Кіріспе

Неміс-американ психологы (1863–1916)

Хьюго Мюнстерберг (1 маусым 1863 – 16 желтоқсан 1916) – неміс-американ психологы. Ол қолданбалы психологияның алғашқы дамушыларының бірі болды және өзінің зерттеулері мен теорияларын өндірістік/ұйымдық (I/O), құқықтық, медициналық, клиникалық, білім беру және бизнес салаларына қатысты қолданды. Мюнстерберг Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда қатты күйзеліске түсті. Америка Құрама Штаттарына және өз Отанына деген адалдығы арасында қысылып, ол Германияның әрекеттерін жиі қорғады, бұл түрлі реакцияларды тудырды.

Ерте өмір

Хьюго Мюнстерберг Батыс Пруссиядағы Данциг портында (қазіргі Гданьск, Польша) саудагер отбасында дүниеге келді. Мюнстербергтің отбасы еврей тегінен шыққан, бірақ ол бұл мұрамен байланыс сезінбеді және оны көпшілік алдында көрсетпеді. Оның әкесі Мориц (1825–1880) – табысты ағаш саудагері, ал анасы Мина Анна Бернарди (1838–1875) – танымал суретші және музыкант, Морицтің екінші әйелі болған. Морицтің бірінші әйелінен Отто (1854–1915) және Эмиль (1855–1915) есімді екі ұлы, ал Аннадан Хьюго (1863–1916) және Оскар (1865–1920) есімді екі ұлы болды. Төрт ұлы да жақын болып өсті және барлығы өз мансаптарында табысқа жетті. Германияның Детмольд қаласындағы нео-Ренессанс стиліндегі вилла, онда Оскар 1886 жылдан 1896 жылға дейін тұрған, жақында қайта жөнделіп, мәдени орталық ретінде ашылды. Отбасы өнерді өте жақсы көрді және Мюнстербергті музыканы, әдебиетті және өнерді зерттеуге ынталандырды. Оның анасы мен әкесінің екеуі де оның 20 жасқа толғанға дейін қайтыс болды. Мюнстерберг 12 жасқа келгенде анасы қайтыс болды, ол оны бейкүнә баладан едәуір ересектеу жігітке айналдырды. 1880 жылы әкесі де қайтыс болды.

