Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Эмоцияның саналы субъективті тәжірибесі.
Conscious subjective experience of emotion
Сезімдер – субъективті, өзіне жеке феноменальдық тәжірибелер. Американдық Психологиялық Ассоциацияның сөздігінде сезім – "өзін-өзі қамтитын ерекше тәжірибе"; ал сезімдер – "субъективті, бағалаушы, және оларды тудыратын сезімдерден, ойлардан немесе бейнелерден тәуелсіз" деп көрсетілген. Сезім термині эмоциямен тығыз байланысты, бірақ олар бір емес. Мысалы, сезім эмоциялардың саналы субъективті тәжірибесін білдіруі мүмкін. Субъективті тәжірибелерді зерттеу феноменология деп аталады. Психотерапия көбінесе терапевттің клиентке өз сезімдерін түсінуге, айқындауға және тиімді реттеуге көмектесуін, сондай-ақ клиенттің әлемді қабылдауына жауапкершілік алуын қамтиды. Сезімдер кейде денелі сананың мәнді қасиеттері болып саналады. Ағылшын тіліндегі "feelings" сөзі қабылдау немесе сезімдегі кез келген субъективтілікті білдіруі мүмкін. Дегенмен, сезімдер көбінесе жеке адамның жақсылығын (мүмкін, толықтық, қауіпсіздік немесе сүйіспеншілік) көрсетеді. Сезімнің жеке және рухани, сондай-ақ әлеуметтік және саяси сезімдермен байланысты семантикалық кеңістігі бар. "Сезім" сөзі тәжірибедегі психологиялық сипаттамалардың кез келгеніне немесе тіпті адамның ішкі өмірінің толыққанды көрінісіне қатысты болуы мүмкін (көру үшін). Сезімдер, сезімдер мен қабылдаулар арқылы шақырылғанда, адамның субъективті шындығының сипатына күшті әсер ете алады. Сезім кейде жағдайға бейімділікті немесе басқаша нақты қабылдауды бұрмалауға алып келуі мүмкін, әсіресе проекция, арман күйі және басқа да көптеген осындай әсерлер арқылы. Сондай-ақ, сезім сезімдерді, мысалы, физикалық сезімді сипаттау үшін қолданылуы мүмкін.
Feelings are subjective self contained phenomenal experiences. According to the APA Dictionary of Psychology, a feeling is "a self contained phenomenal experience"; and feelings are "subjective, evaluative, and independent of the sensations, thoughts, or images evoking them". The term feeling is closely related to, but not the same as, emotion. Feeling may for instance refer to the conscious subjective experience of emotions. The study of subjective experiences is called phenomenology. Psychotherapy generally involves a therapist helping a client understand, articulate, and learn to effectively regulate the client's own feelings, and ultimately to take responsibility for the client's experience of the world. Feelings are sometimes held to be characteristic of embodied consciousness. The English noun feelings may generally refer to any degree of subjectivity in perception or sensation. However, feelings often refer to an individual sense of well being (perhaps of wholeness, safety or being loved.) Feelings have a semantic field extending from the individual and spiritual to the social and political. The word feeling may refer to any of a number of psychological characteristics of experience, or even to reflect the entire inner life of the individual (see Mood.) As self contained phenomenal experiences, evoked by sensations and perceptions, feelings can strongly influence the character of a person's subjective reality. Feelings can sometimes harbor bias or otherwise distort veridical perception, in particular through projection, wishful thinking, among many other such effects. Feeling may also describe the senses, such as the physical sensation of touch.
