Кіріспе

Луниджана (luniˈdʒaːna) немесе Лунесана – Италияның тарихи аймағы, қазіргі таңда Масса-Каррара, Тоскана және Ла-Специя, Лигурия провинцияларының құрамына кіреді. Оның шекаралары ежелгі римдік қоныстан, кейіннен болған ортағасырлық Луни епархиясынан шыққан, ол қазір жойылған. Магра өзенімен тілген таулы аймақ болып табылатын Луниджана, Апеннин тауларынан Жерорта теңізіне дейінгі аумақты қамтиды және қазіргі уақытта ішінара Тосканаға, ішінара Лигурияға жатады. Аймақ өзінің атын Луни қаласынан алған, бұл қала, болжам бойынша, этрусқалық қоныстан бұрын пайда болған және Тоскананың солтүстік жағалауындағы маңызды қалалық орталыққа айналған. Кейбір деректер Луни атауының Айға қатысы бар екенін көрсетеді, ал басқалары бұл аймақта Айға табынушылар өмір сүргенін айтады. Тарих пен мифті біріктіретіндей, қазіргі Луниджананың символы – аю тырнағындағы жарты ай. Бұл аймақтың ең ерте тұрғындары Апуан (осы атпен Апуан тау тізбегі аталған), ежелгі лигуриялық халық, сондай-ақ жағалаудағы қалаларда және ішкі аймақтардағы сауда жолдарының жанындағы ауылдарда қоныстанған этрусқалар болуы мүмкін. Қызығы, римдік және ортағасырлық қоныстардың көптеген дәлелдері табылғанмен, Тоскананың осы бөлігінде көптеп кездесетін, ертедегі және қола дәуіріне жататын таңғажайып стелалар – осы ежелгі жердің символы болып қала береді. Олар – қола дәуірінен Рим империясының басталуына дейін Солтүстік Тосканада өмір сүрген халықтардың өнерінің және, мүмкін, діни сенімдерінің алғашқы көрінісі.

Қалдықтар

Орта ғасырларда Луниджанада 160 қамал болған, олардың отызы ғана біздің заманымызға жақсы сақталған күйде жетті; қалғандары, мысалы, Фивиццанодағы Аньнино қамалы, қирап кеткен. Данте Луниджанада болғанда осы қамалдарда демалып, тынығып жүрді. Бұл қамалдардың тарихи бастауы Ломбардтардың Падана жазығының көп бөлігін билеген және Лигурия/Тоскана жағалауына жол іздеген кезіне дейін жетеді. Олар Фивиццано қаласының жанындағы Чиза және Серрето өткелдерінде Апеннин тауларын кесіп өтудің ең оңай жолын тапты. Ежелгі заманда, римдіктер б.з.д. 177 жылы құрған Луни қаласы (қазір маңызды римдік қираған орындары мен заманауи мұражай орналасқан) гүлденген қала және порты болған кезде, римдіктер Аурелия жолы бойында берік қорғаныс бекеттерін салған. Осы римдік жолдың маңызды бөліктерінен Ломбардтар кейіннен Францигендік жолды салды. Оны бақылау үшін жергілікті дворяндар өздерінің билігі мен феодалдық иеліктерін сақтау үшін, сондай-ақ Пиза және Лукка мемлекеттері, кейін Флоренция, Милан және Генуя арасында қанды және қатыгез күрес болды. Луниджанадағы ең маңызды қамалдар, соның ішінде Ла Веррукола, бұрын көрнекті суретші Пьетро Каскелла тұрған Фивиццаноның әйгілі қамалы, Понтремолидегі Пьягнаро қамалы, Виллафранканың Роккасы, Масса қаласындағы Маласпина қамалы және Филеттоның бекінілген ауылы, Луниджананы бақылау үшін болған осы монументальді күрес нәтижесінде салынған. Сонымен қатар, Маласпина (орта ғасырлардағы Луниджананың жетекші династияларының бірі) Луниджананың жергілікті саясатында да, Солтүстік Италия саясатында да маңызды рөл атқарған кезде, олар көптеген қамалдарды салған, олар тұрғын үйлер мен бекіністер ретінде пайдаланылған. Әулеттің әртүрлі тармақтары аумақты қорғау үшін пайдаланған. Кейбір ғалымдар Маласпина әулетінің гүлденген тармақтарының өсуімен, отбасының үлкен және кіші тармақтарының Луниджана феодалдық аумақтарын мұралауы жеке иеліктердің азаюына әкелді, нәтижесінде феодалдық жерлер кішкентай меншіктерге бөлінді, олардың барлығын қорғау қажет болды. Осылайша, ғасырлар бойы Луниджанада көптеген үлкен және кішкентай (қазір әдемі) қамалдар салынды, бірақ бұл отбасының билігін әр ұрпақта әлсіретуге бағасы болды. Тосканадан Ломбардия және Парманың солтүстік аймақтарына, сондай-ақ Тосканадан Лигурияның шығыс жерлеріне және Апеннин таулары арқылы Реджо-Эмилияға өтуді бақылайтын аймақ ретінде Луниджана жергілікті феодалдық династиялар арасында ғасырлар бойы соғыстар болды. Бұл стратегиялық аймақты бақылау үшін луккандықтар пизандықтармен, пизандықтар генуэздіктермен, миландықтар модендіктермен, ал флоренциялықтар олардың барлығына қарсы соғыс жасады. Генуялықтар Ла Специя, Леричи, Сарзана және жағалаудың көп бөлігін, Цинк Терренен бастап ежелгі Луниге дейін иеленді, ал миландықтар Луниджананың солтүстік бөлігін иеленді. Бұл арада кейбір солтүстік-шығыс Луниджана қалалары Парма немесе Моденаның бақылауына түсті. Дегенмен, ежелгі Луниджананың ең стратегиялық бөліктері 15 ғасырдың басында Флоренция мемлекетінің бақылауына кіре бастады. Сол ғасырдың екінші жартысына қарай, Луниджананың көп бөлігі Тоскана иелігіне Фивиццано мен оның аумағын Тоскана мемлекетіне қосу арқылы берілді. XIX ғасырдың ортасында Италияның бірігуімен Луниджананың көп бөлігі, ғасырлар бойы Солтүстік Италияның бәсекелес герцогтіктері мен қала-мемлекеттері арасында бөлінген болса да, жаңа Италия Корольдігіне Тоскананың бір бөлігі ретінде кірді.