Кіріспе

GAZ немесе Gorkovsky avtomobilny zavod (ГАЗ немесе Го́рьковский автомоби́льный завод) – бұрын Горький (Горький) деп аталған Нижний Новгород қаласында орналасқан ресейлік коммерциялық көлік құралдарын өндіруші. Ол GAZ Group Holding компаниясының негізгі еншілес компаниясы болып табылады, ал ол өзі Basic Element индустриялық тобының құрамына кіреді. "Русские машины" АҚ – "ОАО ГАЗ" компаниясының бақылау акционері.

Ерте тарих

1929 жылдың мамыр айында Кеңес Одағы америкалық Ford Motor компаниясымен келісімге келді. Келісім шарттары бойынша, кеңес тарапы 13 миллион долларлық автомобильдер мен қосалқы бөлшектерді сатып алуға міндеттенді, ал Ford 1938 жылға дейін Нижний Новгород қаласында толыққанды автомобиль өндірісін ұйымдастыруға техникалық көмек көрсетуге келісті. Зауыт құрылысы аяқталып, өндіріс 1932 жылдың 1 қаңтарында басталды. Ол кезде зауыт Нижний Новгород автомобиль зауыты (қысқаша НАЗ – Нижегородский автомобильный завод), толық атауы – В.М. Молотов атындағы Нижний Новгород автомобиль зауыты (Нижегородский автомобильный завод имени В.М. Молотова) деп аталды, бұл атау Кеңес министрі Вячеслав Молотовтың құрметіне берілген. 1932 жылы зауыт алғашқы автомобильдерін – жүк көліктері ГАЗ АА (алғашқыда НАЗ АА деп аталған, себебі олар Нижний Новгородтың Горький болып қайта аталғанға дейін өндірілді) және жолаушылар көлігі ГАЗ А (Нижний Новгород Горький болып қайта аталғаннан кейін өндірілді) шығарды. Автомобильдердің негізі Ford Model AA және Ford Model A модельдері болды. 1933 жылы қала Максим Горькийдің есімімен аталып, зауыттың атауы Горький автомобиль зауыты немесе ГАЗ болып өзгертілді. ГАЗ А моделінің орнын 1936 жылдан 1942 жылға дейін өндірілген, негізінен Ford Model B-нің төрт цилиндрлі нұсқасына құрылған, жаңашыл ГАЗ М1 көлігі басты. «М» әрпі «Молотовтың есімінен» шыққан, содан көлік «М’ка» (эмка) деген лақап атқа ие болды. ГАЗ сонымен қатар GAZ 12 ZIM, GAZ 21 және GAZ 24 Volga, сондай-ақ сәнді GAZ 13 және GAZ 14 Chaika автомобильдерін жасады. ZIM – бұл капотқа секіріп тұратын бұғы мүсіні орнатылған алғашқы ГАЗ көлігі. ГАЗ 21 1955 жылы Мәскеуден Қырымға демонстрациялық сапармен, екі автоматты және бір қолмен басқарылатын модельмен таныстырылды. 1956 жылы өндіріске түсірілген бұл көлік Кеңес дәуірінің символына айналды. Көліктің алдыңғы орындықтарын жазық қылып бүктеуге болатын, бұл мүмкіндік сол кезде көптеген американдық автомобильдерде радио да болмаған. 1962-1970 жылдары КГБ үшін «Чайка» қозғалтқышымен, автоматты беріліс қорабымен және күшті рульмен жабдықталған бірнеше «Волга» көліктері жасалды. Көліктің бас инженері Борис Дехтьярдың айтуынша, «Волганың» жаңа нұсқасы жақсартылған тежегіш қалыптарымен жабдықталған және 170 км/сағаттан жоғары жылдамдыққа ие болды, бұл жаңалық жақсы қабылданып, 4400 айналымда 195 ат күшіне жететін жаңа қозғалтқыш өндірілді. 1960 жылдары ГАЗ зауыты ГАЗ 52, ГАЗ 53А және ГАЗ 66 сияқты модельдерді шығару арқылы жүк көліктерінің ассортиментін жаңартты. 1960 және 1970 жылдары зауыт жаңартылып, кеңейтілді, 1962 жылы Кеңес Одағында алғашқы автоматтандырылған дәлдік цехы құрылды. 1994 жылы зауыт GAZelle жеңіл коммерциялық көліктерін өндіруді бастады. 1971 жылдың 24 тамызында әртүрлі қосалқы мердігерлерді біріктіру нәтижесінде зауыт «АвтоГАЗ» болып қайта құрылды, сонымен қатар Ленин орденімен марапатталды. ГАЗ 1981 жылдың наурыз айында он миллионшы көлігін шығарды. 1990 жылдардың соңында ГАЗ Ресейдегі ең жақсы басқарылатын автомобиль өндірушісі деп танылды.