Білім және мансап

Мюнстербергтің жас кезінде өнер, әдебиет, поэзия, шет тілдері, музыка және актерлік өнер сияқты көптеген қызығушылықтары болды. Мюнстербергтің мектептегі алғашқы жылдары 1882 жылы бітірген Данциг гимназиясында өтті. 1883 жылы ол Лейпциг университетіне қабылданды, онда Вильгельм Вундттың лекциясын тыңдап, психологияға қызығушылық танытты. Мюнстерберг ақырында Вундттың ғылыми көмекшісі болды. Ол 1885 жылы 22 жасында Вундттың жетекшілігімен физиологиялық психология саласынан докторлық диссертациясын қорғады. 1887 жылы Мюнстерберг Гейдельберг университетінде медицина ғылымдарының мағыстырына ие болды. Ол сондай-ақ онда үшінші диссертациясын жазып, университеттің басқа да талаптарын орындады, бұл оған жеке оқытушы ретінде дәріс беруге мүмкіндік берді. Фрайбургта жүргенде психология зертханасын құрып, зейін процестері, есте сақтау, оқыту және қабылдау сияқты бірнеше тақырыптар бойынша мақалалар жариялай бастады. Сол жылы 7 тамызда ол алыс туысы Селма Опплерге үйленді. 1889 жылы ол ассистент профессор болып тағайындалды және Уильям Джеймспен кездескен психологияның бірінші халықаралық конгресіне қатысты. Олар жиі хат алысып, 1892 жылы Джеймс оны Гарвардқа психология зертханасының меңгерігі ретінде үш жылға шақырды, тіпті Мюнстерберг сол кезде ағылшын тілін білмегеніне қарамастан. Ол ағылшын тілін тез үйреніп, нәтижесінде оның сабақтары студенттер арасында өте танымал болды, тіпті ол Джеймстің сабақтарынан студенттерді тарта бастады. Гарвардтағы жаңа лауазымының бір бөлігі ретінде ол психология магистранттарының жетекшісі болды және олардың диссертациялық зерттеулерін басқарды. Нәтижесінде ол көптеген студенттерге, соның ішінде Мэри Уиттон Калкинске үлкен әсер етті. 1895 жылы ол АҚШ-та тұруға қатысты күмәндермен Фрайбургке оралды. Алайда, ол қалаған академиялық лауазымға ие бола алмағандықтан, Джеймске хат жазып, өзінің бұрынғы лауазымын қайтарып, Гарвардқа қайта оралуын өтінді, ол мұны 1897 жылы жасады. Гарвардта Мюнстербергтің мансабы өте жақсы дамыды. Ол көптеген ұйымдармен байланыста болды, соның ішінде американдық психологиялық қауымдастық (1898 жылы президенті болды), американдық философиялық қауымдастық (1908 жылы президенті болды), Вашингтон академиясы және американдық өнер және ғылым академиясы. Ол 1904 жылы Сент-Луис әлемдік көрмесінде Халықаралық өнер және ғылым конгресінің ұйымдастырушысы және вице-президенті, 1900 жылы Париждегі Халықаралық психологиялық конгрестің вице-президенті, 1907 жылы Гейдельбергтегі Халықаралық философиялық конгрестің вице-президенті болды. 1910–1911 жылдары Гарвардтан Берлин университетіне алмасу профессоры болып тағайындалды. Сол жылы ол Берлинде Америка институтын құрды. АҚШ-та болған кезінде ол АҚШ пен Германия арасындағы қарым-қатынасты жақсарту үшін жұмыс істеді, АҚШ-та Германияны жақсырақ түсіну үшін, ал Германияда АҚШ-ты жоғары бағалау үшін жазды. Психология саласындағы еңбектерімен Мюнстерберг қоғамға, академиялық әлемге және ғылыми қауымдастыққа танымал болды. Мюнстербергтің алдағы Бірінші дүниежүзілік соғыс мәселелеріне қатысты ашық пікірлері оның идеалдары мен ұстанымы туралы дау-дамай тудырды. Ол Германияның АҚШ-тағы саясатының ең көрнекті қолдаушысы ретінде көрінді, сондықтан оны Үштік Антанта (Ресей империясы, Француз үшінші республикасы және Ұлыбритания мен Ирландияның Біріккен Корольдігі арасындағы 1907 жылғы бейресми түсіністік) және олардың достары қатты айыптады, бірақ неміс жақтастарына ол тіпті құдай сияқты көрінді. Германия саясатын қолдаған кезде Мюнстерберг Тевтондық гифнаттардың АҚШ-тағы көптеген іс-әрекеттерін айыптап шықты. Германия империясын ашық қолдаудың патриоттық реакциясы өзінің жасырын ұстанымына нұқсан келтіреді деп қорқып, ол АҚШ-та шетелдік партия құруды "нағыз америкалықтықтың рухына қарсы қылмыс" деп айыптап, оның нәтижесі соғыстан тыс уақытқа жетеді деп айтты. Ол қайтыс болған кезде Мюнстербергке деген жалпы көзқарас өзгерді, ал оның өлімі оның неміс жақтасы көзқарасы мен неміс саясатын қолдауынан байқаусыз қалды. Ол неміс және американдықтардың дұрыс емес стереотиптері туралы сөйлеуге тырысты. Ол көптеген кітаптар мен мақалалар жазды, соның ішінде оларды түзетуге тырысты, мысалы, "The Americans" (1904). Алайда ол "Америкалық проблемалар" (1910) еңбегінде американдықтарды қатты сынға алды және олардың "басты назарын бір нәрсеге ұзақ уақытқа аудара алмайтынын" айтты. Соғыс жақындаған сайын Мюнстербергтің неміс автократиясының тиімділігі мен заманауилығын қолдауы оны неміс тыңшысы деп күдіктенді, ал Гарвардтағы либералды әріптестерінің көбі одан бас тартты. Оған өміріне қастандық жасау туралы да угрозалар болды. Ол 1916 жылы Радклиф колледжінде лекция оқып жатқанда миге қан құйылудан қайтыс болғанша Гарвардта эксперименталды психология профессоры және Психологиялық зертхананың директоры қызметін атқарды.

Эксперименталды психология

Мюнстерберг эксперименталды психологияға көптеген үлес қосты, оның ішінде қазір оның есімімен аталатын көру иллюзиясын ашты.

