independent) faction, and the military rank and file, continued to abhor long hair. By the end of that period, some Independent Puritans were again derisively using the term Roundhead to refer to the Presbyterian Puritans. Roundhead remained in use to describe those with republican tendencies until the Exclusion Crisis of 1678–1681, when the term was superseded by "Whig", initially another term with pejorative connotations. Likewise, during the Exclusion Bill crisis, the term Cavalier was replaced with "Tory", an Irish term introduced by their opponents that was also initially a pejorative term.