Кіріспе
Бербера (бирбирА; , بربرة) – Сомалилендтің Сахил аймағының астанасы және елдің басты теңіз порты, ұлттық астана Харгейсадан шамамен 160 км қашықтықта орналасқан. Бербера – жағалау қаласы, Харгейсадан бұрын Британдық Сомалиленд протекторатының бұрынғы астанасы болған. Ол сондай-ақ 13-19 ғасырларда Ифат, Адал және Исаак сұлтандықтарының маңызды порты ретінде қызмет еткен. Көне заманда Бербера Сомали теңіз жағалауындағы сауда порты қалаларының тізбегіне кірген. Ерте заманауи кезеңде Бербера Сомали түбегіндегі ең ірі сауда орталығы болды. Кейіннен 1884 жылдан 1941 жылға дейін Британдық Сомалиленд протекторатының астанасы болды, содан кейін Харгейса оның орнын иеленді. 1960 жылы Британдық Сомалиленд протектораты Сомалиленд мемлекеті ретінде тәуелсіздік алып, бес күннен кейін Сомалидің қамқорлық аймағымен (бұрынғы Италиялық Сомали) бірігіп, Сомали Республикасын құрды. Мұнай тас жолында стратегиялық түрде орналасқан қалада терең теңіз порты бар, ол аймақтың негізгі сауда порты болып табылады.
Ежелгі дәуір
Бербера классикалық сомалилік қала-мемлекеттердің бір бөлігі болды, олар сомалилік саудагерлерді Финикиямен, Птолемейлік Египетпен, Ежелгі Грекиямен, Парфиялық Парсымен, Сабамен, Набатиямен және Рим империясымен байланыстыратын табысты сауда желісіне қатысты. Сомалилік теңізшілер жүкті тасымалдау үшін ежелгі сомалилік кеме – беденді (beden) пайдаланған. Бербера Аден шығанағының оңтүстік жағалауындағы жағалаудың ежелгі атын сақтап қалды. Ол Авалиттер қаласынан 800 стадиядан астам жерде орналасқан ежелгі Малау (Μαλαὼ) порты деп саналады, бұл туралы бірінші ғасырда грек саудагері жазған Эритрея теңізінің айналысының (Periplus of the Erythraean Sea) сегізінші тарауында сипатталған. Айналыста ол былайша сипатталған: "Авалиттен кейін Малау деп аталатын, одан да жақсырақ базар қаласы бар, ол шамамен сегіз жүз стадия қашықтықта. Ашық теңіз жағасы шығыстан созылған тілшемен қорғалған. Бұл жердегі жергілікті тұрғындар бейбітшіл. Бұл жерге бұрын айтылған заттармен қатар, көптеген көйлектер, Арсиноядан әкелінген плащтар, киіздік және боялған маталар, ішімдікке арналған тостағандар, аздаған мөлшерде жұмсақ мыс жамылғылары, темір, алтын және күміс монеталар, бірақ олар көп емес. Бұл жерлерден мырза, аздап ладан (алыс жақтан келген), қатты корица, дуака, үнді копалы және макир Арабияға әкелінеді, ал құлдар да кездеседі, бірақ сирек." 8-тарау.
Колонияға дейінгі кезең
Алғашқы отарлау алдындағы есептердің бірі 1801 жылы естелік жазған Ибрагим Пункардан және 1809 жылы Бомбей губернаторы Джон Дунканға хат жазған. Берберада қарулы күзетшілер орналасқан 56 мұнара бар екенін атап өтіп, ол қаланың сауда-саттығы мен жалпы бейнесін сипаттады. Сомали тұрғындары сүнни исламның Шафии мектебінің ұстанымын ұстанғанын атап өткенде, маңызды сауда Гондар мен Шевамен қатар ішкі аймақтағы Харардан келді. Киіз, күріш және темекі Гуджараттағы Кутч пен Маскаттан келді, ал Моха, Джидда және Аль-Мукалла – құрма мен қалайының көзі болды. Пункар сол аймақтағы сомалилердің шебер мушкетерлер болғанын және күшті ат әскері мен садақ атуды білетінін, бірақ ортақ жауларға қарсы біріккеннен басқа, көбінесе ішкі дау-жанжалға ұшырағанын айтты. Бербераға жиі келетін арабтар мен үндістерді қоса алғанда, барлық шетелдіктерге ішкі аймаққа кіруге тыйым салынды, әйтпесе олар Харардың табысты саудасына тікелей кіре алады және сомалилерді айналып өтеді. Бербера туралы келесі ғасырлардағы бір нақты мәлімет – қазан мен сәуір аралығында өткізілетін жыл сайынғы жәрмеңке, Мордехай Абир оны «Африканың шығыс жағалауындағы ең маңызды сауда оқиғаларының бірі» деп сипаттады. Сомалилендтегі Исаактың негізгі сомали кландары, Харар мен ішкі аймақтардан келген керуендер және Порбандар, Мангалор және Мумбаиден келген банян саудагерлері сауда үшін жиналды. Мұның бәрі еуропалық саудагерлерден жасырын сақталды. 