Кіріспе
Геральдикалық мотив; өрістегі қарапайым немесе жылжымалы белгі (немесе символ) Геральдикада белгі – эскульонның (қақпақтың) өрісін алып жатқан кез келген эмблема немесе сурет. Ол геометриялық сызба (кейде қарапайым деп аталады) немесе адам, жануар, өсімдік, зат, ғимарат немесе басқа да суреттің символдық бейнесі болуы мүмкін. Француз геральдикасында қарапайым белгілер pièces деп, ал басқа белгілер meubles ("қозғалмалы [белгілер]") деп аталады. Белгі сөзі етістік ретінде де қолданылуы мүмкін; мысалы, егер гербте үш арыстан бейнеленген болса, ол үш арыстанмен белгіленген деп айтылады; сондай-ақ, герб немесе тіпті белгінің өзі "белгіленуі" мүмкін, мысалы, үш жапырақпен белгіленген бүркіт қанатының жұбы (Бранденбург елтаңбасында). Қарапайым белгілер мен өрістің бөлінуін ажырату маңызды, себебі олар көбінесе ұқсас үлгілерді ұстанады, мысалы, қалқан "шевронмен" бөлінген, шевронмен белгіленгеннен өзгеше. Дінден, табиғаттан, мифологиядан немесе технологиядан алынған мыңдаған нысандар қару-жарақтарда пайда болғанмен, геральдикалық дизайнға ерекше үлкен үлес қосқан бірнеше белгілер (мысалы, айқыш, бүркіт және арыстан) бар. Осы белгілер мен тағы бірнеше маңызды белгілер (тақым, жұлдыздар, кілттер және т.б.) осы мақалада талқыланады. Белгілер әдеттегідей көрсетілуден басқа, көлеңкеленген (көлеңкелі), егжей-тегжейлі, (дәл емес) сызылған, ерекше көлеңкеленген және силуетінде дұрыс емес немесе, одан да қиын, шатастыратын және пайдасыз, футуристикалық, стильденген немесе қарапайым түрде бейнеленуі мүмкін. АҚШ Әуе күштерінде "мифтік" немесе "химералық" деп белгіленген белгілер де бар, бірақ бұл түсініктер мәнсіз және геральдиканың түсінігіне қатысы жоқ, сонымен қатар бұл белгілердің сыртқы түріне де әсер етпейді.
In heraldry, a charge is any emblem or device occupying the field of an escutcheon (shield). That may be a geometric design (sometimes called an ordinary) or a symbolic representation of a person, animal, plant, object, building, or other device. In French blazon, the ordinaries are called pièces, and other charges are called meubles ("[the] mobile [ones]"). The term charge can also be used as a verb; for example, if an escutcheon depicts three lions, it is said to be charged with three lions; similarly, a crest or even a charge itself may be "charged", such as a pair of eagle wings charged with trefoils (as on the coat of arms of Brandenburg). It is important to distinguish between the ordinaries and divisions of the field, as they typically follow similar patterns, such as a shield divided "per chevron", as distinct from being charged with a chevron. While thousands of objects found in religion, nature, mythology, or technology have appeared in armory, there are several charges (such as the cross, the eagle, and the lion) which have contributed to the distinctive flavour of heraldic design. Only these and a few other notable charges (crowns, stars, keys, etc.) are discussed in this article. In addition to being shown in the regular way, charges may be blazoned as umbrated (shadowed), detailed, (rather incorrectly) outlined, highly unusually shaded and rather irregularly in silhouette or, more ambiguously, confusingly, and unhelpfully, futuristic, stylized or simplified. There are also several units in the United States Air Force with charges blazoned as "mythical", or beasts as "chimerical", but those conceptions are meaningless and irrelevant to the conception of heraldry, and it does not affect the appearance of those charges.
