Кіріспе

AZLK Moskvitch немесе Moskvich (Москвич) (сондай-ақ Moskvich, Moskvič немесе Moskwitsch деп те жазылады) – 1946 жылдан 1991 жылға дейін AZLK, ал 1991 жылдан 2001 жылға дейін OAO Moskvitch өндірген кеңестік/ресейлік автомобиль таңбасы. Өндіріс кейін 2022 жылы қайта жаңартылды. Осы мақалада таңба туралы және AZLK-ның акционерлік құпиялас жаңғыртылуы туралы ақпарат берілген. OAO Москвич – 1991 жылы Кеңес Одағы тарағаннан кейін құқықтық мәселелерді болдырмау үшін бұрынғы зауытқа берілген жекешелендірілген кәсіпорын атауы. 1991 жылдан кейін зауыттың Ресейден тыс жерде құрастыру бөлімшелері болмағандықтан, бүгінде оның атауы көбінесе Мәскеудің оңтүстік-шығыс бөлігіндегі ғимаратты білдіреді. Москвич сөзінің өзі "Мәскеулік, мәскеу тұрғыны" деп аударылады. Бұл автомобильдердің сол жерде жасалғандығын көрсету үшін қолданылған.

Ерте тарих

1928 жылы Жозеф Сталиннің басшылығымен Кеңес Одағы бесжылдық жоспарлар сериясіне кірді. Бұл жоспардың мақсаты – Кеңес Одағының экономикасын қарқынды индустрияландыру болатын. Бұл жоспарларға отандық автомобиль өндірісін дамыту шаралары енгізілді. Азаматтардың тұрмыс жағдайын жақсарту және бейбіт уақытта оларға жүргізуді үйрену мүмкіндігін беру арқылы, қарулы қақтығыс жағдайында Қызыл Армия үшін білікті жүргізушілер жасалатыны есептелді. Ресей мен американдық Ford Motor Company арасындағы өнеркәсіптік ынтымақтастық Николай II заманына дейін барып жетеді, ал компания жолаушылар және коммерциялық көліктер, мысалы тракторлар мен жүк машиналарының маңызды жеткізушісі болды. Бұл ынтымақтастық Ресей революциясының оқиғалары мен идеологиясына қарамастан сақталды, 1910 және 1920 жылдары ондаған мың көлік импортталды. Бұл, Ұлы соғыс салдарынан мемлекет пен оның экономикалық қуатының қирауы, Орталық державалардың Ресей территорияларын басып алуы және Ресей азамат соғысының нәтижесінде қажетті болып саналды. Мәскеу автомобиль құрастыру зауытының (Московский автосборочный завод) құрылысы 1929 жылы басталды. 1930 жылдың желтоқсанында зауыт КИМ (Коммунистік жастар интернационалы атындағы зауыт) деген атқа ие болды. 1930 жылдан 1939 жылға дейін оның ресми атауы КИМ атындағы Мәскеу автомобиль құрастыру зауыты болды, ал 1939 жылдан Ұлы Отан соғысының басталуына дейін – КИМ атындағы Мәскеу автомобиль зауыты деп аталды. 1930 жылы Ford Model A және Ford Model AA көліктерін лицензиялық өндіру басталды. Олар бөлшектелген жиынтықтар арқылы құрастырылды. 1933 жылы зауыт ГАЗ-дың филиалы болып, ГАЗ-А және ГАЗ-АА көліктерін құрастыруды бастады. 1939 жылы КИМ енді ГАЗ-дың еншілес кәсіпорны емес еді, ал келесі жылы Ford Prefect үлгісімен шабыттанған KIM 10 атты алғашқы дербес моделін өндіруге кірісті. Зауыттың жаңа құрылған конструкторлық бюросын НАМИ инженері А.Н. Островцев басқарды, ал Совнаркомның Экономикалық комитеті оларға жапсарыс өндіріске жарамды шағын экономикалық автомобильді жобалауды тапсырды. 1940 жылдың қарашасынан 1941 жылдың сәуіріне дейін 338 седан құрастырылды. Фаэтон үлгісінің нақты өндіріс саны белгісіз.

Ұлы Отан соғысы

1941 жылдың мамыр айында Қызыл Армия КИМ-10 көлігін бірнеше сынақтардан өткізді, оның ішінде жаңа салынған Мәскеу-Минск тас жолынан бастап, ауылдық лайлы жолдарға және жолсыз жерлерге дейін әртүрлі жол жағдайларында. Ресми түрде "көп жағдайда қанағаттанарлық" деген баға берілгеніне қарамастан, көлік әскери қызмет талаптарына сай емес деп танылды. 1941 жылдың қазан айында зауыт асығыс түрде Оралға эвакуацияланды. Өндіріс жабдықтарының көп бөлігі Мәскеу шайқасы кезінде тасталып қалды немесе қирады. 1944 жылы Кеңес Одағының жеңісі жақын болғанда, КИМ-10 52 көлігін қайтадан өндіру жоспарланды.