1848 жылдың 12 мамырында Сомали жағалауының осы бөлігін сипаттаған естелік жазған лейтенант Круттенден Бербера жәрмеңкесі және қаланың тарихи айналасы туралы мәлімет берді: «тастан және чунамнан жасалған, ұзындығы шамамен 15 шақырым су құбыры», ол бір кезде мешіт қираған жеріне жақын жердегі құрғақ су қоймасына құйылған. Ол су қоймасынан басталып, су құбырынан алынған тастармен салынған бірнеше қабірден өтіп, бұлаққа жеткенін сипаттады. Круттенден «стилі бойынша ол қазіргі Сомали жағалауында табылған үйлерден өзгеше» екенін атап өтті және «жоғарыда аталған форттың маңында көптеген сынған шыны мен қыш ыдыстар бар екенін атап өтті, содан оның ежелгі орын екенін болжайды; бірақ, мұқият іздеуге қарамастан, жазу іздері табылмады». Бербера 18-19 ғасырларда Сомали түбегіндегі ең маңызды порт болды. Ғасырлар бойы Бербера Арабия мен Үндістанның бірнеше тарихи порттарымен кең ауқымды сауда байланыстарын ұстап келді. Сонымен қатар, Сомали мен Эфиопияның ішкі аймақтары сауда үшін Бербераға өте тәуелді болды, экспортқа арналған тауарлардың көпшілігі сол жерден келді. 1833 жылғы сауда маусымында порт қалашығында 70 000 адам өмір сүрді, ал бір күннің ішінде ішкі аймақтан тауармен жүктелген 6000-нан астам түйе келді. Бербера Сомалидің бүкіл жағалауындағы мал, кофе, хош иісті зат, мирра, акация, шафран, қауырсын, балауыз, гей, тері, алтын және пил сүйегі сияқты ішкі дүниенің әртүрлі тауарлары үшін басты нарық болды. 1840 жылғы сауда маусымында француз зерттеушісі Шарль Ксавье Роше д’Эрикур Бербераға барды және осы маусымдағы жалпы экспорт Массауадан он үш есе көп деп есептеді. 1856 жылы жарияланған сауда журналында Бербера «дүниедегі ең еркін порт және бүкіл Араб шығанағындағы ең маңызды сауда орны» деп сипатталған. «Бұл жағалаудағы маңызды порттар – Фейла [Зейла] және Бербера; біріншісі Мохаға тәуелді араб колониясы, бірақ Бербера кез келген шетелдік биліктен тәуелсіз. Атаусыз болғанымен, ол әлемдегі ең еркін порт және бүкіл Араб шығанағындағы ең маңызды сауда орны. Қарашаның басынан сәуірдің соңына дейін Берберада үлкен жәрмеңкелер өткізіледі, ал бір мезгілде 6000 түйеден тұратын керуендер ішкі аймақтан кофемен (Бомбейдегі мохадан жоғары деп саналады), дәмдеуішпен, пил сүйегімен, терімен, астықпен, малмен және қышқыл сүтпен, осы аймақтарда ашытылған сусындардың орнына; сонымен қатар Аден нарығына көптеген мал әкелінеді». Тарихи тұрғыдан алғанда, Бербера портын саудагерлік Реер Ахмет Нұр (Айял Ахмет) мен Реер Юнис Нұх (Айял Юнис) Саад Мұса, Авал Хабр кландарының арасында жергілікті билік ұстап келді. Бұл екі субклан қаладағы сауданы тиімді басқарып, әсіресе шетелдік араб және үнді саудагерлеріне қатысты қорғау келісімдерін шығару үшін әртүрлі тараптар арасындағы барлық мәмілелер мен делдалдық қатынастарды жүзеге асырды. 1845 жылы екі клан Бербера саудасын басқару мәселесі бойынша келіспеушілікке ұшырады, бұл екі жақ та сырттан қолдау іздеген кең ауқымды қақтығысқа әкелді. Хажи Шармарке Али Салехтің қолдауымен, Рир Ахмет Нұх өз туыстарын қуып, өзін Бербераның жалғыз коммерциялық қожайыны деп жариялады. Жеңіліс тапқан Реер Юнис Нұх батысқа жылжып, кейін қысқа мерзімге Бербераға саудада бәсекелес болған Булхар портын құрды. Шармарке Али Салехтің әрекеті Бербераны өзі үшін бақылауға алу үшін жасалған саяси амал болды, ол оны бірнеше жылға жете алды. Бербера Сомали және Эфиопияның ішкі аймақтарымен сауда ағынының көп бөлігін бақылады. Берберадан басталатын екі негізгі керуендік сауда жолы батыста Харар мен Шеваға, ал оңтүстікте Шебелле алқабына дейін созылды (бірақ кейбір керуендер Жубба өзеніне дейін/кейін де сапарлады). Сонымен қатар, ішкі керуендік сауда жолдары сауда маусымында Сомали хаж паломниктері үшін де паломниктік жолдар ретінде қолданылды. Сонымен қатар, Моха, Аден, Джидда және Арабиядағы бірнеше басқа порттар жалпы сауда және коммерция мәселелері бойынша Берберамен үнемі байланыста болды. 19 ғасырдың басында Бербераның жергілікті сомалилері (Хабр Авал кланы) араб кемелерін шығарып алып, ішкі аймақтың тауарларын өз кемелерімен Арабия порттарына әкелетін теңіздік заңға ие болды:
“The only seaports of importance on this coast are Feyla [Zeila] and Berbera; the former is an Arabian colony, dependent of Mocha, but Berbera is independent of any foreign power. It is, without having the name, the freest port in the world, and the most important trading place on the whole Arabian Gulf. From the beginning of November to the end of April, a large fair assembles in Berbera, and caravans of 6,000 camels at a time come from the interior loaded with coffee, (considered superior to Mocha in Bombay), gum, ivory, hides, skins, grain, cattle, and sour milk, the substitute of fermented drinks in these regions; also much cattle is brought there for the Aden market.”
