Жаман көру, немқұрайлылық сезімі – маңызды эмоция. Ашу, жиреншікпен байланысы, статустық айырмашылықтарда көрінісі жайлы ақпарат. Психологиялық тұрғыдан қарастырылған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бір нәрсеге немесе біреуге деген жирену және ашу.
Disgust and anger towards something or someone
Көне тілде қолданылғанда, қарапайымдықпен айтқанда, жек көру дегеніміз бір нәрсені жек көргендік немесе жалпы құрметсіздік таныту. Бұл сезімдер жиынтығы көбінесе бейімделуге келмейтін мінез-құлыққа әкеледі. Басқа авторлар жек көруді сезімдердің жиынтығы емес, жағымсыз эмоция ретінде қарастырады. Пол Экман жек көруді ашу, жирену, қорқыныш, қуаныш, қайғы және таңғалумен қатар жетінші негізгі эмоция деп санайды. Роберт С. Соломон жек көруді реніш және ашумен бірге эмоциялық континуумға жатқызады, ал олардың арасындағы айырмашылық реніш – жоғары мәртебелі адамға бағытталған ашу, ашу – тең мәртебелі адамға бағытталған, ал жек көру – төмен мәртебелі адамға бағытталған ашу екендігін айтады.
In colloquial usage, contempt usually refers to either the act of despising, or having a general lack of respect for something. This set of emotions generally produces maladaptive behaviour. Other authors define contempt as a negative emotion rather than the constellation of mentality and feelings that produce an attitude. Paul Ekman categorises contempt as the seventh basic emotion, along with anger, disgust, fear, happiness, sadness and surprise. Robert C. Solomon places contempt on the same emotional continuum as resentment and anger, and he argues that the differences between the three are that resentment is anger directed towards a higher status individual; anger is directed towards an equal status individual; and contempt is anger directed towards a lower status individual.
Этимология
Бұл термин 1393 жылы көне француз тілінде латын сөзі "contemptus" – "жеңілсіну, құлықсыну" деген мағынада пайда болған. Ол "contemnere" сөзінің өткен шаққа қатысты түрі, ал ол "con" күшейткіш префиксі + "temnere" – "нашарлату, жеңіл көру" деген сөздерден құралған; "contemptuous" сөзі 1529 жылы қолданыла бастады.
The term originated in 1393 in Old French from the Latin word contemptus meaning "scorn". It is the past participle of contemnere and from con intensive prefix + temnere "to slight, scorn"; contemptuous appeared in 1529.
Мәдени контекст
Экман мен Фризен (1986) он мәдениеттегі бақылаушылардың, батыс және батыс емес мәдениеттердің өкілдері, кемсітуді білдіретін нақты бет-әлпетті анықтады. Бұл зерттеуде Индонезияның Батыс Суматра аймағының тұрғындары американдық, жапондық және индонезиялық адамдардың суреттерін қарады. Олардың кейбір бет-әлпеттерді ашу, ыза, жирену, қуаныш, қайғы, қорқу немесе таңғалу сияқты негізгі эмоциялардан кемсіту ретінде ажырата алу қабілеті, мәдениеттер арасында кемсітудің жалпы түсінікті екенін көрсетті (келісім деңгейі 75% құрады). "Елбасының бір жағындағы ерін бұрышының тартылып, сәл көтерілуі (немесе бір жағындағы көтерілу екінші жағынан әлдеқайда күшті болуы) – бұл кемсітуді білдіретін белгі". Бұл зерттеу көрсеткендей, кемсіту, сондай-ақ кемсітудің сыртқы көрінісі, батыс және батыс емес халықтар арасында басқа негізгі эмоциялардан ерекшеленеді. Америка тілінде "contempt" сөзінің қолданылуы 19 ғасырдың басынан бері азайған, ал 21 ғасырда "disrespect" сөзі салыстырмалы түрде жиі қолданылатын болды.
Ekman and Friesen (1986) identified a specific facial expression that observers in ten different cultures, both Western and non Western, agreed signaled contempt. In this study, residents of West Sumatra, Indonesia, viewed photos of American, Japanese, and Indonesian people. Their ability to classify some facial expressions as contempt versus the primary emotions of anger, disgust, happiness, sadness, fear, or surprise showed that across cultures, general contempt is universally understood (with level of agreement equating to 75%). "An expression in which the corner of the lip is tightened and raised slightly on one side of the face (or much more strongly on one side than the other) signaled contempt." This study showed that contempt, as well as the outward expression of contempt, can be pointed out across Western and Non Western peoples when contrasted with other primary emotions. In American English the use of the word "contempt" has declined since the early 19th century, while in the 21st century the word "disrespect" has become relatively more common.