Қолданбалы психология

Уақыт өте келе Мюнстербергтің қызығушылығы психологиялық принциптердің көптеген практикалық қолданыстарына бұрылды, ол психологтардың нақты өмірде қолданылуы мүмкін ақпаратты ашуға жауапты екенін қатты сезінді. Шындығында, ол психологиялық принциптерді заң саласында алғаш рет қолданды, соның нәтижесінде сот-психологиялық саланы құрды. Ол психологиялық ақпаратты заңдық жағдайларда қолдану туралы бірнеше мақала жазды. Осы мақалалардың көпшілігі куәгерлердің көрсетулеріне қатысты, олардың сенімділігін зерттеді. Ол сонымен қатар психологиялық принциптерді клиникалық психология саласында қолданып, түрлі емдеулер арқылы ауру адамдарға көмектесуге тырысты.

Соттық психология

1908 жылы Мюнстерберг өзінің «Куәгерлер тағында» (1908) атты даулы кітабын жариялады, ол бұрын жариялаған журналдық мақалаларының жинағы. Кітапта сот шешіміне әсер ете алатын түрлі психологиялық факторлар талқыланады және заң жүйесінде эксперименттік психологияны қолдану арқылы куәгерлердің мәлімдемелерінің фактілерге сәйкестігін анықтаудың ғылыми жолдары көрсетіледі. Ол сонымен қатар алғашқылардың бірі болып сот сарапшылығын зерттеуді қарастырды. Ол: «Адвокат ғана кешірімсіз. Адвокат, судья және қазылар оларға тәжірибелік психологтың қажеті жоқ деп сенімді. Олар өздерінің құқықтық сезімталдықтары мен ақыл-ойының оларға қажеттінің бәрін, тіпті одан да артығын беретінін ойлай береді. Сондықтан заң саласында ғалымдық еңбектердің техникалық тұжырымдамаларына ғана сүйенбей, аталған мәселені мүмкіндігінше кең аудиторияға түсінікті форматта жеткізу қажет» деп мәлімдеп, адвокаттардың, судьялардың және қазылардың өздеріне сенімділігіне қарамастан, эксперименттік психологияның олардың ойлау қателіктерін көрсетуге қабілетті екенін нығайтты. Мюнстерберг куәгерлердің көрсетулерінің неліктен тегіс еместігінің себептерін атап көрсетеді. Ол куәгерлердің көрсетулерінің «іллюзиялар» деп аталатын құбылысқа бейім екенін сипаттайды, онда субъектінің қабылдауы жағдайларға байланысты өзгеруі мүмкін, бұл оқиға туралы есте сақтауын немесе куәлігін бұрмалайды. Ол бір жағдайға түскен екі адамның куәліктерінің бір-бірінен мүлдем өзгеше болуы мүмкін екенін айтады, тіпті олардың ешқайсысы есте сақтаған фактілерді өзгертуге мүдделі болмаса да. Мюнстерберг мұның себебі – есте сақтаудың қателіктерге бейімділігі екеніне сенеді. Өйткені есте сақтауға адамның барлық байқауларына еніп, есте сақтау мен оқиғаларды еске түсіру қабілетін бұрмалайтын ассоциациялар, пікірлер және ұсыныстар әсер етеді. Көпшілікке белгісіз, бірақ болашақты болжаған Мюнстерберг «Жалған мойындаулар» туралы жазды. Сотта мойындау дәлелінің интуитивті сенімділігін мойындап, ол мойындаулардың қате болуы мүмкін екеніне алаңдады және жалған мойындаулардың психологиялық себептерін қарастырды. Мюнстерберг Гарвардтағы негізгі психология курсында студенттерімен көптеген тәжірибелер жүргізді. Ол олардан «әдеттегі лекцияның басында, ешқандай теориялық кіріспесіз, олар көретін немесе еститін нәрселерге қатысты бірқатар сұрақтарға мұқият жауап беруді» сұрады және оларды «мүмкіндігінше жауапкершілікпен және мұқият жазуға» шақырды. Процедура келесідей болды. Бірінші, ол оларға бір-біріне ретсіз орналастырылған қара нүктелер салынған үлкен ақ картонды парақ көрсетті. Ол студенттерге оны тек бес секундқа көрсетті, содан кейін парақта қанша қара нүкте бар деп ойлайтынын сұрады. Нәтижелер таң қалдырды, өйткені «жақсы білім алған, мұқият байқаушылар, олардың назары материалға шоғырланған және тыныш зерттеуге жеткілікті уақыты болған, кейбіреулері басқаларға қарағанда жеті-сегіз есе көп нүктелерді көргендеріне сенді». Ол уақыттың қабылдауына, жылдамдыққа баға беруге, дыбыстарды сипаттауға және басқа да ұқсас тәжірибелерді жүргізді, нәтижелері де ұқсас болды. Тәжірибелерінің нәтижелеріне сүйене отырып, ол «орташа қалыпты адамның байқауларына соқыр сенім артудан сақтанды» және қалыпты адамның есте сақтау қабілетінің дұрыстығына сене алмайтынына тоқталды. Ол куәгердің куәлігіне қалай сенімді болуге болатынын сұрады. Кітаптың бір бөлімінде, ол «Қылмысты анықтау» деп атаған бөлімінде куәлік беруге, мойындауға әсер ететін және кінәсіздерден мойындауды алуға әкелетін факторларды талқылайды. Мюнстерберг «қылмыскердің қарсы тұруын жою үшін қатыгездік әлі де танымал әдіс болып табылады» деп мәлімдейді. Ол сол кездегі полицияның күдіктілерді жасаған жоқ қылмыстарды мойындатуға мәжбүрлеудің әдістерін талқылайды, оның ішінде тұтқынның өмірін мүмкіндігінше қиын ету, оның күшін жою және «ең жамансы – қорқынышпен тоққан күдіктінің қиялына шайтандық қатыгездікпен келтірілген қатыгездік шоктар беру». Оның бұрынғы еңбегі көп жылдар бойы сот психологиясы және басқа да салаларда лайықты құрметке ие болмады, бірақ соңғы зерттеулер оның осы салаларға қосқан үлесін көрсетеді.