Historically, the port of Berbera was controlled indigenously between the mercantile Reer Ahmed Nur (Ayyal Ahmed) and Reer Yunis Nuh (Ayyal Yunis) sub clans of the Sa'ad Musa, Habr Awal. These two sub clans effectively administered the trade of the town, especially in the dealings of all transactions and brokerage between various parties to issuing protection agreements towards the foreign Arab and Indian traders. In the year 1845, the two sub clans had a dissension over the control of the trade of Berbera, which lead to a wider altercation where each side sought outside support. With the backing of Haji Sharmarke Ali Saleh, the Reer Ahmed Nuh drove out their kinsmen and declared themselves the sole commercial masters of Berbera. The defeated Reer Yunis Nuh moved westwards and established the port of Bulhar which later, for a brief period, became a trading rival to nearby Berbera. Sharmarke Ali Saleh's actions were a political ruse to control Berbera for himself, which he achieved for several years. Berbera commanded most of the trade traffic with the Somali and Ethiopian interiors. The two main caravan trade routes from Berbera extended to Harar and Shewa in the west, and to the Shebelle basin in the south (although some caravans traveled to/from as far as the Jubba River). Moreover, the inland caravan trade routes were also concurrently used as pilgrim routes during the trading season by Somali Hajj pilgrims who resided in the deep interior. In addition, Mocha, Aden, Jeddah and several other ports in Arabia had constant contact with Berbera in regard to general trade and commerce. In the early years of the nineteenth century, the local Somalis of Berbera (Habr Awal clan) had a navigation act where they excluded Arab vessels and brought the goods and produce of the interior in their own ships to the Arabian ports:
Berbera held an annual fair during the cool rain free months between October and April. This long drawn out market handled immense quantities of coffee, gum Arabic, myrrh and other commodities. These goods in the early nineteenth century were almost exclusively handled by Somalis who, Salt says, had "a kind of navigation act by which they exclude the Arab vessels from their ports and bring the produce of their country either to Aden or Mocha in their own dows." In much of the 19th century, the trade between Berbera and Aden was so important to the later that when disturbances effected the Berbera trading season, Aden too suffered as a result. According to Captain Haines, who was then the colonial administrator of Aden (1839 1854), 80% of Aden's revenue in 1848 was derived from duties charged on imported goods from Berbera. Additionally, most of the coffee imported by Mocha (centre of the coffee trade in early modern times) arrived via Somali merchants from Berbera, who procured the coffee beans from the environs of Harar. Although the coffee beans were grown in Harar (present day Ethiopia), the coffee was named Berbera Coffee in the international market, and the beans were considered superior to the locally grown varieties in Yemen. Burton, recognizing the importance of the port city wrote:
In the first place, Berberah is the true key of the Red Sea, the centre of East African traffic, and the only safe place for shipping upon the western Erythraean shore, from Suez to Guardafui. Backed by lands capable of cultivation, and by hills covered with pine and other valuable trees, enjoying a comparatively temperate climate, with a regular although thin monsoon, this harbour has been coveted by many a foreign conqueror. Circumstances have thrown it as it were into our arms, and, if we refuse the chance, another and a rival nation will not be so blind. By 1869, a sub clan of the Reer Ahmed Nur (Ayyal Ahmed, Habr Awal) were operating a fort in the port town and it was manned by several hired guards armed with muskets and fiercely loyal to them. A British officer visiting the city from Aden noted the guards would not betray the Reer Ahmed Nur save death.