Кәдімгі төлемдер Кәдімгі және төменгі
Мобильдік белгілерден айырмашылығы, қарапайым белгілер өрістің жиегіне дейін жетеді. Кейбір геральдикалық жазушылар (құрметті) ординарлар мен субординарлар арасында, болса да кездейсоқ, айырмашылық жасайды. Кейбір авторлар тек тоғыз белгіні «құрметті» ординарлар деп санайды, бірақ олардың қайсысы осы санатқа кіретіні туралы дау үнемі туып тұрады. Қалғандары көбінесе субординарлар деп аталады, ал ординарлардың тар немесе кіші нұсқалары деминутивтер деп аталады. «Обыкновенные» термині қабылданғанмен, дереккөздер арасында қайсысы «құрметті», ал қайсысы «субординарлар» санатына жатады деген мәселеде көп даулар бар. Осы саладағы жетекші авторлардың бірі Артур Чарльз Фокс Дэвис (1871–1928) осы классификацияның қажеттілігінің «толық абсурдтығы» туралы кеңінен жазған, оның пікірінше, ординарлар мен субординарлар «бірінші белгілерден артық емес». Фокс Дэвис сәтке келісіп, жалпы мойындалған «құрметті ординарлар» тізіміне бұрылыс, фесс, блед, пиль, шеврон, крест, сальтир және бас кіретінін айтады. Вудкок ординарларды тізімдеуге дейін барады: «Бірінші құрметті ординар – крест», екіншісі – бас, үшіншісі – блед, төртіншісі – бұрылыс, бесіншісі – фесс, алтыншысы – инескутчеон, жетіншісі – шеврон, сегізіншісі – сальтир, ал тоғызыншысы – бар, сонымен қатар «кейбір жазушылар» тоғызыншы ординар ретінде бордьюрді артық көретінін атап өтеді. Волборт бұл мәселеде айтарлықтай аз айтады, жіктелімдердің кездейсоқ екеніне және дау тудыруы мүмкін екеніне келіседі, ал «анықталған» ординарларды бас, блед, бұрылыс, фесс, шеврон, крест және сальтир деп атайды. Бутелл бас, блед, бұрылыс, сол бұрылыс, фесс, бар, крест, сальтир және шевронды «құрметті ординарлар» ретінде тізімдейді. Осылайша, бас, бұрылыс, блед, фесс, шеврон, крест және сальтир даусыз ординарлар болып көрінеді, ал авторлар пиль, бар, инескутчеон, бордьюр және басқалардың мәртебесі туралы келіспейді.
Құрметті ординарлар
Бірнеше түрлі пішіндер құрметті ординарлар ретінде танылады, олардың әрқайсысы әдетте алаңның бестен бірінен үштен біріне дейін жайлы алады. Фланшалар, фланшалар немесе фласкалар – бұл қалқанның шеттерінде орналасқан, орталықтары қалқанның шеттерінен тысқары орналасқан екі дөңгелек доғамен шектелген аймақтар. Таңба – көлденең жолақ, одан бірнеше ілгек (әдетте нүктелер деп аталады) төгіледі; әдепкісі үш, бірақ кез келген санын көрсетуге болады. Таңба британдық және француз геральдикасында көбінесе қанағаттану белгісі болып табылады, бірақ ертедегі қару-жарақтарда және тіпті 20 ғасырда да тұрақты белгі ретінде кездеседі. Оны кейде Белфилдің қаруларындағыдай файл деп атайды, яғни әр нүктеден қоңырау ілінген таңба. Кейбір мысалдарда жолақ алынып тасталады, ал нүктелер қалқанның жоғарғы жағынан шығады. Гирон – бірінші төрттен бір бөлігінің төменгі жартысын алып жатқан тік бұрышты үшбұрыш: оның жиектері оң жақтан алаңның ортасына дейін иін және көлденең бағытта жүреді. Сол жақ гирон, одан да сирек, сол жақ төбедегі ұқсас пішін. Гирон кейде басқа орындарда көрсетілуі мүмкін – мысалы, "күн өз сәнімен бірге, оң жақ төменгі жағында бос алтыншы гиронмен".