Сипаттамалары
Көпшілікке танымал психолог Пол Экман жалпыға бірдей танылатын алты эмоцияны анықтады: ашу, жирену, қорқыныш, қуаныш, қайғы және таңғалу. Менсіну сезімі туралы зерттеулер әлі толыққанды емес, бірақ осы эмоцияның және оның көрінісінің де жалпыға бірдей танылатынына қатысты алдын ала дәлелдер бар. 1990 жылдары Экман эмоциялардың кеңейтілген тізімін ұсынды, оған бұл жолы менсіну де кірді.
Paul Ekman, a widely recognized psychologist, found six emotions that were universally recognized: anger, disgust, fear, joy, sadness, and surprise. Findings on contempt are less clear, though there is at least some preliminary evidence that this emotion and its expression are universally recognized. In the 1990s, Ekman proposed an expanded list of emotions, this time including contempt.
Белгілі белгілері
Кемсітудің бес белгісі бар. Кемсіту – қорланған нысанның сыртқы түрі немесе мәртебесі туралы үкім шығаруды қажет етеді. Атап айтқанда, кемсіту қандай да бір моральдық немесе жеке кемшілік немесе ақаудың нәтижесінде кемсітілген адамның өзінің маңызды санайтын қарым-қатынас стандарттарына қатысты ұстанымын төмендеткендігі туралы үкімді қамтиды. Бұл қасақана болмауы мүмкін, мәртебесіздіктен туындаған болуы мүмкін. Мәртебесіздік кемсітушіге кемсітілген нысанды мүлдем құндысыз деп немесе белгілі бір қарым-қатынас стандартына толыққанды сай келмейтін деп жіктеуіне әкелуі мүмкін. Сондықтан, кемсіту – қарым-қатынас стандарттарына сәйкес келмеуге жауап ретінде туындайды. Кемсіту – қорланған нысанға қараудың немесе оған назар аударудың ерекше тәсілі, және осы қараудың түрі жағымсыз сезімдік элементке ие. Кемсіту жиркену сияқты күшті сезім ретінде немесе салқын тепе-шұбарлық ретінде көрінуі мүмкін. Кемсітуде салыстыру элементі бар. Дэвид Юмның кемсіту туралы зерттеулерінде ол кемсітудің негізінен біреудің "жаман қасиеттерін" "олардың нақты қалпында" қабылдауды және сонымен бірге осы адамды өзімен салыстыруды талап ететінін айтады. Осы рефлекстік элементтің арқасында кемсітушінің "позитивті өзіндік сезімі" де пайда болады. Кемсітудің бір ерекшелігі – қорланған нысанға қатысты психологиялық кері шегіну немесе қашықтық сезімі. Бұл психологиялық қашықтық – кемсітушінің қорланған нысанмен сәйкестенбеуін білдірудің маңызды тәсілі және ол қорланған нысанмен жанашырлықпен сәйкестенуге кедерес жасайды. (Hume, 2002, 251) Адамды кемсіту – қарым-қатынас стандарттарына толыққанды сай келмеген адамға теріс және салыстырмалы түрде қарау немесе оған назар аудару. Осы қарау түрі – қорланған нысаннан психологиялық шегінуді білдіреді.
Contempt has five features. Contempt requires a judgment concerning the appearance or standing of the object of contempt. In particular, contempt involves the judgment that, because of some moral or personal failing or defect, the contemned person has compromised his or her standing vis à vis an interpersonal standard that the contemptor treats as important. This may have not been done deliberately but by a lack of status. This lack of status may cause the contemptuous to classify the object of contempt as utterly worthless, or as not fully meeting a particular interpersonal standard. Therefore, contempt is a response to a perceived failure to meet an interpersonal standard. Contempt is also a particular way of regarding or attending to the object of contempt, and this form of regard has an unpleasant affective element. Contempt may be experienced as a highly visceral emotion similar to disgust, or as cool disregard. Contempt has a certain comparative element. In David Hume's studies of contempt, he suggests that contempt essentially requires apprehending the "bad qualities" of someone "as they really are" while simultaneously making a comparison between this person and ourselves. Because of this reflexive element, contempt also involves what we might term a "positive self feeling" of the contemptuous. A characteristic of contempt is the psychological withdrawal or distance one typically feels regarding the object of one's contempt. This psychological distancing is an essential way of expressing one's nonidentification with the object of one's contempt and it precludes sympathetic identification with the object of contempt. (Hume, 2002, 251) Contempt for a person involves a way of negatively and comparatively regarding or attending to someone who has not fully lived up to an interpersonal standard that the person extending contempt thinks is important. This form of regard constitutes a psychological withdrawal from the object of contempt.