Бербера қазан және сәуір аралығындағы салқын, жаңбырсыз айларда жыл сайынғы жәрмеңке өткізді. Бұл ұзаққа созылған нарықта кофе, араб мойынтұмысы, мирра және басқа да тауарлардың көп мөлшері сатылды. Бұл тауарлар 19 ғасырдың басында тек сомалилермен ғана саудаланып, Солттың айтуынша, «араб кемелерін порттарынан шығарып алып, өзінің дөңгелектерінде елдерінің өнімдерін Аденге немесе Мохаға әкелетін нақты теңіздік заңға» ие болды. Көптеген 19 ғасырларда Бербера мен Аден арасындағы сауда соңғысы үшін соншалықты маңызды болды, Бербера сауда маусымындағы бұзылыстар Аденнің де қиындыққа ұшырауына себеп болды. 1839-1854 жылдары Аденнің колониялық әкімшісі болған капитан Хейнстің мәліметінше, 1848 жылы Аденнің кірісінің 80% Берберадан импортталған тауарларға салынған баждардан түскен. Сонымен қатар, Моха (қазіргі заманғы кофе саудасының орталығы) импорттаған кофе көбінесе Берберадан келген сомали саудагерлері арқылы жеткізілді, олар кофе бұршақтарын Харар айналасынан алды. Кофе бұршақтары Харарда (қазіргі Эфиопия) өссе де, халықаралық нарықта кофе «Бербера кофесі» деп аталды және бұршақтар Йемендегі жергілікті сорттардан жоғары сапалы деп есептелді. Порт қаласының маңыздылығын мойындаған Бертон былай жазды:
“The only seaports of importance on this coast are Feyla [Zeila] and Berbera; the former is an Arabian colony, dependent of Mocha, but Berbera is independent of any foreign power. It is, without having the name, the freest port in the world, and the most important trading place on the whole Arabian Gulf. From the beginning of November to the end of April, a large fair assembles in Berbera, and caravans of 6,000 camels at a time come from the interior loaded with coffee, (considered superior to Mocha in Bombay), gum, ivory, hides, skins, grain, cattle, and sour milk, the substitute of fermented drinks in these regions; also much cattle is brought there for the Aden market.”
Historically, the port of Berbera was controlled indigenously between the mercantile Reer Ahmed Nur (Ayyal Ahmed) and Reer Yunis Nuh (Ayyal Yunis) sub clans of the Sa'ad Musa, Habr Awal. These two sub clans effectively administered the trade of the town, especially in the dealings of all transactions and brokerage between various parties to issuing protection agreements towards the foreign Arab and Indian traders. In the year 1845, the two sub clans had a dissension over the control of the trade of Berbera, which lead to a wider altercation where each side sought outside support. With the backing of Haji Sharmarke Ali Saleh, the Reer Ahmed Nuh drove out their kinsmen and declared themselves the sole commercial masters of Berbera. The defeated Reer Yunis Nuh moved westwards and established the port of Bulhar which later, for a brief period, became a trading rival to nearby Berbera. Sharmarke Ali Saleh's actions were a political ruse to control Berbera for himself, which he achieved for several years. Berbera commanded most of the trade traffic with the Somali and Ethiopian interiors. The two main caravan trade routes from Berbera extended to Harar and Shewa in the west, and to the Shebelle basin in the south (although some caravans traveled to/from as far as the Jubba River). Moreover, the inland caravan trade routes were also concurrently used as pilgrim routes during the trading season by Somali Hajj pilgrims who resided in the deep interior. In addition, Mocha, Aden, Jeddah and several other ports in Arabia had constant contact with Berbera in regard to general trade and commerce. In the early years of the nineteenth century, the local Somalis of Berbera (Habr Awal clan) had a navigation act where they excluded Arab vessels and brought the goods and produce of the interior in their own ships to the Arabian ports:
