Құлақша бас қаздың сипаттамасы мен жағдайы

Кіріспе

Құс түрлері

Қызғылт бас үйрек (Rhodonessa caryophyllacea) – Үндістанның Ганг жазығының, Махараштраның, Бангладештің және Мьянманың өзенді батпақтарының кейбір аймақтарында кездесетін үлкен суға батып жүзетін үйрек. 1950 жылдан бері жойылып кеткен деген қауіп бар. Көптеген іздеулер оның әлі де бар екенін растамады. Оның Мьянманың солтүстігіндегі қиын қол жетімді батпақ аймақтарында сақталып қалған болуы мүмкін деген болжам бар. Осы аймақтан алынған кейбір хабарламалар оның статусын "Тәуекел астында" деп жариялауға себеп болды, жойылып кеткен деп есептемейді. Туыстық байланысы туралы пікірлер қарама-қайшы, кейбіреулер оны қызыл иелік үйрекке (Netta rufina) жақын деп санайды, ал басқалары оны жеке туысқа жатқызады. Оның басы қызғылт түсті, ал денесі қара болып келеді. Көзге түсетін қанат дабылы мен ұзын, жіңішке мойны – бұл қасиеттері әдеттегі үнділік дақты мойынды үйрекпен ортақ. Жұмыртқаларының ерекшелігі – олардың дөңгелек пішінді болуы.

Сипаттама

Аталық қызыл бас үйрек жақсы көрінген кезде оның ерекшелігін анықтау оңай. Екеуі де 41–43 см, ұзын мойынды және ұзын мүсікті, басы дөңгелек келген. Аталығының мүсігі, басы және мойны қызғылт түсті, ал аналығының басы мен мойны ақшыл-қызыл түсті, мүсігі ақшыл. Денесінің қара түсі мойынның алдыңғы жағында тар жолақ болып созылады. Қанаттарының алдыңғы жиегі ақ. Ұшқанда ол ақ қанатты үйрекпен салыстырғанда көп контраст болмайды. Қанаттарында қызыл инелік үйрегіне тән қара түсті артқы жиек жоқ. Аталық қызыл инелік үйрекпен шатасу көбінесе суда жүзген құстарды байқағанда болады, себебі соңғы түрінің де көзге түсетін қызыл басы бар (бірақ түсі қызыл бас үйрегінен мүлдем өзгеше). Ал үнділік дақты мүсікті үйрек ұшқанда аналық қызыл бас үйрекке ұқсауы мүмкін, ал алыстан қарағанда оны аталық деп қабылдауға болады. Қанаттың үстіңгі жағы ерекшеленеді, қара-жасыл екінші қанаттары (speculum) және жарқын ақ үшінші қанаттары (tertiaries) бар, ал қызыл бас үйрегінде қызғылт-бейж speculum, айналасынан әлдеқайда ақшыл. Егер қанаттың үстіңгі бөлігін анық көру мүмкін болмаса, оларды жақсы көріну жағдайындағы тәжірибелі сарапшылар ғана ажырата алады. Жастардың басы дерлік ақ түсті, қызғыл түстің ізі жоқ, ал екі ноталы, жұмсақ «уу-а» даусы осы түрге тән. Оның көбейетін ортасы - жазық жердегі батпақтар мен биік шөп арасындағы сулы тоғандар. Ұясы шөп арасына салынған. Жұмыртқалары, әдетте алты-жеті, шар тәрізді және кремовый ақ түсті. Жұмыртқаларының ұзындығы 1,71–1,82 см, ені 1,61–1,7 см. Олар көшпес, жеке немесе жұптарда кездесетін, және сирек шағын топтарда кездесетін деп саналады. Қызыл бас үйректер су өсімдіктерімен және ұлулармен қоректенеді деп есептеледі. Netta түрлері сияқты, олар әдетте тамақ іздеу үшін мойынды суға батырып, немесе су бетінде шоқып, үйрек сияқты суға сүңгімейді. Бұл Сингхбумда көптеп кездесетін. Хьюм Манипурдан өте сирек кездесетін бір данасын жинады, ол Локтак көлінің тығыз қамыстың арасында жасырынып жүрген. Эдвард Блайт оны Мьянманың Рахин штатында тапқан деп мәлімдеді. Брайан Хогтон Ходжсон Непалдан үлгілер алды. Дели, Синд және Пенджаб аймақтарында да бірнеше жазбалар бар. Халық (мүмкін) жергілікті маусымдық қозғалыстар жасаған, нәтижесінде Пәнжаб, Махараштра және Андхра-Прадеш сияқты алыс аймақтарда тарихи жазбалар қалды. Осылайша, Махараштрада осы түрдің сирек кездесуіне себеп болды. Оуд аймағынан да құстардың кездесуі туралы хабарлар келіп түсті, олардың кейбіреулері Лакхнауға жақын жерде болды. Дели ауданындағы Нажафгар көлінде оларға оқ аталды. Джердон құстың үлгілерін оңтүстікке қарай алып келді, бірақ ол Бенгалияға барғанға дейін табиғатта оны жеке көрген емес.