Тарих
Аффекттің қазіргі заманғы түсінігі 19 ғасырда Вильгельм Вундтпен бірге қалыптасты. Бұл сөз неміс тіліндегі Gefühl сөзінен шыққан, яғни "сезім" деген мағынаны білдіреді. Әлеуметтік және психологиялық аффективтік қалауларды зерттеуде бірқатар тәжірибелер жүргізілді (яғни, адамдардың не ұнатыны немесе ұнамайтыны). Нақты зерттеулер қалаулар, көзқарастар, әсер қалыптастыру және шешім қабылдау саласында жасалды. Бұл зерттеулер нәтижелерді еске түсіру қабілетімен (ескі-жаңа бағалаулар) салыстырып, зерттеушілерге екеуінің арасындағы нақты айырмашылықтарды көрсетуге мүмкіндік берді. Аффектке негізделген бағалаулар мен танымдық процестер зерттелді, айқын айырмашылықтар анықталды, және кейбіреулер аффект пен танымның әртүрлі жолдармен бір-біріне әсер ете алатын, бөлек және ішінара тәуелсіз жүйелердің бақылауында екенін айтады (Зажонк, 1980). Аффект пен танымның екеуі де ақпаратты өңдеу жүйелеріндегі әсерлердің тәуелсіз көздері болуы мүмкін. Басқалары эмоцияны организм мен орта арасындағы бейімделу процесінің күтілетін, сезілген немесе қиялдағы нәтижесі деп санайды, сондықтан танымдық бағалау процестері эмоцияның дамуы мен көрінісіне кілті болып табылады (Lazarus, 1982).
The modern conception of affect developed in the 19th century with Wilhelm Wundt. The word comes from the German Gefühl, meaning "feeling." A number of experiments have been conducted in the study of social and psychological affective preferences (i. e., what people like or dislike). Specific research has been done on preferences, attitudes, impression formation, and decision making. This research contrasts findings with recognition memory (old new judgments), allowing researchers to demonstrate reliable distinctions between the two. Affect based judgments and cognitive processes have been examined with noted differences indicated, and some argue affect and cognition are under the control of separate and partially independent systems that can influence each other in a variety of ways (Zajonc, 1980). Both affect and cognition may constitute independent sources of effects within systems of information processing. Others suggest emotion is a result of an anticipated, experienced, or imagined outcome of an adaptational transaction between organism and environment, therefore cognitive appraisal processes are keys to the development and expression of an emotion (Lazarus, 1982).
Сезім мен эмоцияның айырмашылығы
Нейробиолог Антонио Дамасио эмоциялар мен сезімдерді ажыратады: Эмоциялар – бұл санадағы бейнелер (яғни, шындықтың ішкі немесе сыртқы жағдайларын көрсетеді) және олармен бірге жүретін дене өзгерістері, ал сезімдер – дене өзгерістерінің қабылдануы. Басқаша айтқанда, эмоциялар субъективті және үшінші тұлғаның бақылауындағы элементтерді қамтиды, ал сезімдер субъективті және жеке болып табылады. Көбінесе, эмоция және сезім терминдері синоним ретінде немесе бірін-бірі алмастырып қолданылады, бірақ шындығында олар бір емес. Сезім – физикалық сезім немесе эмоционалдық тәжірибеден кейін туындайтын саналы тәжірибе, ал эмоциялар эмоционалдық тәжірибе арқылы сезіледі. Олар бейсаналық санада көрінеді және ойлармен, тілектермен және әрекеттермен байланысты болуы мүмкін.
The neuroscientist Antonio Damasio distinguishes between emotions and feelings: Emotions are mental images (i. e. representing either internal or external states of reality) and the bodily changes accompanying them, whereas feelings are the perception of bodily changes. In other words, emotions contain a subjective element and a 3rd person observable element, whereas feelings are subjective and private. In general usage, the terms emotion and feelings are used as synonyms or interchangeable, but actually, they are not. The feeling is a conscious experience created after the physical sensation or emotional experience, whereas emotions are felt through emotional experience. They are manifested in the unconscious mind and can be associated with thoughts, desires, and actions.