Berbera held an annual fair during the cool rain free months between October and April. This long drawn out market handled immense quantities of coffee, gum Arabic, myrrh and other commodities. These goods in the early nineteenth century were almost exclusively handled by Somalis who, Salt says, had "a kind of navigation act by which they exclude the Arab vessels from their ports and bring the produce of their country either to Aden or Mocha in their own dows." In much of the 19th century, the trade between Berbera and Aden was so important to the later that when disturbances effected the Berbera trading season, Aden too suffered as a result. According to Captain Haines, who was then the colonial administrator of Aden (1839 1854), 80% of Aden's revenue in 1848 was derived from duties charged on imported goods from Berbera. Additionally, most of the coffee imported by Mocha (centre of the coffee trade in early modern times) arrived via Somali merchants from Berbera, who procured the coffee beans from the environs of Harar. Although the coffee beans were grown in Harar (present day Ethiopia), the coffee was named Berbera Coffee in the international market, and the beans were considered superior to the locally grown varieties in Yemen. Burton, recognizing the importance of the port city wrote:
In the first place, Berberah is the true key of the Red Sea, the centre of East African traffic, and the only safe place for shipping upon the western Erythraean shore, from Suez to Guardafui. Backed by lands capable of cultivation, and by hills covered with pine and other valuable trees, enjoying a comparatively temperate climate, with a regular although thin monsoon, this harbour has been coveted by many a foreign conqueror. Circumstances have thrown it as it were into our arms, and, if we refuse the chance, another and a rival nation will not be so blind. By 1869, a sub clan of the Reer Ahmed Nur (Ayyal Ahmed, Habr Awal) were operating a fort in the port town and it was manned by several hired guards armed with muskets and fiercely loyal to them. A British officer visiting the city from Aden noted the guards would not betray the Reer Ahmed Nur save death.
Біріншіден, Бербера – Қызыл теңіздің нағыз кілті, Шығыс Африка трафигінің орталығы және Суэцтен Гуардафуиге дейінгі батыс Эритреялық жағалаудағы кемелер үшін жалғыз қауіпсіз орын. Өңделуге жарамды жерлермен және қарағай және басқа да құнды ағаштармен жабылған төбелермен қамтамасыз етілген, салыстырмалы түрде қолайлы климатқа және тұрақты, бірақ жұқа монсондарға ие болған бұл порты көптеген шетелдік басқыншылардың қызығушылығын тудырды. Құдайдың қалауымен, ол біздің қолымызға түсті және егер біз мүмкіндікті пайдаланбасақ, басқа да бәсекелес ел осы мүмкіндікті қалыс қалдырмайды. 1869 жылға қарай, субклан…
“The only seaports of importance on this coast are Feyla [Zeila] and Berbera; the former is an Arabian colony, dependent of Mocha, but Berbera is independent of any foreign power. It is, without having the name, the freest port in the world, and the most important trading place on the whole Arabian Gulf. From the beginning of November to the end of April, a large fair assembles in Berbera, and caravans of 6,000 camels at a time come from the interior loaded with coffee, (considered superior to Mocha in Bombay), gum, ivory, hides, skins, grain, cattle, and sour milk, the substitute of fermented drinks in these regions; also much cattle is brought there for the Aden market.”
Historically, the port of Berbera was controlled indigenously between the mercantile Reer Ahmed Nur (Ayyal Ahmed) and Reer Yunis Nuh (Ayyal Yunis) sub clans of the Sa'ad Musa, Habr Awal. These two sub clans effectively administered the trade of the town, especially in the dealings of all transactions and brokerage between various parties to issuing protection agreements towards the foreign Arab and Indian traders. In the year 1845, the two sub clans had a dissension over the control of the trade of Berbera, which lead to a wider altercation where each side sought outside support. With the backing of Haji Sharmarke Ali Saleh, the Reer Ahmed Nuh drove out their kinsmen and declared themselves the sole commercial masters of Berbera. The defeated Reer Yunis Nuh moved westwards and established the port of Bulhar which later, for a brief period, became a trading rival to nearby Berbera. Sharmarke Ali Saleh's actions were a political ruse to control Berbera for himself, which he achieved for several years. Berbera commanded most of the trade traffic with the