Кіріспе
Едем өзені – Англияның Камбрия графтығындағы Едем ауданы арқылы ағып, Солвей-Фертке құятын өзен.
The River Eden is a river that flows through the Eden District of Cumbria, England, on its way to the Solway Firth.
Этимология
Римдіктер бұл өзенді Итуна деп білген, грек географы Клавдий Птолемей (Птолемей) б.з. 2 ғасырында жазбаларында көрсеткендей. Бұл атау келт тіліндегі "итуна" сөзінен туындаған, ол "су" немесе "құйылатын ағыс" деген мағына береді. Осылайша, бұл өзеннің библейлік Едем бағымен ешқандай байланысы жоқ.
Өзен ағысы
Едем өзені Black Fell Moss, Mallerstang аймағында, Yorkshire Dales-тегі High Seat және Hugh Seat арасындағы биік жерде бастау алады. Бұл жерде ол Камбрия және Солтүстік Йоркшир графтықтарының шекарасын құрайды. Осы торфты далада бір-бірінен шамамен бір километр қашықтықта Свал және Уре өзендері де басталады. Өзен Қызыл Гилл Бек ретінде пайда болып, кейін Hell Gill Beck болады, содан соң солтүстікке бұрылып, Ais Gill Beck-ке қосылып Едем өзеніне айналады. (Hell Gill Force, Ais Gill Beck-ке құя бергенде, теңізге қарай ағысындағы ең биік сарқырама болып табылады). Маллерстанның тік жарлы аңғары кейіннен Едем аңғарына айналады. Өзен Киркби Стивен және Вестморлендтегі Эпплби қалаларынан өтеді, және шығыстан Пэннин тауларынан ағатын көптеген шағын өзендерді, ал батыстан – Көлдер аймағынан ұзын өзендерді қабылдайды, олардың ішінде Ливеннет, Лейт және Улсуотер және Пенрит арқылы келетін Емонт өзендері бар. Солтүстікке қарай ағысымен Инглвуд орманның шығыс шекарасын құрайды. Ол "Ұзын Мег және оның қыздары" деп аталатын ежелгі тас шеңберінің жанынан және Солуэй жазығындағы Камбрия аңғарының сирек қоныстанған мал шаруашылығымен айналысатын аймақтары арқылы өтеді. Ветэралдан ағып өткеннен кейін, 1834 жылы салынған және I санаттағы мұражайлық ескертік болып табылатын Корби көпірі – теміржол виадугі оны кесіп өтеді. Ол шығыстан Иртинг өзенімен бірігіп, содан кейін Оңтүстіктен Petteril және Кальдью өзендерімен Карлайл қаласы арқылы иреліп ағады. Калдью өзенімен Карлайлдың солтүстігіндегі қосылысы Адриан қабырғасының Едемді кесіп өтетін жерін көрсетеді, ал екеуі де теңіз сағасына дейін бес шақырымдай жетіп, аяқталады. Ол шамамен 81 миль (130 км) қашықтықтан Еск өзенінің сағасына жақын Солвей фьордына құяды.
Экология
Өзен Атлантикалық лосось (Salmo salar) және Еуразиялық сусар (Lutra lutra) сияқты түрлерге тіршілік етуге мүмкіндік береді. Өзен және оның салалары Еуропалық Одақтың Мекендеулер Директивасы бойынша Ерекше қорғалатын аймақ ретінде белгіленген. SAC қорғауына Ullswater кіреді. Дик Капельдің "Saraband" баспасынан жарық көрді.