Ұялы байланыс ақысы
Мобильді мулеттер жиі тесілген күйде кездеседі. Шотланд геральдикасында тесілмеген мулетті кейде "жұлдыз" деп атайды, ал жұлдыздар ағылшын және континентальдық геральдикада да осы атпен (көбінесе алты қыры бар) кездеседі. "Шпорлы түйін" де шотланд геральдикасында табады. Эстоиль: (әдетте алты) толқынды сәулелері бар жұлдыз эстоиль деп аталады (көне француз тіліндегі 'жұлдыз' сөзі; қазіргі француз тілінде étoile). Комета, табиғи емес, иілген және толқынды құйрығы бар мулет ретінде бейнеленеді. Ай символы болып табылатын жарты ай, әдетте, мүйіздері жоғары қаратылған болады; егер мүйіздері оңға қараса, ол өсіп келе жатқан айды (жаңа ай) білдіреді, ал мүйіздері солға қараса, ол толудан кейін кешіп жатқан айды (ескі ай) білдіреді. Крест: Геральдикадағы ең көп кездесетін элементтердің бірі, тіпті ең көп кездесетіні – крест, оның 400-ге жуық түрі бар деседі. Егер крест қалқанның жиегіне жетпесе, ол жылдам зарядқа айналады. Грек кресі (барлық қабырғалары тең) және латын кресі (төменгі қабырғасы созылған) кейде кездеседі, бірақ көбінесе әр қабырғаның ұшы әртүрлі әшекейлік пішінге айналады. Геральдикада ең көп таралған кресттерге botonny кресі, flory кресі, moline кресі, potent кресі, patée немесе formée кресі, patonce кресі және crosslet кресі жатады. Ағылшын геральдикасында отбасының бас буынынан тараған тармақтарын ажырату үшін қалқанға жарты ай, мулет, мартлет, аннулет, fleur-de-lis және раушан гүлі қосылуы мүмкін. Дегенмен, мұндай элементі бар қалқан міндетті түрде сол тармаққа тиесілі дегенді білдірмейді. Бұл элементтердің барлығы негізгі (айырмаланбаған) елтаңбаларда жиі кездеседі.
Адам немесе адамға ұқсас фигуралар
Адамдар, құдайлар, періштелер және жын-шайтандар қалқанда емес, көбінесе ұшақтар мен қолдаушылар ретінде кездеседі. (Дегенмен, көптеген геральдикалық дәстүрлерде құдайларды бейнелеу тыйым салынған деп есептелсе де, оған ерекшеліктер де болады.) Адамдар қалқанда пайда болғанда, жануарлар сияқты солға емес, көбінесе алға қарап тұрады (affronté). Мысалы, Шотландияның Дальзиел әулетінің қаруында қара фонда қолдары жайылып тұрған жалаңаш адам бейнеленген. Адамдардың ең көп тобы – қасиеттілер, көбінесе қалалардың қамқоршысы. Сондай-ақ, рыцарьлар, епископтар, монахтар мен қарындастар, патшалар мен патшайымдар да жиі кездеседі. "Бала" (қосымша сипаттамасыз, әдетте өте жас ұл бала деп түсініледі, ал геральдикада жас қыздар өте сирек кездеседі) басы немесе толық денесі бейнеленуі мүмкін. Мысалы, Миланның Висконти герцогтарының қаруындағы дракон (бисцон) жұтып қойған бала. Грек-рим мифологиясының кейіпкерлері әдетте аллегориялық немесе сөздік мағынада қолданылады. Періштелер жиі кездеседі, бірақ керубин мен серафим сияқты жоғары дәрежелі періштелер өте сирек. Архангел Архангельск қаруында бейнеленген. Шайтан немесе жын-шайтан кейде жеңіліп, бас періште Михаилмен күресіп жатқан күйінде кездеседі. Бұл тыйым әрқашан сақталмаса да, әсіресе британ геральдикасы және, азды-көпті, басқа елдердің геральдикасы Құдай мен Иса Масихті бейнелеуге қарсы тұрады, бірақ Мадонна мен Баланың континенттік бейнелерінде, соның ішінде Хорватияның Мария Бистрица қаруындағы Қара Мадонна сияқты ерекшеліктерге жол беріледі. Морилер – немесе көбінесе тәж киген бас жағы, ортағасырлық Еуропа геральдикасында жиі кездеседі. Оларды кейде моур, блэкмур немесе негр деп те атайды. Морилер Еуропа геральдикасында кем дегенде 13 ғасырдан бері кездеседі, ал кейбір деректер Италияда 11 ғасырдан бастап расталған.