Клиникалық психология

Мюнстерберг психофизикалық параллелизм теориясына негізделген, бұл теория бойынша барлық физикалық процестерде миде параллель процесс болады. Ол кейбір психикалық (нейрологиялық) аурулардың жасушалық метаболизмге байланысты туындайтынына сенді және пациенттердің оның сұхбаттарына реакцияларын мінез-құлықтық бақылаулар арқылы диагноз қойды. Оның ақыл-ой мәселелерін зерттеуге арналған еңбегі – «Психотерапия» (1909) кітабы. Ол психотерапияны «науқасты психикалық өміріне әсер ету арқылы емдеу тәсілі, мысалы, дәрі-дәрмектермен, электр тогымен, ванналармен немесе диета арқылы» деп анықтады. Аномальді мінез-құлықтың себептерін түсінуге тырысқанда, ол көптеген психикалық аурулармен кездесті. Ол оларды ғылыми мақсатта қарағандықтан, қызметтері үшін ақы алмады және аномальді мінез-құлықтың себептерін анықтауға ұмтылды. Оның емдеуі, негізінен алкоголизм, есірткіге тәуелділік, фобия және жыныстық дисфункция жағдайларында қолданылды, ол пациенттерге өз күш-жігерлерінің нәтижесінде жақсаруға болатынын ұқтыруға бағытталған. Сондай-ақ ол өзара антагонизмді қолданды, яғни, проблема тудыратын мінез-құлыққа қарсы ойларды күшейту. Мюнстерберг психозды емдеуге болмайды деп ойлады, өйткені ол оның себебі жүйке жүйесінің нашарлауынан туындайды деп есептеді.