SibAl компаниясын сатып алу

2000 жылдың қарашасында "ГАЗ" компаниясы "SibAl" компаниясы тарапынан жауапты түрде сатып алынды. 2003 жылдың наурызында "ГАЗ" компаниясы жолаушылар автомобильдерін өндіруді компания үшін басымдық емес деп мәлімдеді және жаңа "ГАЗ-3115" моделін шығару жоспарларынан бас тартты. 2006 жылы "ГАЗ" Англияның Бирмингем қаласында орналасқан "LDV" компаниясын сатып алуға тырысты және сол жылдың шілдесінде "Sun European Partners, LLP" венчурлық капитал тобынан фургон өндірушіні сатып алды. "GAZ" компаниясы "MAXUS" (2005 жылдың қаңтар айында шығарылған "LDV" компаниясының жаңа панельді фургоны) Еуропаның қалған бөлігінде және Азияда сатуды жоспарлап отырғанын хабарлады. "GAZ" Англиядағы "LDV" зауытында өндірісті ұлғайтуды, сондай-ақ "MAXUS" өндірісін Ресейдегі жаңа зауытта бастауды ұсынды. Дегенмен, экономикалық дағдарысқа байланысты "LDV" зауытындағы өндіріс тоқтатылды және 2009 жылы зауыт "ECO Concept" деп аталатын қытай компаниясына сатылды. 2006 жылы "DaimlerChrysler" компаниясы "Sterling Heights" құрастыру зауытын жаңғыртқаннан кейін, ескі "Chrysler Sebring / Dodge Stratus" құрастыру желісі мен жабдықтары "GAZ" компаниясына сатылып, Ресейдің Нижний Новгород қаласына жеткізілді. Содан бері "ГАЗ" автомобиль зауыты "Volkswagen" және "General Motors" компаниялары үшін келісімшарт бойынша өндіріс жүргізуге пайдаланылуда.

Андерссон басшылығы

2009 жылы General Motors компаниясының бұрынғы вице-президенті Бо Андерссон GAZ Group компаниясының президенті/генералды директоры болуға шақырылды. 2010 жылы GAZ дизельдік және бензиндік қозғалтқыштармен, сондай-ақ газ жабдықтарымен жаңа GAZelle BUSINESS модельдер қатарын ұсынып, модельдік қатарын жаңартты. 2010 жылдың қараша айында компания өзінің соңғы жолаушылар көлігі – Volga Siber моделінің өндірісін тоқтатуға және GAZ Volga модельдерін шығаруды доғаруға шешім қабылдады. 2010 жылдың желтоқсанында GAZ Group компаниясы Daimler компаниясымен Mercedes-Benz Sprinter көлігін Нижний Новгородтағы GAZ зауытында келісімшарт бойынша өндіру туралы өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойды. Өндіріс 2013 жылы басталмақ. 2011 жылдың ақпан айында General Motors және GAZ Group компаниялары жаңа Chevrolet Aveo көлігін Нижний Новгородтағы GAZ зауытында құрастыру туралы келісімге қол қойды. 2012 жылдың желтоқсанына қарай өндіріс жүргізіліп жатыр, жылдық өндіріс көлемі 30 000 бірлікке жетеді деп күтілуде. 2011 жылдың маусым айында Volkswagen Group Rus және GAZ Group компаниялары GAZ зауытында келісімшарт бойынша өндіріс жүргізу туралы ұзақ мерзімді келісімге қол қойды, бұл жобаға 200 миллион еуро инвестиция тартылды. Škoda Yeti, жаңа Volkswagen Jetta және Škoda Octavia көліктерін өндіру жоспарлануда. Ең жоғары өндіріс жылдарындағы жалпы көлем шамамен 110 000 бірлікті құрайды. 2011 жылдың қараша айында келісімшарт бойынша өндіріс аясында GAZ компаниясы Škoda Yeti көлігін SKD түрінде құрастыруды бастады, ал толық циклді өндіріс 2012 жылдың желтоқсанында басталды.

Соңғы өзгерістер

2019 жылдың сәуірінде GAZ, Олег Дерипаскаға және оның активтеріне қатысты АҚШ санкциялары компанияны төлем қабілетсіздікке (дефолт) ұшыратуы мүмкін деген сылтаумен Ресей үкіметінен 468 миллион доллар көмек сұрады. 2019 жылдың 4 шілдесінде GAZ жұмысшылары Мәскеудегі АҚШ елшілігі алдында АҚШ санкцияларына қарсы наразылық акциясын өткізді, бұл шаралар компанияның банкроттығына әкелуі мүмкін деп олар санайды. 2021 жылдың қарашасында "ГАЗ Group" өзінің "Silovye Agregaty" бөлімшесі 2,5 жыл ішінде сутегі қозғалтқыштарын жаппай өндіруге дайын болатынын хабарлады.