Адам бөліктері
Адам денесінің бөліктері тұтас денеге қарағанда жиі кездеседі, әсіресе бас (кейде ерекше ұлттық ерекшеліктері бар), жүрек (әрқашан бейнеленген), қолдар, дене және қаруланған дене мүшелері. Белгілі геральдикалық қол – Ульстердің Қызыл қолы, ол Милезия шапқыншылығының аңызға айналған оқиғасына сілтеме жасайды. Қолдар Антверпен қаласының гербінде де кездеседі. Рибс (қабырғалар) Иберия аймағының қару-жарағында кездеседі, португалдық да Коста әулетіне байланысты. Вудвард пен Бернеттің мәлімдемесіне сәйкес, Миланның Коллеони графтарының гербінде: "Per pale argent and gules, three hearts reversed counterchanged" деп белгіленген, бірақ бұрынғыдан да ашық уақытта бұл үш жұп ұрықты (coglioni – итальян тілінде «ұрықтар») бейнелейтін ретінде түсіндірілді. Гессендегі Кёльбе қауымында да осыған ұқсас бейне бар герб сақталған.
Жануарлар
Жануарлар, әсіресе арыстан мен бүркіттер, геральдикалық белгілер ретінде маңызды орын алады. Жануардың табиғи нысаны мен геральдикалық жануарлардың қалыпты жағдайлары (қалпы) арасында кейбір айырмашылықтар байқалуы мүмкін; сонымен қатар, жануардың әртүрлі бөліктері (тырнақтар, мүйіздер, тіл және т.б.) әрқайсысы өз терминологиясымен әртүрлі түспен боялуы мүмкін. Көптеген жануарлар табиғи нысандарына сәйкес айуандар, құстар, теңіз жануарлары және басқалар деп жіктеледі, ал оларға қатысты жағдайлар тиісінше топтастырылады. Арыстан, әсіресе, көбінесе тік тұрған күйде (rampant) бейнеленеді; ал құстар, әсіресе бүркіт, көбінесе жазылған (displayed) күйде болады. Арыстан – жыртқыштардың патшасы саналады және геральдикада ең көп кездесетін айуан, ал құстардың патшасы саналатын бүркіт – ең көп кездесетін құс. Бұл екеуінің арасындағы бәсекелестік ортағасырлық Еуропадағы билік үшін күреске ұқсас деп есептеледі. Нойбеккер былай деп жазады: «Айнрих фон Велдекедің Эней туралы поэмасында арыстанның қаруын алып жүрген адам бүркіттің қаруын алып жүрген адамға қарсы қойылады. Егер соңғысын Киелі Рим императорының тарихи және географиялық алғы құрметі деп қарасақ, онда арыстанды алып жүрген адам императордың көбірек жеңілдік беруге мәжбүр болған биліксіз феодалдарын бейнелейді, әсіресе Бавария және Саксонияның қуатты герцогы Генрих Арыстанды, Вельф әулетінен шыққан». Геральдикада ең көп бейнеленетін айуан – арыстан. Passant guardant (жүріп, көрерменге қарап тұрған) күйде болғанда, ол француз тілінде леопард деп аталады. Жолбарыс (егер ол Бенгал жолбарысы ретінде көрсетілмесе) қасқыр тәрізді денесі, жалы және үшкір мұрыны бар қиялға толы жануар. Әртүрлі иттер, кейде нақты тұқымдары, көбінесе айыппұл ретінде емес, жоғарғы жақта немесе қолдаушы ретінде кездеседі. Нойбеккердің айтуынша, орта ғасырлардағы геральдикада көрсеткіш, аңшы иттер мен қамшылардың арасында ғана айырмашылық жасалған. Бір мүйізді ат – атқа ұқсас, бірақ оның тырнақтары бұғы сияқты екіге бөлінген. Грифон бүркіттің (бірақ құлақтарымен), кеудесі, қанаттары және алдыңғы аяқтарын, ал арыстанның артқы аяқтары мен аяқтарын біріктіреді. Еркек грифонда қанаты жоқ, денесі тікенектермен жабылған. Қару-жарақтарда ең көп кездесетін құс – бүркіт. Геральдикадағы бүркіттер көбінесе бір немесе екі баспен бейнеленеді, бірақ үш бас бүркіттер де кездеседі, ал Codex Manesse-дегі бір бүркіттің қанатының сүйектері қосымша басқа айналған. Бүркіттер мен олардың қанаттары да жоғарғы жақта жиі кездеседі. Бүркіттер көбінесе толық денесімен, бір баспен, әртүрлі жағдайларда, соның ішінде жазылған, тік