Жауап
Көре алмаушылықтың негізгі көрінісі – "көре алмаушылыққа ұшыраған нысандарға деген құрметсіздіктің жариялануы" (Миллер, К. Х., 2005). Осыған сәйкес, көре алмаушылық сезімі бар адам өзімен келіспейтін адаммен ашық түрде қарымқатынасқа түсуге құштар болмайды, сондай-ақ олар көре алмаушылық нысанын жоюға тырыспайды; керісінше, көре алмаушылық сезімі бар адамдар басқалар көре алмаушылық нысанын жою керек деп ойлайды немесе көре алмаушылық нысаны өзі жойылу керек деп ойлайды. Сондықтан, біреу өзінің сезімдерін басқаларға білдіргенімен, көре алмаушылық сезімі бар адам ағымдағы жағдайды тікелей шешуге қаламауы мүмкін. Көре алмаушылықты бастан өткеруші адам "суық" деп сипатталатын теріс эмоционалдық мінез-құлықтарды көрсетеді – бұл көре алмаушылық сезімін бастан өткеруші адамдар жауаптыларды қарым-қатынастан шеттетуге бейім екенін білдіреді.
The main response of contempt lies within "publicized expression of low regard for the objects held in contempt" (Miller, C. H., 2005). By this reasoning, a person holding contempt would not have the urge to openly confront the person with whom they are at odds, nor would they themselves try to remove the object of contempt; rather, one who holds contempt would have the tendency to hold the view that others should remove the object of contempt, or hold the view that the object of contempt should remove itself. So while one would make their feelings known to others, the person with contempt would not necessarily want to directly deal with the situation at hand. One who is experiencing contempt would exhibit negative affective behaviors that may be labeled as "cold" – this simply meaning that one who is experiencing the emotion of contempt would tend to alienate those responsible.
Жыныстық айырмашылықтар
Ерлер мен әйелдер бір жынысты қатынастарда наразылық танытқанда әртүрлі әрекет етеді. Қыздар ұлдарға қарағанда сөзсіз әлеуметтік агрессияның көбірек түрлерін қолданады, сондай-ақ көбірек жасырынып, жақсы сөйлейді, бірақ жаман мінез көрсетеді. Андервудтың (2004) зертханалық байқауларында, ең жақсы достары жаңа келген адамға жауап беретін бірдей әлеуметтік жағдайда қыздар мен ұлдарды бақылағанда, жыныстық айырмашылықтар сөздік мінез-құлықта емес, керісінше, жек көру және құлықсыздықтің сөзсіз білдірілуінде байқалды (бұл айырмашылықтар өте анық болғандықтан, әйелдер де, ерлер де жоғары дәрежеде келісіммен анықтады, каппа көрсеткіші 0,8-ден асты; Underwood және басқалар, 2003). Қыздардың ашу-ыза мен құлықсыздықты сөзсіз әлеуметтік шеттету арқылы білдіруіне бірнеше себеп бар. Бір себебі, қыздар бала кезінен бастап әдепті және келісімге ұмтылуға тәрбиеленеді, және қарым-қатынастан шеттетілуден, ұнатпаудан немесе жазаланудан қорқып, қақтығыстарды болдырмауға тырысады (шолу үшін қараңыз Браун және Гиллиган, 1993; Андервуд, 2003; Захн Вакслер, 2000). Әлеуметтік шеттетудің сөзсіз формалары салыстырмалы түрде аз әлеуметтік салдармен біреуге зиян келтірудің тиімді тәсілі болуы мүмкін; зиянды әрекет жылдам өтеді, көбінесе құрбанның артында және ересектердің назарынан тыс орындалады, тіпті ұсталса да, жаман мінез көбінесе жазаланбайды. Екіншіден, қыздар бір-бірін сөзсіз шеттету немесе жек көру арқылы ренжітуі мүмкін, себебі қыздар мен әйелдер әлеуметтік статусы төмен