Бірінші буын

1945 жылдың тамызында зауыт "Мәскеу шағын автомобиль зауыты" (МЗМА) (Ланг ру) деп аталды. Соғыстан кейін Кеңес Одағы Германиядан соғыс өтемақысы ретінде көлік құралдары мен жобаларын сұрады, бұл Мәскеу шайқасында жоғалған өнеркәсіптік жабдықтардың орнын толтыру үшін жасалды. Кеңес жоспарлаушылары KIM 10 сипаттамаларына ұқсас автомобильді қалағандықтан, KdF Wagen және DKW F8 ұсыныстарын қабылдамады. Opel Kadett K38 осы талаптарға сай екені анықталды. 1945 жылдың тамызында Мемлекеттік қорғаныс комитеті №9905 бұйрық шығарды, онда "Москвич 400" деген атпен "Кадетті" өндіруді бастау көзделді. Алайда, бұл бұйрықты іске асыру өте қиын болды. Opelwerk Brandenburg зауыты нацистік Германияның соғыс күш-жігеріне белсенді қатысып, Люфтваффе үшін ұшақ қозғалтқыштарын өндірген және одақтастардың бомбалауынан ауыр зақымдар алған. Дегенмен, бірнеше "Кадет" үлгілері Қызыл Армияға түскен және зерттеу үшін қолжетімді болды, бұл Германиядағы Кеңес Әскери Әкімшілігінің бақылауымен жүзеге асырылған бірлескен кеңес-германдық жобалар арқылы мүмкін болды. Бірақ, зауытқа келген зақымдардың ауырлығына байланысты, көптеген штамптау қалыптары мен құрал-жабдықтар Кеңес Одағында жаңадан өндірілді. "Москвич 400" 420 модельдерін өндіру 1946 жылдың желтоқсанында басталды және 1956 жылға дейін, жақсартылған "Москвич 401" моделімен бірге он жылға созылды. Барлығы 247 439 "400" және "401" модельдері жасалды, олардың бір бөлігі Бельгия, Шығыс Германия және Норвегия сияқты елдерге экспортталды.

Екінші буын

МЗМА 1956 жылдан бастап 400 және 401 үлгілерін Кеңес Одағында жасалған жаңа үлгілермен алмастырды. Бұл кәсіпорын үшін өндірістегі көліктердің екінші буыны болды. Бұл Moskvitch 402 моделінен басталды, одан кейін Moskvitch 403 және Moskvitch 407 үлгілерінде жаңартылған нұсқалар шықты. Олар тәуелсіз аспа, жақсартылған интерьер және радио қосылған сияқты жақсартулармен ерекшеленді, бұл Hillman Minx, Fiat 1100 және Ford Consul сияқты модельдерге ұқсас болды. Moskvitch 402 сериясын әр түрлі қолдануға бейімделген модельдерді өндіруге қарай кеңестік және ресейлік автомобиль тарихындағы алғашқы қадам деп санауға болады. Moskvitch 407 жол жүру кезінде үлкен қолайлылықты қамтамасыз еткенмен, одан да қымбатқа түсті. Басқа да жабдықталған үлгілердің ішінде Moskvitch 407 424 универсал, Moskvitch 431 фургон және тіпті Moskvitch 410/411 жолдан тыс седан/универсал жасауға жасалған әрекет болды. M407 – батыста сәтті танылған алғашқы кеңестік автомобиль экспорты. Moskvitch 407 өндірісінің жартысына дейін экспортқа, негізінен Шығыс блогы елдеріне, Норвегияға, Финляндияға және Францияға бөлінді.