Somali and Ethiopian interiors. The two main caravan trade routes from Berbera extended to Harar and Shewa in the west, and to the Shebelle basin in the south (although some caravans traveled to/from as far as the Jubba River). Moreover, the inland caravan trade routes were also concurrently used as pilgrim routes during the trading season by Somali Hajj pilgrims who resided in the deep interior. In addition, Mocha, Aden, Jeddah and several other ports in Arabia had constant contact with Berbera in regard to general trade and commerce. In the early years of the nineteenth century, the local Somalis of Berbera (Habr Awal clan) had a navigation act where they excluded Arab vessels and brought the goods and produce of the interior in their own ships to the Arabian ports:
Berbera held an annual fair during the cool rain free months between October and April. This long drawn out market handled immense quantities of coffee, gum Arabic, myrrh and other commodities. These goods in the early nineteenth century were almost exclusively handled by Somalis who, Salt says, had "a kind of navigation act by which they exclude the Arab vessels from their ports and bring the produce of their country either to Aden or Mocha in their own dows." In much of the 19th century, the trade between Berbera and Aden was so important to the later that when disturbances effected the Berbera trading season, Aden too suffered as a result. According to Captain Haines, who was then the colonial administrator of Aden (1839 1854), 80% of Aden's revenue in 1848 was derived from duties charged on imported goods from Berbera. Additionally, most of the coffee imported by Mocha (centre of the coffee trade in early modern times) arrived via Somali merchants from Berbera, who procured the coffee beans from the environs of Harar. Although the coffee beans were grown in Harar (present day Ethiopia), the coffee was named Berbera Coffee in the international market, and the beans were considered superior to the locally grown varieties in Yemen. Burton, recognizing the importance of the port city wrote:
In the first place, Berberah is the true key of the Red Sea, the centre of East African traffic, and the only safe place for shipping upon the western Erythraean shore, from Suez to Guardafui. Backed by lands capable of cultivation, and by hills covered with pine and other valuable trees, enjoying a comparatively temperate climate, with a regular although thin monsoon, this harbour has been coveted by many a foreign conqueror. Circumstances have thrown it as it were into our arms, and, if we refuse the chance, another and a rival nation will not be so blind. By 1869, a sub clan of the Reer Ahmed Nur (Ayyal Ahmed, Habr Awal) were operating a fort in the port town and it was manned by several hired guards armed with muskets and fiercely loyal to them. A British officer visiting the city from Aden noted the guards would not betray the Reer Ahmed Nur save death.
Шайқас
1825 жылы «Мэри Энн» атты британдық кеме Бербера портына тоқтауға тырысқанда, оған шабуыл жасалып, экипаждың бірнеше мүшесі Хабр Авал тайпасы тарапынан қаза болды. Оған жауап ретінде Корольдік теңіз күштері блокада енгізіп, кейбір деректер қала бомбалауға түскенін көрсетеді. Екі жыл өткен соң, 1827 жылы британдықтар келіп, Бербераның өркенді саудасын тоқтатқан блокаданы алып тастауға, орнына өтемақы төлеу туралы ұсыныс жасады. Осы ұсыныстан кейін 1827 жылғы Бербера шайқасы басталды. Хабр Авал тайпасы жеңілгеннен кейін, кеменің қирауы мен адам өлімі үшін Хабр Авал басшылары 15 000 испан долларын төлеуге міндетті болды. Алайда, Сұлтан Сақр 1819 жылғы Парсы шығанағындағы әскери науқанда жарақат алғандықтан, Бербераға көмек жіберуге мүмкіндігі болмады. Казими тайпасы Парсы шығанағы мен Оман шығанағындағы бекіністерімен қатар, Аден шығанағында да әскери және экономикалық тұрғыдан өте белсенді болды, Қызыл теңіздегі Мохаға дейін кемелерді тонап, шабуылдады. Олардың сомалилермен көптеген сауда байланыстары болды, Рас-Аль-Хайма және Парсы шығанағынан келген кемелер Бербера мен Зейланың ірі порттарындағы сауда жәрмеңкелеріне үнемі қатысып, Исаак тайпасын жақсы білетін.
