Кіріспе

Жануарлар ішегінің тазартылған табиғи талшықтарынан жасалған шнурдың түрі. Catgut (ішек деп те аталады) – жануарлар ішегі қабырғаларындағы табиғи талшықтан дайындалатын шнур. Catgut жасаушылар көбінесе қой немесе ешкі ішегін пайдаланады, бірақ кейде сиыр, шошқа, жылқы, есек немесе қашыр ішегі де қолданылады. Атында «мысық» делінгенімен, бұл шнур мысық ішегінен жасалмайды.

Этимология

Catgut сөзі "cattlegut" сөзінің қысқартылған түрі болуы мүмкін. Басқаша айтқанда, ол халық этимологиясы бойынша kitgut немесе kitstring сөздерінен шыққан болуы мүмкін – kit сөзі, яғни аспап, белгілі бір кезде жас мысықты білдіретін kit сөзімен жаңылыстырылған, ал "kit" сөзі, мүмкін, валли тілінен келген. 16 ғасырда "kit" – "би оқытушылары қолданатын кішкентай скрипка" болған, бұл атау, шамасы, көне ағылшын тіліндегі cythere сөзінің қысқартылған түрінен, латын тіліндегі cithara және грек тіліндегі kithara сөздерінен (гитараны қараңыз) шыққан.

Музыкалық аспаптар

Тарихи тұрғыдан алғанда, арфа, лютня, скрипка, альт, виолончель, контрабас, акустикалық гитара және басқа да сымды музыкалық аспаптардың ішектері, сондай-ақ ескі әскери барабандардың қақпақтары үшін қарақұрт ең көп қолданылатын материал болды. Бүгінде жасалатын көптеген музыкалық аспаптарда болат немесе синтетикалық полимерден жасалған өзектері бар сымдар қолданылады. Ішек сымдар көптеген классикалық және барокко орындаушылары үшін табиғи таңдау болып табылады, ал концерттік кернеулі педальді/рояльді және кейбір рычагты арфаларда ішек сымдар әлі де жиі қолданылады, себебі олар бай, құлпыратын дыбыс береді және төменгі альт, тенор және жоғары бас диапазонды кернеуге төтеп бере алады. Бірнеше жылдың ішінде Martin гитараларының көпшілігі сұранысқа қарай болат сымдармен жасалатын болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін көптеген классикалық және фламенко гитарашылары catgut-тан жаңа нейлон сымдарға ауысты, олардың тегіс, берік және тұрақты интонациясы үшін. 1900 жылға дейін музыкалық аспаптар үшін ең жақсы сымдар Италиядан шыққан деп есептелген. Музыканттар ең жақсы сымдар Неапольден шығатынына сенгенімен, Рим және Италияның басқа қалалары да тамаша сымдар жасаған. Бүгінде жоғары сапалы ішек сымдар негізінен Италия, Германия және АҚШ-та өндіріледі. Олар сондай-ақ жергілікті пайдалану үшін, мысалы, Үндістан, Мали және Марокко сияқты елдерде де жасалады.

Тігістер

Бір кезде хирургияда кеңінен қолданылатын материал болған кіші ішек тігісі. Кіші ішек тігісі дамып келе жатқан елдерде осы күнгі күнге дейін қолданылып келеді, себебі олар жергілікті жерде арзанға түседі және алуға оңай. Хром тұздарымен өңделген кіші ішек тігісі, хромирленген кіші ішек тігісі деп те аталады, хирургияда қолданылады.

Теннис ракеткалары

Табиғи ішек әлі де теннис ракеткаларында жоғары сапалы жіп ретінде қолданылып келеді, бірақ бұрынғыдан гөрі азырақ танымал және синтетикалық жіптермен ығыстырылуда.

Сағаттар

Ішекше дәстүрлі түрде әже сағаттарындағы салмақтарды ілу үшін қолданылады.

Сағаттар

Ішек тіні сонымен қатар, ойылып жасалған сағаттардың алғашқы қалталық нұсқаларында, Fusee тізбегі қолданыла бастағанға дейін пайдаланылды.

Өндіріс

Кіші ішекті дайындау үшін жұмыскерлер оны тазалап, майдан арылтып, суға салады. Содан кейін, тігіз пышақпен сыртқы қабығын сыпырып алып, ішекті калий гидроксидінде тағы бір кезде сақтайды. Одан кейін ішекті созып, тегістеп, біркелкілендіреді. Сүйексіз жануарлардың ішегі ең мықты болады. Келесіде, дайындалған ішек жіптерін бірге бұрап жіп жасайды. Жіптің диаметрі жеке ішектің қалыңдығымен және қолданылған ішектердің санымен анықталады. Мысалы, скрипканың Е струнасы үшін үш-төрт ішек жетеді, ал контрабасқа жиырма немесе одан да көп ішек қажет болуы мүмкін. Бұралып, кептірілгеннен кейін жұмыскерлер жіптерді қажетті диаметрге дейін жылтыратады. ХХ ғасырға дейін жіптерді абразивпен сүртіп тегістеуші еді. Бүгінде оларды орталықсыз жоңғышпен қажетті диаметрге дейін жоңғылайды. Кептіріп, жылтыратқаннан кейін жұмыскерлер жіптерді күкірт диоксидімен ағартып, дезинфекциялайды, қажет болса бояйды және өлшемдері бойынша сұрыптайды. Кіші ішек тігістерін әдетте ағза ферменттеріне қарсы тұру үшін және сіңу процесін баяулату үшін хром тұзының ерітіндісімен өңдейді. Мұндай тігістер кіші ішек хромолық тігістер деп аталады, ал өңделмеген кіші ішек қарапайым тігістер деп аталады.