Үшінші буын

1960 жылдары жетілдірілген Moskvitch 408, Moskvitch 412 және Moskvitch 2140 машиналарымен үшінші буын автокөліктер пайда болды. 1967 жылдың 18 мамырында компания өзінің миллиондық автокөлігін шығарды. "Москвич 408" – кеңестік өндірістегі алғашқы автокөлік, ол қауіпсіздікті арттыруға бағытталған қосымша мүмкіндіктермен жабдықталған: энергия жұтатын аймақтар, қауіпсіз руль бағанасы, жұмсақ ішкі бөліктер, қауіпсіздік белбеулері, жұмсақ панель және екі контурлы тежегіш жүйе. Бірінші сериядағы 408-ші "Москвич" машиналарында тік артқы шамдар, екі немесе төрт дөңгелек фаралар, алдыңғы орындық және бағанаға орнатылған 4 жылдамдықты қолмен басқару рычагі болды. 408-дің екінші буыны 1969 және 1976 жылдар аралығында өндірілді. Оның қозғалтқышы мен берілісі алдыңғы модельдегідей болды, бірақ жаңартылған корпусы тікбұрышты фаралармен және көлденең артқы шамдармен, ал артқы жағында үшбұрышты сигнал шамдарымен жабдықталған. Сонымен қатар, бөлек орнатылған орындықтар және еденге орнатылған рычагпен басқарылатын беріліс қосылды. 408 Ұлыбритания, Финляндия және Норвегия сияқты елдерде тиімді бағасы үшін танымал болды. Moskvitch 412 осы үлгіні түрлі қозғалтқыш және стильдік жақсартулармен жетілдірді. 1966 жылы француз президенті Шарль де Гольдің КСРО-ға сапары барысында МЗМА мен Renault арасында келісімге қол қойылды. Renault Мәскеудегі зауытты қайта жаңартуға көмектеседі, сондай-ақ Ижевскіде екінші зауыт құруға қатысады. 1969 жылы 412 және 408 үлгілерінің корпус дизайны жаңаланды. Бұл үлгілерде алғаш рет тікбұрышты фаралар мен көлденең артқы шамдар қолданылды. Сонымен қатар, қауіпсіздік деңгейі уақыт өте келе артты, "Москвич 412" БҰҰ ЕЭК қабылдаған қауіпсіздік стандарттарына сай келді және Францияда бес айға жуық уақыт бойы жүргізілген сынақтардың нәтижесінде халықаралық қауіпсіздік сертификатын алды. 412 – Франция, Болгария, Чехословакия, Швеция және Батыс Германияда қауіпсіздік сынақтарынан өткен алғашқы "Москвич" көлігі. 1968 жылдың қазанында зауыттың атауы МЗМА-дан Лениндік Коммунистік Жастар Одағының (АЗЛК) (Ланг ру) құрметіне Комсомолдың 50 жылдығына арналған Автомобиль Зауыты деп өзгертілді. SATRA Motors 1972 және 1973 жылдары M 412 автокөліктерін 1-топтағы Салондық Автомобиль Чемпионатына қатыстырды, онда ол "жақсы басқарылатын, бірақ аз қуатты" британдық Hillman Imps және Austin Minis автокөліктерін оңай жеңді. Moskvitch 412 платформасын негізге алған Moskvitch 2138 және Moskvitch 2140 үлгілері де одан әрі жетілдірілді.

Төртінші буын

1986 жылы Moskvitch 2141 Aleko алғаш рет қолжетімді болды. Ол Simca 1307 үлгісінің (батыс нарықтарында Chrysler/Talbot Alpine және басқа атаулармен де сатылған) әсерімен жасалған. Өндіріс кезеңінде жаңартылып, стилі өзгертілді. Ол 1.5 литрлік UZAM және VAZ 2106 1.6 литрлік, бірнеше LADA модельдерінде қолданылған, тік төрт цилиндрлі қозғалтқыштармен жабдықталған. Aleko зауыттың бұрынғы үлгілерінен өзгеше болды: ол үлкенірек және жайлырақ, қауіпсіздік пен аэродинамикалық қасиеттерді ескере отырып жасалған. Жаңа автомобильде алдыңғы жетек, хетчбек кузовы, MacPherson тірегі бар алдыңғы серікпе және бұрауышты артқы серікпе сияқты мүмкіндіктер болды. Сонымен қатар, тісті рельс басқаруы және бүгілетін руль бағанасы да қарастырылған. Жаңа үлгіге 1.8 литрлік бензиндік қозғалтқыш жоспарланған, бірақ ол іске аспады, дизельдік нұсқа да солай болды. 1990 жылдардың басында АЗЛК КСРО-дағы ірі автокөлік компанияларының бірі болып қала берді. Жаңа модельді автомобиль (седан M 2142) және қозғалтқыш зауытын құруға қатысты жобалар мен тәжірибелік жұмыстар жүргізілді. Алайда, Кеңес Одағының тарауынан кейін, қаржылық дағдарыс, компания жұмысындағы үзілістер мен қаржыны дұрыс басқара алмау салдарынан қозғалтқыш зауыты аяқталмай қалды және Moskvitch компаниясы құлдырады.