Британдық Сомали
1884 және 1886 жылдар аралығында Солтүстік Сомали жағалауының түрлі руларымен келісімдерге қол қойғаннан кейін, британдықтар аймақта Британдық Сомалиленд протекторатын құрды. Британдықтар Аденнен гарнизон орнатып, 1898 жылға дейін Британдық Үндістан колониясы арқылы басқарды. 1905 жылға дейін Британдық Сомалилендті Сыртқы істер министрлігі, содан кейін Отарлық кеңсе басқарды. Бербераның стратегиялық орналасуына қарамастан, ол Аден шығанағының оңтүстік жағында (Суэц каналына қақпа) орналасқан жалғыз қорғалған порты болғанымен, британдықтар аймақтың номиналды бақылауынан кейін өкінді. Шын мәнінде, 1907 жылы, Колониялар жөніндегі мемлекеттік хатшының орынбасары ретінде Уистон Черчилль Бербераға сапар шекті және протекторатты тастап кету керектігін айтты, себебі ол "өнімсіз, жайсыз және халқы оккупацияға қарсы". Протекторатты құрудың мақсаты "жеткізу нарығын қамтамасыз ету және шетелдік державалардың араласуын болдырмау" болды. Британдықтар протекторатты Адендегі Британдық-Үндістан бекінісіне етпен қамтамасыз ету үшін, жағалау аймақтарында тәртіпті сақтап, ішкі аймақтардан келетін керуен жолдарын қорғау арқылы көріп отырды. Отарлық әкімшілік осы кезеңде инфрақұрылымды жағалаудан тысқары жерге жеткізбеді (соның салдарынан протектораттағы сомали руларына үлкен автономия берілді), бұл Италиялық Сомалидегі белсенді отарлық тәжірибеден өзгеше болды. Протектораттың алғашқы күндерінде кейбір адамдар ірі инфрақұрылымдық жобаларға инвестиция салуды жоспарлады, мысалы, тоқтатылған Бербера-Харар темір жолы жобасы. Парламент Франция мен Ұлыбритания арасындағы келісімге (entente cordiale) зиян келтіретініне байланысты оған вето қойды. 1940 жылдың тамызында Шығыс Африка кампаниясы кезінде Италия Британдық Сомалилендті қысқа мерзімге басып алды, себебі үлкен шабуыл күштері Туг Арган шайқасында британдық отарлық әскерлерін жеңді. Осы кезеңде британдықтар сарбаздар мен үкіметтік шенеуніктерді Бербера арқылы аумақтан эвакуациялау үшін жинады. Барлығы 7000 адам, оның ішінде азаматтық тұрғындар эвакуацияланды. Сомалиленд түйе корпусында қызмет ететін сомалилерге эвакуациялану немесе таратылуды таңдау мүмкіндігі берілді; көпшілігі қалуды жөн көрді және қаруларын сақтауға рұқсат алды. 1941 жылдың наурыз айында британдық күштер алты айлық оккупациядан кейін "Көріну" операциясы аясында протекторатты қайта басып алды. Екінші дүниежүзілік соғыстың австралиялық тұтқындары алғаш рет 1940 жылы осы жерде тұтқынға алынды. Британдық Сомалиленд протектораты 1960 жылдың 26 маусымында Сомалиленд мемлекеті ретінде тәуелсіздік алды, содан кейін бес күннен кейін жоспарланғандай, бұрынғы Италиялық Сомали (Сомалидің сенімдік аумағы) бірігіп, Сомали Республикасын құрды. Басты тұтынушылар - бай шығанақ мемлекеттері, әсіресе Сауд Арабиясы. 1962 жылы КСРО жаңадан құрылған Сомали Республикасына заманауи порттық жабдықтар мен әскери база құрылысына көмектесуге келісті, ол 1969 жылы аяқталды және 1971 жылы он алты совет кемесімен пайдаланылды. 1977 жылы Сомали Республикасы мен Эфиопия арасындағы Огаден соғысына байланысты, советтер келіспеушілікке байланысты Бербера мен елді тастап кетті, нәтижесінде АҚШ 1980 жылы 40 миллион доллар инвестиция және жаңа денсаулық сақтау нысандарымен келді. 1985 жылы қалада шамамен 70 000 адам тұрды. Сомали Ұлттық қозғалысының (СНМ) басталуымен, үкіметтік әскерлер қаладан шығарылды, себебі үкімет халыққа жасаған әуе шабуылдары мен соттан тыс өлтірулер болды. 1991 жылы генерал Сиад Барре құлағаннан кейін Сомали Республикасының солтүстік аймағы Сомалидің Сомалиленд мемлекетін жариялады. Кейіннен Бербера мен аймақтың басқа қалаларында инфрақұрылымды қайта құрудың баяу процесі басталды. Қала бәсекеге қабілетті өңірлік порт болып қала береді және 2016 жылы DP World пен Сомалиленд үкіметі арасында 442 миллион АҚШ доллары сомасында келісімге қол жеткізілді. Келісім Бербера портындағы өңірлік сауда және логистикалық хабты дамыту мен пайдалануды қамтиды. Жоба кезең-кезеңмен жүзеге асырылып, еркін аймақ құрылады. 2018 жылдың 1 наурызында Эфиопия DP World және Сомалиленд порты басқармасымен келісімге сәйкес ірі акционерге айналды. DP World жобаның 51% үлесіне ие, Сомалиленд 30%-ға, ал қалған 19% -ды Эфиопия иеленеді. Келісімнің бір бөлігі ретінде Эфиопия үкіметі әлемдегі ең жылдам дамып келе жатқан елдердің бірі болып табылатын ішкі ел үшін сауда шлюзі ретінде Бербера дәлізін дамыту үшін инфрақұрылымға инвестиция салады. Сонымен қатар, Бербера портында Бербера бас жоспарына сәйкес қосымша кемежай салу жоспарлануда, DP World бастап берген, порттың тиімділігі мен өнімділігін арттыру үшін жаңа жабдықтар қосылады. Келісім Біріккен Араб Эмираттары үкіметі мен Сомалиленд үкіметі арасындағы үкіметтік келісімнің бөлігі болып табылады, олар стратегиялық байланыстарын одан әрі нығайтуға бағытталған. Сомалияның келісімге кедергі келтіру және тоқтату әрекеттері сәтсіз аяқталды және жобаның басталуын тоқтатуға мүмкін болмады. Эфиопияның астанасы Аддис-Абебаға теміржол байланысы талқылау тақырыбы болып қала береді және жүзеге асуы мүмкін. 2024 жылдың 1 қаңтарында Эфиопия Бербера теңіз портын пайдалану үшін Сомалилендпен келісімге келгені жарияланды.