Өнеркәсіптік психология

Мюнстерберг Фредерик Уинслоу Тейлорға ғибрат білдіретін адам болды, оған 1913 жылы: "Біздің мақсатымыз – жаңа ғылымның жобасын жасау, ол қазіргі заманғы зертханалық психология мен экономика мәселесі арасында делдалдық қызмет атқарады". Өнеркәсіптік психология "экономикалық пікірлер мен даулы мүдделерден тәуелсіз" болуы керек еді. Мюнстербергтің "Кәсіп және оқу" (1912) және "Психология және өндірістік тиімділік" (1913) еңбектері кейіннен өнеркәсіптік психология деп аталатын ғылымның бастауы деп есептеледі. Оның кітаптарында көптеген тақырыптар қамтылған, соның ішінде мотивацияны, өнімділікті және жұмыста ұстап тұруды арттырудың ең жақсы жолы ретінде белгілі бір кәсіптерге ең жақсы бейімделген жеке тұлғалары мен ақыл-ойы бар жұмыскерлерді жұмысқа алу, жұмыс тиімділігін арттыру әдістері және маркетинг пен жарнама техникалары талданды. Оның "Психология және нарық" (1909) атты мақаласында психологияны басқару, кәсіптік шешімдер, жарнама, жұмыс өнімділігі және қызметкерлерді ынталандыру сияқты көптеген өндірістік салаларда қолдануға болатыны айтылды. "Психология және өндірістік тиімділік" (1913) еңбегінде Мюнстерберг қазіргі өнеркәсіптік психология саласында өте маңызды көптеген мәселелерді қарастырды. Оның мақсаты – "қазіргі заманғы зертханалық психология мен экономика мәселелері арасында делдалдық қызмет атқаратын жаңа ғылымның жобасын жасау: психологиялық эксперимент жүйелі түрде сауда мен өнеркәсіптің қызметіне бағынуы керек". Ол өнеркәсіптік психология үшін ерекше маңызды деп санайтын үш көзқарасқа тоқталып, осы сұрақтарға жауап беруге тырысады. Бұл үш сұрақ: "біз атқаратын жұмысына ең жақсы сай келетін адамдарды қалай табуға болады; екіншіден, әр адамнан ең үлкен және қанағаттанарлық өнімді қамтамасыз ететін психологиялық жағдайлар қандай; және, соңында, бизнестің мүддесі үшін адам санасына қажетті әсерлерді қалай толыққанды жасауға болады?". Басқаша айтқанда, біз "ең жақсы адамды қалай табуға болады, ең жақсы жұмысты қалай жасауға болады және ең жақсы нәтижелерді қалай қамтамасыз етуге болады" деп сұраймыз. Мюнстерберг үшін ең маңызды мәселе – "ақыл-ой қасиеттері бойынша белгілі бір экономикалық жұмысқа ерекше жарамды жеке тұлғаларды таңдау". Яғни, өнімділікті арттыру үшін адамды дұрыс біліктіліктерімен дұрыс лауазымға орналастыру, және "жарамды жеке тұлғаларды таңдап, жарамсыздарды қабылдамау". Ол кез келген лауазымға дұрыс адамды таңдау немесе орналастыру қиын екендігінің көптеген себептерін келтіреді және адамның лауазымға жарамдылығын анықтау үшін білім, дайындық, техникалық қабілеттер, бұрынғы жұмыс берушілердің ұсыныстары, адамның жеке әсерлері сияқты жекелеген қасиеттерді ғана ескеруге болмайды, сондай-ақ "әлі дамымаған және тек қоршаған ортадағы ерекше жағдайлардың ықпалымен ашылатын ой-сезімдерді, сонымен қатар жеке мінез-құлық пен темпераменттің ерекшеліктерін, ақыл-ойы мен қабілетін, жиналған білім мен тәжірибені қамтуы керек. Барлық ерік-жігер мен сезім, қабылдау мен ойлау, көңіл мен эмоция, есте сақтау мен қиялдың әртүрлілігі". Шын мәнінде, осы бұрынғы факторларға сенім арту негізсіз, өйткені ол "үш түрлі қиындық бар" деп санайды. Біріншіден, жастар өздері және өздерінің қабілеттері туралы өте аз біледі. Олар өздерінің күшті және әлсіз жақтарын білетін күн келгенде, көбінесе тым кеш болады. Олар әдетте белгілі бір мамандықтың ағымына тартылып, белгілі бір жетістікке дайындыққа өмірлік жоспарды тағы бір рет өзгерту үшін көп күш жұмсайды. Білім беру жүйесі жеке адамға өзін табуға аз мүмкіндік береді. Мектепте