ОАО Москвич

1990 жылдардың басында "Москвич" акционерлік қоғамы (ОАО Москвич) деп қайта аталған зауыт 2002 жылы банкротқа ұшырап, өндірісті тоқтатты. Аяқталмаған кузовтар әртүрлі дайындық сатыларында өндіріс желісінде қалды, ал жиһаз, компьютерлер, кеңсе тауарлары және құжаттар зауыттың әкімшілік ғимаратында қалды. Келесі 3 жылдың ішінде өндірісті қайта жандандыруға бірнеше әрекет жасалды, бірақ ешқайсысы сәтті болмады. 2012 жылы зауыттың аумағында "Технополис Москва" ашылды. Тастап кетілген зауыттың бір бөлігі Мәскеу қаласы мен француз автокөлік өндірушісі "Рено" арасындағы бірлескен кәсіпорын – "Автофрам" (кейіннен "Рено Россия" деп аталды) компаниясы сатып алды. 2005 жылы "Автофрам" импортталған бөлшектелген жиынтықтан Renault Logan седандарын құрастыруды бастады. Кейіннен ол "Рено" компаниясының толық иелігіндегі еншілес компанияға айналды. "Москвич" акционерлік қоғамының банкроттығы 2006 жылы ресми түрде жарияланды, ал компания келесі жылы таратылды. 2016 жылғы мәліметтер бойынша, Ресей жолдарында миллионнан астам "Москвич" көлігі тіркелген. 2015 жылы "Рено" компаниясы Ресейде "Москвич" тауарлық белгісін алу процесін бастағанын хабарлады.

"Москвич" автомобиль зауыты" АҚ

2022 жылдың мамыр айында Ресейге қарсы халықаралық санкциялардың салдарынан Renault өзінің Мәскеу зауытын Мәскеу қалалық әкімдігіне сатты, ол аталған зауытты «Москвич» таңбасымен көлік құралдарын қайта өндіру үшін мемлекеттік меншікке алуды жоспарлаған. Moskvitch 2022 жылдың 6 шілдесінде жаңа модельдер қатарын таныстырды: седан және 3 SUV, Model I отынмен және электрмен жұмыс істейтін нұсқалары бар. Автомобильдердің атаулары рим цифрларымен – I-ден IV-ке дейін құрастырылған. Барлық модельдер қытайлық JAC өндірушісінің автомобильдері, жаңа маркасымен шығарылған. 20 қазанда Мәскеу қаласының әкімі Сергей Собянин Renault Ресей нарығынан кеткеннен кейін тоқтап тұрған «Москвич» автозауыты деп аталатын Renault-ның бұрынғы Мәскеудегі зауытында «Москвич» көліктерінің өндірісі желтоқсан айында қайта басталатынын мәлімдеді. 2022 жылдың 26 желтоқсанында Moskvitch 3 және Moskvitch 3e Ресейде сатылымға түсті, JAC JS4 негізіндегі автомобильдер жүк көліктерін өндіретін Kamaz компаниясымен бірлесіп жасалды. 2023 жылдың басында Moskvitch және Yandex Taxi 3000 Moskvitch 3 және 2000 Moskvitch 3e такси және автокөліктерді жеткізу туралы ниет хатында қол қойды. Бұдан кейін Citydrive, BelkaCar, Taxovichkof және Citymobil автокөлік қызметтеріне Moskvitch 3 көліктері енгізілді. Сонымен қатар, Мәскеу облысы және Ставрополь өлкесінің жол полициясы Moskvitch 3e электр кроссоверлерімен жабдықтала бастады. Мәскеу, Краснодар және Красноярск қалаларының жол полициясына да жеткізілім жүргізіліп жатыр. 2023 жылдың маусым айында Ханс Петер Мозер Moskvitch компаниясының бас директоры болып тағайындалды, ол бұрынғы бас директор Дмитрий Валентинович Прониннің орнын басты, ал ол директорлар кеңесінің төрағасы болады. Мозер бұрын ресейлік жүк көлігі өндірушісі Kamaz және неміс өнеркәсіптік компаниясы Knorr Bremse үшін жұмыс істеген. Сонымен қатар, Moskvitch дилерлік желісін Ресейдің басқа қалаларына кеңейтетінін және 2023 жылдың соңында жаңа Moskvitch 6 және Moskvitch 5 модельдерінің шығарылатынын хабарлады.

Бельгия

Moskvitch 408 Бельгияда Scaldia деген атпен өндірілді. 1965 жылы бұл ат Скальдия Волгаға өзгертілді. Бұл көліктер Кеңес Одағынан жартылай құрастырылған күйінде импортталды, ал қозғалтқыштары мен қоробкасы Бельгияға келгеннен кейін орнатылды. Кейбір көліктер британдық Perkins дизельді қозғалтқыштарымен жабдықталған. Moskvitch 2141 Aleko да қысқа мерзімге Scaldia Volga компаниясында құрастырылды.

Болгария

Moskvitch 408, Moskvitch 412, Moskvitch 2140 және Moskvitch 2141 Aleko модельдері Болгарияның Ловеч қаласында Балканкар компаниясымен Рила маркасы астында лицензия бойынша өндірілген. Бұл көліктердің кейбіреулері Moskvitch/AZLK өндіргендермен толық сәйкес болса, ал кейбіреулері, бельгиялық үлгідегілер сияқты, британдық Perkins дизельді қозғалтқыштарымен жабдықталған.