болғандықтан басқаларға көбірек қарайды, осылайша басқалардың қажеттіліктері мен тілектерін мүмкіндігінше жақсы білуге тырысады (LaFrance, 2002, "Күлімдеу бойкоттары және басқа дене саясаты" тақырыбына арналған талқылау үшін қараңыз, 319-бет). Қыздар мен әйелдер жиі басқаларға қарап тұратындықтан, оларға наразылықпен қарау күшті болудың тиімді құралы болуы мүмкін. Үшіншіден, әлеуметтік шеттетудің сөзсіз формалары қыздар үшін тиімді болуы мүмкін, өйткені олардың қарым-қатынастары жоғары деңгейдегі жақындық пен өзіндік ашуға негізделген (шолу үшін қараңыз Buhrmester және Prager, 1995), сондықтан тіпті шеттетудің ең ұсақ белгілері де қорқыту тудырады. Төртіншіден, әлеуметтік шеттетудің сөзсіз формалары қыздар үшін тиімді болуы мүмкін, өйткені олар басқа қыздар арасында танымал болуға қатты ұмтылады және оны қорғайды, бірақ "мақтаншыл" деп танылудан қорқады (Merten, 1997).
Men and women act differently when displaying contempt in same sex relationships. Not only do girls engage in more non verbal forms of social aggression than boys do, girls dissembled more than boys do, speaking nicely but making mean faces. In the research provided by Underwood (2004) in their laboratory observation studies where they watch girls and boys in an identical social context in which best friends respond to a provoking newcomer, gender differences emerge not for the verbal behaviours, but for the nonverbal expressions of disdain and contempt (which are so glaring that they were observed with high degrees of inter coder reliability by both women and men, kappa's exceeding .8; Underwood et al., 2003). There are several reasons why girls can be especially prone to conveying anger and contempt by nonverbal forms of social exclusion. One reason may be that girls are socialized from infancy onward to be overtly nice and conciliatory and do so to avoid conflict whenever possible, for fear of being excluded from relationships, disliked, or punished (for reviews, see Brown and Gilligan, 1993; Underwood, 2003; Zahn Waxler, 2000). Non verbal forms of social exclusion may be a highly effective way to harm someone with relatively few social consequences; the hurtful act is fleeting, can often be executed behind the victim's back and outside of the watchful eyes of adults, and, even if caught, mean faces are typically not punished. Second, girls may hurt one another via non verbal expressions of exclusion or disdain because girls and women may gaze at others more for reasons related to their lower social status, so as to learn as much as possible about others' needs and desires (see LaFrance, 2002, for a discussion of 'Smile boycotts and other body politics', p. 319). Because girls and women gaze at others often, perhaps mean glares are more effective as a means of wielding power. Third, non verbal forms of social exclusion may be powerful for girls because their relationships involve high levels of intimacy and self disclosure (see Buhrmester and Prager, 1995, for a review), thus even subtle indicators of exclusion are threatening. Fourth, non verbal forms of social exclusion may be powerful for girls because although they fiercely desire and defend popularity with other girls, they dread being labelled as 'stuck up' (Merten, 1997).