The male pink headed duck is unmistakable when a good view is had. Both sexes are 41–43 cm and long billed with long necks and peaked heads. The male has a pink bill, head and neck while the female has a pale pinkish head and neck with a paler bill. The black of the body extends as a narrow strip on the front of the neck. Wings have a leading white edge. In flight it would not contrast as much as the syntopic white winged duck. Wing does not have the dark trailing edge of the red crested pochard. Confusion with male red crested pochards stems mainly from observations of swimming birds, as the latter species also has a conspicuous red head (although the color is actually very different from the pink headed duck). Indian spot billed ducks, on the other hand, can look similar to female pink headed ducks when in flight and seen from a distance, and if seen from behind, they could be mistaken for males too. The upper side of the wing is distinguishing, with dark green secondaries (speculum) and prominent white tertiaries in the spot billed duck and a pinkish beige speculum, much lighter than its surroundings, in the pink headed duck. If the upper part of the wings cannot be reliably seen, they are all but indistinguishable except to expert observers in good visibility conditions. Young birds had a nearly whitish head without a trace of pink and a mellow two note call wugh ah has been attributed to the species. Its breeding habitat is lowland marshes and pools in tall grass jungle. The nest is built amongst grass. The eggs, six or seven in a clutch, are very spherical and creamy white. The eggs measure 1.71 to 1.82 inches long and 1.61 to 1.7 inches wide. They were believed to have been non migratory and found singly or in pairs and very rarely in small groups. Pink headed ducks are believed to have eaten water plants and molluscs. Like Netta species, they typically up ended or dabbled for food and did not dive like a pochard. It was said to be commoner in Singhbum. Hume collected a specimen in Manipur which he noted was very rare, hiding among dense reeds in Loktak Lake. Edward Blyth claimed that it was found in the Rakhine state of Burma. Brian Houghton Hodgson obtained specimens from Nepal. A few records were also noted from Delhi, Sindh and Punjab. The populations (possibly) undertook local seasonal movements, resulting in scattered historic records as far as Punjab, Maharashtra and Andhra Pradesh. Thus, resulting in rare sightings of the species in Maharashtra. Birds were also reported from the Oudh region some from very close to Lucknow. Specimens were shot at Najafgarh lake in the Delhi district. Jerdon obtained specimens of the bird from further south although he did not personally observe any in the wild until he visited Bengal.