Орналасуы мен тіршілік ету ортасы
Бербера Сомалидің солтүстік жағалау аймағында орналасқан. Ескі порты бар қала, ол Аден шығанағының оңтүстік жағындағы жалғыз қорғалған теңіз порты болып табылады. Қала маңындағы ландшафт, Сомалилендтің жағалау жазықтарымен бірге, жартылай шөлейтті жер. Батела және Баталале сияқты танымал жағажайлар қалаға "Жағажай қаласы" деген лақап ат берді.
Климат
Берберде ыстық, құрғақ климат (Köppen BWh) басым. Жазда ұзақ, құбылалық ыстық, қыста қысқа да ыстық, жауын-шашын өте аз болады. Маусым, шілде, тамыз және қыркүйек айларында орташа ең жоғары температура шамамен төрт ай бойы тұрақты түрде жоғары болады. Жазғы түндерде де күндізгі температура жоғары, орташа ең төмен температура шамамен құрайды. Жылдың ең суық айларында орташа ең жоғары температурадан асып, орташа ең төмен температура да жоғары болады. Жауын-шашын мөлшері аз болғанымен, жыл бойы салыстырмалы ылғалдылық өте жоғары, атмосфера ылғалды. Шөлдің ыстығы мен артық ылғалдың салдарынан сезілетін температура өте жоғары деңгейге жетеді. Жылдық орташа жауын-шашын өте аз, тек жауын-шашын шамасында. Жыл сайын орташа есеппен 5-8 күн жаңбыр жауады. Күндізгі уақыттың 84%-ында ашық күн болуы мүмкін, ал жылдық орташа бұлттылық өте төмен.
Демография
Тарихи тұрғыдан Берберада Саад Муса, Хабр Авалдың Реер Ахмед Нух және Юнис Нух рулары қоныстанған. Жақында ғана Хабр Авалдың Иса Мусе тармағы қала тұрғындарының басым бөлігін құрады, сонымен қатар Хабр Юнис руларының аз бөлігі, негізінен Мұса Абдалла тармағына және Хабр Джелоға жататындары да бар.
Білім
Бербера қаласында барлығы 63 641 оқушы оқитын 30 бастауыш мектеп жұмыс істейді. Бербера ауданында 90 310 оқушыға қызмет ететін 49 мектеп бар.
Экономика
Бербера порты арқылы мал, арабика ағашының шайыры, ладан және мирра сияқты көптеген өнімдер экспортталады. Оның теңіз арқылы саудасы көбінесе Сауд Арабиясының Джидда қаласымен және Йеменнің Аден қаласымен, солтүстікке қарай жүзеге асады. Бұған қоса, Эфиопиядан да тауарлар осы порт арқылы экспортталады. Теңіз жағалауында су спортымен айналысатын туристерге арналған жағдайлар бар, мысалы, суға батыру, шноркелинг, серфинг және коралл рифтері.
Көлік
Бербера – Харгейса мен Буркодан келіп тоқтайтын жолдардың соңғы бекеті. Қалада Сомалилендтің ірі, халықаралық деңгейдегі теңіз порттарының бірі – Бербера порты орналасқан. Тарихи тұрғыдан, ол Сомали үкіметі үшін теңіз күштері мен зымырандар базасы ретінде пайдаланылған. 1962 жылы Сомали Республикасы мен КСРО арасындағы келісімге сәйкес, порттың инфрақұрылымын кеңестік мамандар жақсартып, 1969 жылы одан әрі кеңейтілді. Сомали билігі АҚШ үкіметімен байланысын нығайтқаннан кейін Бербера теңіз порты АҚШ әскери мақсаттары үшін кеңейтілді. Қала әуе тасымалы үшін Бербера әуежайымен қамтамасыз етілген. Әуежайда ұзын ұшу-қону жолағы бар.