Сезімді реттеу
Сезімдік жұмыстың екі негізгі түрі бар: ояту және басу. Ояту – белгілі бір сезімді пайда ету немесе шығару үшін қолданылады, ал басу – жағымсыз сезімдерді жою немесе жасыру үшін қолданылады. Сезімдік жұмыс жеке адамның өзімен, басқалардың оған әсер етуі арқылы немесе оның басқаларға әсер етуі арқылы жасалады. Сезімдік жұмыс адамның сезінуі керек деп ойлайтын сезімді қамтамасыз ету үшін жасалады. Сезімдік жұмыстың тағы үш нақты түрі бар: когнитивтік, денелік және экспрессивтік. Когнитивтік өзгерістер – ой-шағылыстарды, денелік өзгерістер – физиологиялық аспектілерді, ал экспрессивтік өзгерістер – мінез-құлықты өзгертеді. Көңілі қапа адам экспрессивтік сезімдік жұмыс арқылы көңіл-күйін көтеру үшін күлімсіреуге тырысады. Стрессте болған адам денелік сезімдік жұмысты қолдануы мүмкін, мысалы, стресс деңгейін төмендету үшін тыныс алуын баяулатуға тырысады. Сезімдік жұмыс адамдарға өз сезімдерін өзгертуге мүмкіндік береді, соның арқасында эмоциялар ағымдағы жағдайға сәйкес келеді (немесе лайықты деп есептеледі). Адамдар қоғамға үйлесімді болуды және қалыпты көрінуді қалайтындықтан, олар өздерін жағдайға бейімдеу үшін өз сезімдерін үнемі өзгертіп отырады.
There are two main types of emotion work: evocation and suppression. Evocation is used to obtain or bring up a certain feeling and suppression is used to put away or hide certain unwanted feelings. Emotion work is done by an individual, others upon them, or them upon others. Emotion work is done to achieve a certain feeling that one believes one should feel. Three more specific types of emotion work are cognitive, bodily, and expressive. Cognitive changes images, bodily changes physical aspects, and expressive changes gestures. A person who is sad uses expressive emotion work to lift their spirits by trying to smile. A person who is stressed may use bodily emotion work by, for example, trying to breathe slower in order to lower stress levels. Emotion work allows individuals to change their feelings so that the emotions suit the current situation (or are deemed appropriate). Since individuals want to fit in and be seen as normal, they are constantly working on their feelings in order to fit the situations they are in.
Әлеуметтік сынып
Таптық айырмашылықтар ата-ананың бала тәрбиесіне әсер етеді және оны өзгертеді. Орта тап ата-аналары балаларын сезімдер арқылы тәрбиелеуге бейім, ал төменгі тап ата-аналары мінез-құлықты бақылау арқылы тәрбиелейді. Орта және төменгі таптағы ата-аналар балаларын өздерінің сезімдері мен мінез-құлқына ұқсатып тәрбиелейді. Орта таптағы балаларды дұрыс емес сезінгендері үшін сөксе, төменгі таптағы балаларды жаман мінез-құлықтары үшін жазалайды. Жазушы және әдеби сыншы Лайонел Триллинг орта және төменгі таптағы ата-аналар қолданатын тәсілді сипаттады. Балаларының сезімдерін артық немесе жеткіліксіз бақылап, олар болашақта өз сезімдерін мақұлдауға ұмтылады. Төменгі және жұмысшы табынан шыққан отбасылардың балалары еңбек нарығына қадам басқанда, орта таптағы балаларға қарағанда эмоциялық басқаруға аз дайын болады. Дегенмен, жұмысшы және орта таптың көпшілігі сезімдердің артық басқарылуынан немесе микробасқарудан шағымданады, бұл оларды нақты жұмыстан алаңдатады.
Class differences influence and varies how a parent raises their child. Middle class parents tend to raise their child through the use of feelings and lower class parents tend to raise their children through behavior control. Middle class parents and lower class parents raise their children to be like them feeling and behavioral wise. Middle class children get reprimanded for feeling the wrong way and lower class children are punished for behaving badly. Lionel Trilling, an author and literary critic, described the technique that the middle and the lower class parents use. Under working and overworking their children's feelings causes them to seek approval of their feelings in the future. When children of lower class and of working class families join the workforce, they are less prepared for emotional management than middle class children. However, the working class and the middle class tend to complain of over management or micromanagement of feelings that distract them from actual work.
Сезімталдық
Сезім, сезім мүшелері әртүрлі күйдіргіштерді (мысалы, дыбыс немесе иіс) қабылдап, оларды трансдукцияға, яғни жүйке жүйесі түсіне алатын формаға түрлендіргенде пайда болады.
Sensation occurs when sense organs collect various stimuli (such as a sound or smell) for transduction, meaning transformation into a form that can be understood by the nervous system.