Таксономия және жүйелеу

Розовый утиный нырок был описан Джоном Латамом в 1790 году под родом Anas. Род Rhodonessa был первоначально создан исключительно для этого вида. Жан Делакур и Эрнст Майр, в своей редакции 1945 года семейства Anatidae, считали его несколько аномальным членом группы Anatini (или речных уток) из-за слегка лопастной задней лапы, особенностей поведения при ухаживании и склонности кормиться на поверхности воды. Птицы наблюдались в европейских вольерах, и хотя они никогда не размножались, самцы часто демонстрировали брачное поведение, которое включало в себя надувание перьев шеи, опускание шеи на спину, а затем вытягивание шеи с издаванием свистящего звука, похожего на звук кряквы. Исследование трахейной анатомии, проведенное Альфредом Генри Гарродом в 1875 году, показало, что у него было «небольшое веретенообразное расширение» в передней сирингеальной области. «Bulba ossea» в нижней части сиринги самца примечательна тем, что она опухшая. Также уникальным считается рисунок оперения, лишенный каких-либо металлических оттенков на маховых перьях второго порядка, характерных для Anatini. Другой уникальной особенностью является относительно крупная и почти сферическая форма яиц. Все эти особенности подтверждают сохранение вида в отдельном роде. Подобные расширения средней трахеи встречались только у Mergini и Aythyini и крайне редки в роде Anas. Эта трахейная булла округлая у Anas, но угловатая с отверстиями (fenestrae) у Netta и Aythya. Джонсгард считал Marmaronetta и Rhodonessa промежуточными по форме. Основываясь на имеющихся морфологических и поведенческих данных, особенно на структуре плечевой кости и структуре трахейных колец, Сидни Диллон Рипли предположил, что он, несомненно, относится к Aythyini. Исследование показало, что Rhodonessa тесно связана с красноклювым нырком (Netta rufina), что позволяет предположить, что оба вида следует отнести к одному роду. Rhodonessa была описана раньше, чем Netta, что сделало бы Rhodonessa rufina предпочтительным названием, однако эти изменения не получили широкого признания. Розовый цвет обусловлен каротиноидным пигментом, который необычен для уток и известен лишь у нескольких других видов, таких как розовоухий нырок, которые не являются близкородственными.

The pink headed duck was described by John Latham in 1790 under the genus Anas. The genus Rhodonessa was originally created for this species alone. Jean Delacour and Ernst Mayr, in their 1945 revision of the family Anatidae considered it a somewhat abnormal member of the Anatini (or river ducks) group because the hind toe is slightly lobed, display behaviour and the tendency to feed at the surface. The birds were observed in European aviaries and although they never bred, the males displayed often and this involved puffing the neck feathers, lowering the neck to rest on the back and then stretching up the neck while producing a wheezy whistle like a mallard. A study of its tracheal anatomy by Alfred Henry Garrod in 1875 suggested that it had a "slight fusiform dilatation" in the anterior syringeal region. The "bulba ossea" at the lower part of the male syrinx is peculiar in being swollen. The colour pattern has also been considered unique, lacking any of the metallic colours on the secondaries that are characteristic of the Anatini. The other unique feature being the somewhat large and nearly spherical shape of the eggs. All of these features supporting the retention of the species in a separate genus. Such mid tracheal swellings were found only in Mergini and Aythyini and is extremely rare in the genus Anas. This tracheal bulla is rounded in Anas but angular with fenestrae in Netta and Aythya. Johnsgard considered Marmaronetta and Rhodonessa as intermediate in form. Based on the available morphological and behavioural evidence, especially the structure of the humerus and the structure of tracheal rings, Sidney Dillon Ripley suggested that it was undoubtedly in the Aythyini. A study found that Rhodonessa was closely allied to the red crested pochard (Netta rufina) suggesting that the two species be placed in the same genus. Rhodonessa was described prior to Netta which would then make Rhodonessa rufina the name of choice, however these changes have not been widely accepted. The pink colour is derived from a carotenoid pigment which is unusual among ducks and known only from a few other species such as the pink eared duck which are not closely related.