Неке
Зерттеулер балалық шақтағы зорлық-зомбылықтың, тұрақсыз қарым-қатынас динамикасымен байланысты екенін көрсетеді, оның ішінде өшпенділікке толы жанжалдар мен эмоционалдық шегініс бар. Бұл тұжырымдар маңызды, себебі тұрақсыз некелік қарым-қатынас балалық шақтағы травмалық оқиғалардың ересектердегі қарым-қатынас сапасының нашарлауына себеп болатын механизмдердің бірі болуы мүмкін. Сөздік агрессияның, мысалы, жек көру, жауырыну және қорғаныш сияқты түрлері, деструктивті, жауырына киелі жанжалды шешу үлгілерімен байланысты ([Gottman et al., 1998] және [Straus, 1979]). Мұндай қарым-қатынас стилін қолданатын жұбайлардың некелік стрестің жоғары деңгейіне (Roberts, 2000), некелік қанағаттандырудың төмен деңгейіне (Holman and Jarvis, 2003) және некелік тұрақтылықтың төмен деңгейіне ([Gottman et al., 1998], [Holman and Jarvis, 2003] және [DeMaris, 2000]) ұшырау ықтималдығы жоғары. Готтман (1999) қарым-қатынастағы қиындықтарды көрсететін бірнеше мінез-құлықты анықтады. Ол "төрт атты" деп атаған мінез-құлықтардың біріне сын, қорғаныс, жек көру, сарказм, жауырыну және шегініс сияқты жауаптардың тізбегін қамтиды, олардың үйлесімі неке бұзудың күрделі жағдайына нұсқайды. Карстенсен, Готтман және Левенсон (1995) "теріс эмоциялық мінез-құлық, мысалы, ашу, қайғы, жек көру және басқа да теріс эмоциялар, қанағаттанған және қанағаттанбаған некелердің арасындағы ең жақсы ажыратушы болып көрінеді" деген қорытындыға келді. Карстенсен, Готтман және Левенсон (1995) сондай-ақ "сөйлеу мінез-құлқы тұрғысынан, әйелдер көбірек эмоцияны, теріс эмоцияны, ашуды, қуанышты, жек көруді, шағынуды және қайғыны көрсететінін" анықтады. Бұл әйелдердің ерлерге қарағанда көбірек эмоция білдіретіні туралы стереотипті қолдайды. Сондай-ақ, ерлер әйелдерге қарағанда аз эмоция білдіреді және әңгімелерде қорғанысқа бейімдірек екенін көрсетеді. Негізгі қарым-қатынас дағдыларын бағалау үшін алты қысқаша өзіндік бағалау шаралары қолданылды (Gottman 1999). Атап айтқанда, сауалнамалар Жөндеуге тырысу, Ықпалды қабылдау, Ауыр бастау, Су басу, Тосқауыл және Төрт атты бағалады. Бұл алты өлшем авторлар үшін теориялық және клиникалық қызығушылық тудырғандықтан, адаптивті және адаптациялық емес қарым-қатынас мінез-құлқын қамтитындықтан және көптеген адамдар тарапынан ең зиянды деп саналатын жұптардың қарым-қатынасының аспектілерін, соның ішінде шегініс пен жек көруді қамтитындықтан таңдалды (Gottman 1999; Gottman et al. 1998; Johnson 2003).
Research demonstrates how childhood abuse ties into maladaptive communication dynamics consisting of contempt laden conflict and emotional withdrawal. These findings are important because maladaptive marital communication may be one mechanism by which traumatic childhood experiences translate into poor adult relationship quality. Forms of verbal aggression, such as contempt, belligerence, and defensiveness, are associated with destructive, hostile patterns of conflict resolution ([Gottman et al., 1998] and [Straus, 1979]). Couples who use such communication styles are more likely to have higher levels of marital distress (Roberts, 2000), lower levels of marital satisfaction (Holman and Jarvis, 2003), and lower levels of marital stability ([Gottman et al., 1998], [Holman and Jarvis, 2003] and [DeMaris, 2000]). Gottman (1999) identified several behaviors that are particularly indicative of distress in relationships. One series of behaviors, which he termed the "four horsemen", includes a cascading of responses such as expressing criticism, defensiveness, contempt, sarcasm, hostility, and withdrawal, the combination of which indicates a critical state of marriage dissolution. Carstensen, Gottman, and Levenson (1995) found that "Negative emotional behavior, such as expressed anger, sadness, contempt, and other negative emotions, appears to be the best discriminator between satisfied and dissatisfied marriages". Carstensen, Gottman, and Levenson (1995) also discovered that "In terms of speaker behaviors, wives were coded as showing more total emotion, negative emotion, anger, joy, contempt, whining, and sadness." This supports the stereotype that women express more emotion than men both in general and in relationships. It also supports the idea that men are less expressive than women and tend to be more defensive minded in conversations. Six short self report measures were used to assess several component communication skills (Gottman 1999). Specifically, the questionnaires assessed Repair Attempts, Accepting Influence, Harsh Start Up, Flooding, Gridlock, and the Four Horsemen. These six measures were chosen because they were of theoretical and clinical interest to the authors, incorporated both adaptive and maladaptive communication behaviors, and included those aspects of couple communication considered by many to be most toxic, including withdrawal and contempt (Gottman 1999; Gottman et al. 1998; Johnson 2003).