Ішегі
Іштей сезім немесе іштей реакция – нәрсеге деген терең эмоционалдық жауап. Ол жағымсыз, мысалы, мазасыздық сезімі, немесе жағымды, сенімділік сезімі болуы мүмкін. Іштей сезімдер көбінесе саналы ойлармен байланыстырылмайды, бірақ кейде рационалдық емес, интуицияның бір көрінісі ретінде қарастырылады. Эмоциялар ішекте туындайды деген идеяның тарихы ұзақ, XIX ғасырдағы дәрігерлер психикалық аурулардың бастауы ішектерде деп санайтын. "Іштей сезім" сөз тіркесі, адамның "дұрыс" деп санайтын нәрсеге, яғни "ақылға қонымды" түсінігіне сәйкес әрекет ету үшін қолданылатын қысқаша термин ретінде де жиі қолданылады, мысалы, жарақат алған адамға көмектесу, қараңғы көшелерден қашу және жалпы жағдайға қатысты инстинктік сезімдерге сүйене отырып әрекет ету. Сондай-ақ, "От ыстық" сияқты, кез келген уақытта айтылғанда да шындық болатын қарапайым, жалпыға белгілі сөздерге немесе жеке адам интуитивті түрде шындық деп қабылдайтын ойларға сілтеме жасай алады ("ақиқаттылық" мысалы үшін қараңыз).
A gut feeling, or gut reaction, is a visceral emotional reaction to something. It may be negative, such as a feeling of uneasiness, or positive, such as a feeling of trust. Gut feelings are generally regarded as not modulated by conscious thought, but sometimes as a feature of intuition rather than rationality. The idea that emotions are experienced in the gut has a long historical legacy, and many nineteenth century doctors considered the origins of mental illness to derive from the intestines. The phrase "gut feeling" may also be used as a shorthand term for an individual's "common sense" perception of what is considered "the right thing to do", such as helping an injured passerby, avoiding dark alleys and generally acting in accordance with instinctive feelings about a given situation. It can also refer to simple common knowledge phrases which are true no matter when said, such as "Fire is hot", or to ideas that an individual intuitively regards as true (see "truthiness" for examples).
Жүрек
Жүректе "жүректің ішкі жүйке жүйесі" деп аталатын ганглиялар жиынтығы болады. Жақындық, махаббат, байланыс, ашу, қайғы сияқты сезімдер көбінесе жүрекпен байланыстырылады, әсіресе махаббат сезімі.
The heart has a collection of ganglia that is called the "intrinsic cardiac nervous system". The feelings of affiliation, love, attachment, anger, hurt are usually associated with the heart, especially the feeling of love.
Қажеттіліктер
Қажеттілік – денсаулықты өмірді сақтау үшін қажетті нәрсе (мысалы, ауа, су, тағам). Қажеттіліктің жетіспеуі нақты кері нәтижеге алып келеді: дисфункция немесе өлім. Абрахам Х. Маслоу, қажеттілікті қанағаттандырудың (яғни, оны толықтырудың) қанағаттандырылмауы (яғни, қанағаттандыруға ұмтылыс) сияқты маңызды екенін көрсетті, себебі қанағаттандырылған қажеттіліктен назар басқа туындайтын қажеттіліктерге ауысады.
A need is something required to sustain a healthy life (e. g. air, water, food). A (need) deficiency causes a clear adverse outcome: a dysfunction or death. Abraham H. Maslow, pointed out that satisfying (i. e., gratification of) a need, is just as important as deprivation (i. e., motivation to satisfy), for it releases the focus of the satisfied need, to other emergent needs
Мотивация
Мотивация – адамдар мен жануарлардың белгілі бір уақытта қандай да бір әрекетті бастауының, жалғастыруының немесе тоқтатуының себебін түсіндіретін нәрсе. Мотивациялық жағдайлар көбінесе әрекет етуші күштер ретінде қарастырылады, олар мақсатқа бағытталған мінез-құлыққа ұмтылыс тудырады. Көп жағдайда әртүрлі психикалық жағдайлар бір-бірімен күреседі және мінез-құлықты тек ең күшті жағдай анықтайды деп саналады.
Motivation is what explains why people or animals initiate, continue or terminate a certain behavior at a particular time. Motivational states are commonly understood as forces acting within the agent that create a disposition to engage in goal directed behavior. It is often held that different mental states compete with each other and that only the strongest state determines behavior.