Мәртебе

Бұрын бұл қаз Шығыс Үндістанда, Бангладеште және солтүстік Мьянмада кездескен, бірақ қазір жойылған болуы мүмкін. Ол әрқашан сирек кездесетін, және соңғы расталған байқау, К. М. Инглис, 1935 жылы маусымда Дарбанга ауданындағы Бхагуниден жасалған, ал Үндістаннан келген хабарлар 1960 жылдардың басына дейін сақталған. Бұған Монгхерден және Шимла маңынан келген хабарлар жатады. Сидни Диллон Рипли 1950 жылы бұл түрдің жойылып кеткенін айтты. 1988 жылы америкалық құс бақылаушы Рори Нюгент пен Делидегі Шанкар Баруа Брахмапутраның жағалауында бұл құсты көргендерін хабарлады. Олар құсты іздеуді өзеннің солтүстік-шығыс жағындағы Сайхоа қағанатынан бастады. 29 күндік теңіз сапарынан кейін Нюгент басқа су құстарының қатарында қызыл баслы қазды көргенін айтты. Алайда Нюгент пен Баруаның мәлімдеген байқауы кеңінен қабылданбады. 1960 жылдан кейін қызыл баслы қаз туралы хабарлар солтүстік Мьянмадағы әлі зерттелмеген Мали Хка және Чиндвин Мит су айдындарынан түсті. Бұл аймақты ғалымдар жақсы зерттеп білмеген, бірақ іздеулер нәтижелі болмады және қызыл қыртысты почард пен үнділік нүктелі қазбен шатасу, қызыл баслы қаздың байқауларының жиі себебі болды. 2003 жылдың қарашасында Ху Каунг аңғарында жүргізілген зерттеу туралы баяндамада, қызыл баслы қаздар әлі де солтүстік Мьянманың Качин штатында болуы мүмкін деп сенуге жеткілікті себеп бар деген қорытынды жасалды, бірақ 2005 жылдың қазан айында Камаинг пен Шадусуп арасындағы Нат Каунг өзенін мұқият зерттеу бұл түрді таба алмады; бірқатар қызықты қаздар байқалды, бірақ олар үнділік нүктелі қаздар немесе ақ қанатты қаздар болып шықты. 2017 жылы Глобалды жабайы табиғатты қорғау ұйымының түрді табу экспедициясы да сәтсіз аяқталды, бұл дәлелдер Индауги көлі мен оның айналасындағы аймақтағы биологиялық әртүрлілік мекендердің деградациясының салдарынан қатты төмендеп жатқанын көрсетті. Алайда, жергілікті тұрғындардың әңгімелері құстың сол жерде 1910 жылдан, мүмкін 2010 жылға дейін өмір сүргенін көрсетеді. Бір тұрғын 1998 жылы қызыл баслы қаздың қазылқан мен қазылқанның үйірін аралап жүргенін байқағанын айтты. Тағы бір күмәнді хабарда айтылғандай, Birdlife International компаниясының бұл аймақтағы экспедициясы сәтсіз аяқталғаннан кейін, жергілікті аңшы тірі еркек пен әйел немесе жас қызыл баслы қазды ұстап алды және оларды ақы алу үшін сату үшін Мьянманың биологиялық әртүрлілігі мен табиғатты қорғау қауымдастығына хабарласты. Ұсыныстан бас тартылды, содан кейін аңшы екі құсты да өлтірді. Тағы бір аңшы мекеннің жақсы күйде болғанын еске түсірді, ал қызыл баслы қаздар бұл аймақта тұрақты болған, мүмкін 2014 жылға дейін. Олар ақпан айында жиі кездесетін көрінеді, және ол олардың ықтимал шақыруларын еліктей алады, бірақ бұл шақырулар шынымен қызыл баслы қаздар жасағаны белгісіз. Аңшы сонымен қатар, ылғалды жердің ортасында әлі де қызыл баслы қаздар бар үлкен, өту мүмкін емес тоғандар бар екенін айтты, бірақ оларға тек аймақта тыйым салынған ұшқышсыз ұшақпен ғана кіруге болады. Оның жоғалуының себебі - тіршілік ортасының жойылуы болуы мүмкін. Неліктен ол әрқашан сирек болып саналатыны белгісіз, бірақ сирек кездесетін жерлер шынайы деп есептеледі (және жеткіліксіз далалық жұмыстың нәтижесі емес), өйткені оның бұрынғы мекен-жайын отаршылдар отаршылдық кезеңінде жиі тазартқан. Қызыл баслы қаздың ерекше қауырсыны аңшылар үшін, ал кейінірек сәндік құстар үшін өте қымбат болған. Көптеген суға секіруші қаздар сияқты, ол жақсы тамақ деп саналмайды, бұл кез келген қалған құстардың өмір сүруін жеңілдетуі керек. Соңғы данасын 1935 жылы Үндістанның Андхра-Прадеш штатындағы Дарбханга қаласында К. М. Инглис тауып алған. Кейбір құстар Жан Теодор Делакурдың Клердегі (Франция) және Альфред Езраның Фоксваррен паркіндегі (Англия) құс қораларында ұсталды, онда соңғы белгілі құстар тұтқында өмір сүрді. Бұл түрдің жалғыз суреттері осы жерде түсірілген және 1925 жылы Дэвид Сет Смит түсірген суреттердің бірі.