осы немесе басқа пәнге деген қызығушылыққа көптеген кездейсоқ жағдайлар, мұғалімнің жеке басы немесе оқыту әдістері, қоршаған ортаның ұсыныстары мен үй дәстүрлері әсер етеді, сондықтан мұндай артықшылық жеке адамның ақыл-ойының қасиеттерін толық көрсете алмайды. Оның үстіне, мұндай жай ғана бейімділіктер мен қызығушылықтар адамның психологиялық тұрғыдан қандай да бір мамандыққа лайықты екендігін анықтай алмайды". Мюнстерберг Америкада бір жұмыс орнынан екіншісіне ауысу жиі кездесетінін атап өтті және оның белгілі бір артықшылықтары бар екенін атап өтті, соның ішінде "бір кәсіпте сәтсіздік Еуропадағыдай ауыр жарақат әкелмейді, бірақ ол кез-келген адамның кез-келген кәсіптік ағымға дайындықсыз және ойланбай секіруіне әкеледі". Сондықтан ол кәсіптік бағдар берудің психологиялық ғылыми жолын табуға тырысты. Ол Америкада осылайша пайда болған екі жүйені сипаттайды, олар мектепті бітірген жас студенттерді олар таңдаған кәсіпке бағыттауға тырысады, сондай-ақ сауда мен өнеркәсіпте ғылыми басқаруға қарай үлкен қозғалыспен сипатталатын жаңа жүйе. Бұл екінші жаңа жүйе Бостонда басталды және негізінен балаларға арналған мансаптық бағдар берудің бір түрі болып табылады. Ауданның бірыңғай мүшесі жыл соңында бастауыш мектепті бітіруге тиіс барлық балалардың жиналысын шақырып, олардың болашаққа қатысты қандай да бір нақты жоспарлары бар-жоғын талқылайды. Балалардың не істегісі келетіні немесе нақты өмірде олардан не күтілетіні туралы өте аз білетіні анық болды, және жетекші оларға, әсіресе жеке сұхбаттарда, құнды кеңес бере алды. Олар таңдауға ниеттенген кәсіптердің ерекшеліктері туралы өте аз білді және оларға қажетті біліктіліктері бар-жоғына ешқандай назар аудармады. Осы тәжірибеден 1908 жылы кеңсе ашылды, онда Бостонның барлық балалары мектепті бітірген кезде оларға кәсіптің ең орынды және дұрыс таңдауы туралы жеке ұсынымдар берілуі керек болды. Осы қарапайым бастаманың ерекше табысы, әдеттегідей, ұйымдастырушының керемет жеке басымен байланысты, ол ерекше сезімталдықпен және ептілікпен жеке ерекшеліктерді тани білді. Бірақ ол өзінің бұл әдіс тек әсерге негіделгендігіне күмәнданбады және оның талаптарды толық қанағаттандыра алмайтынын түсінді. Мюнстерберг осының жұмыс істеуіне үш негізгі себепті атап көрсетті: біріншіден, олар жүзделген түрлі кәсіптердің объективті қатынастарын, сондай-ақ балалардың экономикалық, гигиеналық, техникалық және әлеуметтік элементтерін талдады, осылайша әр балаға кәсіптің талаптары және оның ішінде қандай мүмкіндіктер бар екені туралы құнды ақпарат беруге болады. Екіншіден, мектептер кәсіптік таңдау мәселесіне қызығушылық танытуы керек, осылайша баланың қабілеттері мен қызығушылықтары туралы байқаулар жасауға болады. Және, оның пікірінше, ең маңыздысы, "әдістер жеке тұлғаның қасиеттері мен бейімділіктерін кәсіптік кеңесшіге жүгіну арқылы анықтауға мүмкін болғаннан гөрі әлдеқайда дәл және толық анықтауға мүмкіндік беруі керек". Мюнстерберг осы ерте кәсіптік кеңесшілердің қолданбалы психологияға қазіргі заманғы тенденцияның белгісі екеніне сенді, және осы мақсатқа тек дәл, ғылыми, тәжірибелік зерттеулер арқылы ғана қол жеткізілуі мүмкін, "және экономикалық өмірді және кәсіптерін іздейтін көпшіліктің тұрақты дамуына жай ғана сұрақнамаларды толтыру сияқты қарапайым әдістер жеткіліксіз". Мюнстерберг үшін белгілі бір кәсіпке ең жақсы адамды таңдау мәселесі процесті ғылыми етуге, субъективтілікті шектеуге тырысатын тесттер жасауға дейін келеді.

Студенттер

Мюнстерберг "Wonder Woman" авторы Уильям Мултон Марстонның ғылыми жетекшісі болды.