Валенттілік
Валенттілік организмдерге (мысалы, адамдарға) қоршаған ортамен байланыста организмнің қажеттіліктерін қаншалықты жақсы немесе нашар қанағаттандырып жатқанын көрсетеді. Қоғамдағы адамдар бір нәрсе туралы барлық егжей-тегжейлі мәліметті білуге тырысады, сол сәттегі әсерді барынша күшейту үшін, бірақ Уилсон белгісіздік сезімі бір нәрсенің көбірек ұнатуына себеп болатынын тапты, себебі ол құпиялылыққа ие. Шындығында, білмеу сезімі оларды сол мүмкіндік туралы үнемі ойлауға және толқынуға жетелейді.
Valence tells organisms (e. g., humans) how well or how bad an organism is doing (in relation to the environment), for meeting the organism's needs. Individuals in society want to know every detail about something in hopes to maximize the feeling for that moment, but Wilson found that feeling uncertain can lead to something being more enjoyable because it has a sense of mystery. In fact, the feeling of not knowing can lead them to constantly think and feel about what could have been.
Сезім туралы сезімдер
Қоғамдағы адамдар белгілі бір нәрсе оларға қанағат немесе сезім сыйлайды деп күтеді. Бір нәрсеге құмарлық таныту, оның бақыт немесе қуаныш сыйлайтындай көрінуіне қарамастан, тек уақытша ләззат әкелуі мүмкін, немесе күткеннен кері нәтиже беріп, қанағатсыздыққа ұшыратуы мүмкін. Адамдар өмірде болған оқиғалар мен тәжірибелерді қайта басып өтіп, сезімдерін толықтыруға тырысады. Шешімдерді қабылдауда өткен оқиғалар мен ақпарат пайдаланылады, себебі бұрынғы сезімдер қазіргі таңдауларға, болашақтағы сезімдерге және осы сезімдерді қайта басып өткісі келе ме деген сұраққа әсер етеді. Гилберт пен Уилсон зерттеу жүргізіп, адамның қандай да бір себепсіз (туған күн, жылдық мереке, қызмет көрсету және т.б.) гүл сатып алғанда қаншалықты қуаныш сезінетінін және осы қуаныштың қанша уақытқа созылатынын анықтауға тырысты. Зерттеуге өздеріне гүл сатып алу тәжірибесі жоқ және бар адамдар қатысты. Нәтижелер көрсеткендей, бұрын гүл сатып алғандар одан көбірек қуаныш алған, ал осы қуаныш сезімі гүл сатып алу тәжірибесі жоқ адамдарға қарағанда ұзаққа созылған. Әлеуметтанушы Арли Рассел Хохшильд эмоцияның екі түрін сипаттады. Органикалық эмоция – эмоциялар мен сезімдердің күрт өрбуі. Органикалық эмоцияда эмоциялар мен сезімдер дереу білінеді. Әлеуметтік және басқа да факторлар эмоцияның қабылдануына әсер етпейді, сондықтан олар эмоцияның өрбуын немесе жасыруын бақылауға мүмкіндік бермейді. Интерактивтік эмоцияда эмоциялар мен сезімдер бақыланады. Адам үнемі қалай әрекет ету керектігін немесе нені жасыру керектігін ойлайды. Органикалық эмоциядан айырмашылығы, интерактивтік эмоцияда адам өзінің сезімдері мен оны қалай білдіретіні туралы жайлы түсінікке ие. Социолог және жазушы Эрвинг Гоффман актерлердің эмоцияларын жасыруын күнделікті адамдармен салыстырды. Актерлер секілді, адамдар эмоцияларын білдіруді басқара алады, бірақ ішкі сезімдерін толығымен бақылай алмайды. Ішкі сезімдерді тек сырттан көрінуге тиіс бейнеге қол жеткізу үшін ғана басып тастауға болады. Гоффман эмоциялар мен эмоциялық тәжірибе – адамның саналы түрде және белсенді түрде жұмыс істейтін үздіксіз процесі екенін түсіндіреді. Адамдар ішкі және сыртқы сезімдері арқылы қоғамға сәйкес келуге тырысады. Ашу, қуаныш, шаттық, стресс және қызығу – өмірде кездесетін сезімдердің кейбірі. Осы сезімдерге жауап ретінде денеміз де әрекет етеді. Мысалы, шаршу "асқазанда түйін" немесе "асқазанда көбелектер ұшуы" сезімін тудыруы мүмкін.