This duck formerly occurred in eastern India, Bangladesh and northern Myanmar, but is now probably extinct. It was always rare, and the last confirmed sighting, by C. M. Inglis, was from Bhagownie, Darbhangha District, in June 1935, with reports from India persisting until the early 1960s. These include reports from Monghyr and from near Shimla. Sidney Dillon Ripley considered it likely extinct in 1950. In 1988, Rory Nugent, an American birder, and Shankar Barua of Delhi, reported spotting the elusive bird on the banks of the Brahmaputra. The pair started their quest for the bird at Saikhoa ghat on the north eastern end of the river on the Indian side of the border. After 29 days of sailing, Nugent said that he saw the pink headed duck amidst a flock of other waterbirds. However, Nugent and Barua's claimed sighting has not been widely accepted. Reports of pink headed ducks after the 1960s have been received from the largely unexplored Mali Hka and Chindwin Myit drainages in Northern Myanmar. While the area is not very well surveyed by scientists, searches have been inconclusive and confusion with the red crested pochard and the Indian spot billed duck has been a common source of supposed pink headed duck sightings. A report on a survey in the Hu Kaung valley in November 2003 concluded that there is sufficient reason to believe that pink headed ducks may still exist in Northern Myanmar's Kachin State, but a thorough survey of the Nat Kaung river between Kamaing and Shadusup in October 2005 failed to find this species; a number of interesting ducks were observed, but they turned out to be Indian spot billed ducks or white winged ducks. In 2017, an expedition to find the species by Global Wildlife Conservation also failed, with evidence indicating that the biodiversity in the general area around Indawgyi Lake and its surrounding areas was heavily declining due to habitat degradation. Anecdotes from residents in the area, however, indicate that the bird may have lived in the area far more recently than the last confirmed report from 1910, possibly as recently as 2010. One resident stated that a pink headed duck was sighted in 1998, associating with a flock of gadwall and pintail. Another, more dubious report stated that shortly after a failed expedition in the area by Birdlife International ended, a local hunter caught a live male and a female or juvenile pink headed duck, and contacted Myanmar's Biodiversity and Nature Conservation Association to sell it to them for a fee. The offer was declined, and the hunter killed both ducks. Another hunter recalled that when the habitat was in good condition, pink headed ducks were regulars in the area, possibly up to 2014. They were apparently most common during February, and he also could mimic their possible calls, though it is unknown whether these calls were truly by pink headed ducks. The hunter also said that there were large, impassable ponds in the wetland's center that may still hold pink headed ducks, but these could only be accessed with a drone, which are banned in the region. The reason for its disappearance was probably habitat destruction. It is not known why it was always considered rare, but the rarity is believed to be genuine (and not an artefact of insufficient fieldwork) as its erstwhile habitat was frequently scoured by hunters in Colonial times. The pink headed duck was much sought after by hunters and later as an ornamental bird, mainly because of its unusual plumage. Like most diving ducks, it was not considered good eating, which should facilitate the survival of any remnant birds. The last specimen was obtained in 1935 in Darbhanga, Andhra Pradesh, India by C. M. Inglis. Some birds were also kept in the aviaries of Jean Théodore Delacour in Clères (France) and Alfred Ezra at Foxwarren Park (England) where the last known birds lived in captivity. The only known photographs of the species were taken here and include one of a pair taken around 1925 by David Seth Smith.