Individuals in society predict that something will give them a certain desired outcome or feeling. Indulging in what one might have thought would've made them happy or excited might only cause a temporary thrill, or it might result in the opposite of what was expected and wanted. Events and experiences are done and relived to satisfy one's feelings. Details and information about the past is used to make decisions, as past experiences of feelings tend to influence current decision making, how people will feel in the future, and if they want to feel that way again. Gilbert and Wilson conducted a study to show how pleased a person would feel if they purchased flowers for themselves for no specific reason (birthday, anniversary, or promotion etc.) and how long they thought that feeling would last. People who had no experience of purchasing flowers for themselves and those who had experienced buying flowers for themselves were tested. Results showed that those who had purchased flowers in the past for themselves felt happier and that feeling lasted longer for them than for a person who had never experienced purchasing flowers for themselves. Arlie Russell Hochschild, a sociologist, depicted two accounts of emotion. The organismic emotion is the outburst of emotions and feelings. In organismic emotion, emotions/feelings are instantly expressed. Social and other factors do not influence how the emotion is perceived, so these factors have no control on how or if the emotion is suppressed or expressed. In interactive emotion, emotions and feelings are controlled. The individual is constantly considering how to react or what to suppress. In interactive emotion, unlike in organismic emotion, the individual is aware of their decision on how they feel and how they show it. Erving Goffman, a sociologist and writer, compared how actors withheld their emotions to the everyday individual. Like actors, individuals can control how emotions are expressed, but they cannot control their inner emotions or feelings. Inner feelings can only be suppressed in order to achieve the expression one wants people to see on the outside. Goffman explains that emotions and emotional experience are an ongoing thing that an individual is consciously and actively working through. Individuals want to conform to society with their inner and outer feelings. Anger, happiness, joy, stress, and excitement are some of the feelings that can be experienced in life. In response to these emotions, our bodies react as well. For example, nervousness can lead to the sensation of having "knots in the stomach" or "butterflies in the stomach".
Өзін-өзі зақымдау
Теріс сезімдер зиян келтіруі мүмкін. Егер адам өмірінде көптеген стрестер мен қиындықтармен күресіп жатса, өзін-өзі зақымдау туралы ойлар тууы мүмкін. Адам жақсы күйде болғанда, оның соңы болмасын дейді, ал жаман күйде болғанда, керісінше, сол сезімнен құтылуды қалайды. Көптеген адамдар үшін өзіне зиян келтіру немесе ауырсыну тудыру – бұл жауап болуы мүмкін, себебі олар нақты проблеманы ұмытуға тырысады. Олар өздерін кесіп, пышақтап, аштықтан азаптау арқылы қазіргі сезімінен өзгеше сезінуге ұмтылады, себебі олар ауырсынудың нақты проблемаларынан гөрі жеңілдеу болады деп сендіреді. Бірақ, көптеген адамдар өзін-өзі зақымдауға тек көңіл аудару үшін емес, басқа да себептермен барады. Кейбіреулер өзін қандай да бір сезімі үшін жазалау мақсатымен зиян келтіреді. Басқа психологиялық факторлар да болуы мүмкін: өзіне сенімсіздік, мінсіз болуға ұмтылыс, әлеуметтік үрей және тағы да басқалары.
Negative feelings can lead to harm. When an individual is dealing with an overwhelming amount of stress and problems in their lives, there is the possibility that they might consider self harm. When one is in a good state of feeling, they never want it to end; conversely, when someone is in a bad state of mind, they want that feeling to disappear. Inflicting harm or pain to oneself is sometimes the answer for many individuals because they want something to keep their mind off the real problem. These individuals cut, stab, and starve themselves in an effort to feel something other than what they currently feel, as they believe the pain to be not as bad as their actual problem. Distraction is not the only reason why many individuals choose to inflict self harm. Some people inflict self harm to punish themselves for feeling a certain way. Other psychological factors could be low self esteem, the need to be perfect, social anxiety, and so much more.