тұрған, жүріп бара жатқан және көтеріліп тұрған күйде бейнеленеді. Белден жоғары ғана көрсетілген жарым бүркіт сирек кездеседі. Екі бас бүркіт көбінесе жазылған күйде болады. Византия, Киелі Рим, Австрия және Ресей гербтеріндегі басты белгі болғандықтан, екі бас бүркіт Батыс әлемінде мәңгілік даңққа ие болды. Бүгінгі таңда гербінде бүркіт бейнесі бар елдер: Албания, Австрия, Германия, Черногория, Польша, Румыния, Ресей және Сербия. Сонымен қатар, Лагаштың екі бас бүркіті Шотландияның масондық ырымының эмблемасы ретінде қолданылады. Бұл символдың көптеген мағыналары бар, ол 1760 жылдардың басында Францияда Кадош дәрежесінің эмблемасы ретінде таныстырылды. Мартлет – аяғы жоқ стильді тез немесе қарлығаш (кейде дұрыс емес, кем дегенде қазіргі ағылшын тіліндегі геральдикада, мұрты жоқ деп айтылады), ағылшын геральдикасында каденция белгісі болып табылады, сонымен қатар қарапайым белгі ретінде де кездеседі. Оның жағдайы көбінесе тік тұрған (statant) болады (және ешқашан мұндай деп сипатталмайды), бірақ оны ұшқыр деп табуға болады. Пеликан өзінің құдайшылдығында (яғни қанаттарын көтеріп, ұядағы балапандарын тамақтандыру үшін өзінің кеудесін тесіп, бұл шын мәнінде жиі «құдайшылдығында» деп аталады, бұл өте заманауи мақтаншақтық) сипатталатын ерекше жағдайда жиі кездеседі. Бұл символ белгілі бір діни мағынаны білдіреді (Өзін құрбан еткен Мәсіхтің символы ретінде) және геральдикада соншалықты танымал болды, сондықтан пеликандар геральдикада басқа жағдайда сирек кездеседі. Алайда, «өзін жаралау» (жалғыз, кеудесін тесу) және «өзінің құдайшылдығы» (балапандарымен қоршалған және тамақтандыру) арасындағы айырмашылық байқалады. Аққу да жиі кездеседі, ал геральдикадағы тауыс өзінің мақтанышында екені сипатталады. Әдеттегі әтеш (немесе қораз) ойын әтешінен (қырқылған тарағы мен үлкейтілген шүкірлері бар) және шабыс әтешінен (жайылым әтешінің құс құйрығы бар) ажырату үшін «қоқыс әтеші» деп аталады. Басқа құстар сирек кездеседі. Теңіз жануарларының санатына әртүрлі балықтар, өте стильдес «дельфин» және әртүрлі қиялға толы жаратылыстар, жарты балық және жарты айуан сияқты теңіз монстрлары, сондай-ақ русалкалар және т.б. кіреді. Мысалы, «теңіз арыстаны» мен «теңіз жылқысы» табиғи теңіз арыстандары мен теңіз жылқылары сияқты емес, жарты арыстан-жарты балық және жарты жылқы-жарты балық ретінде бейнеленеді. Әртүрлі балық түрлері көбінесе сөйлеуші гербтерде пайда болады, мысалы: шабақ, сондай-ақ люс, Шабақ немесе Люси үшін; дельфин (табиғи сүтқоректі емес, конвенциялық балық) – Виеннуа дельфині үшін. Сантьяго-де-Компостела қасиетті орнына саяхаттың белгісі ретінде эскаллоп (денесі) танымал болды. Теңіз арыстаны мен теңіз жылқысы, русалка сияқты, сүтқоректінің алғы бөлігін балықтың құйрығымен және жалының орнына дорсальды қанатпен біріктіреді. (Табиғи теңіз жылқысы болғанда, ол гиппокамп деп аталады.) Теңіз иті мен теңіз қасқырлары төрт аяқты жануарлар, бірақ қабыршақтары, жалпақ аяқтары және көбінесе сусардың құйрығына ұқсайтын жалпақ құйрықтары бар. Геральдикада кездесетін рептилиялар мен омыртқасыздарға жыландар, кесірткелер, саламандралар және басқалар кіреді, бірақ олардың ең көп кездесетіні әртүрлі түрдегі дракондар. «Дракон» деп аталатын, көбінесе екі тілді немесе тікенді тілі, жабық қанаттары және төрт аяғы бар үлкен құбыжық рептилия. Виверн мен линдворм – тек екі аяғы бар дракондар. Саламандра әдетте жалымен қоршалған қарапайым кесіртке ретінде бейнеленеді. Сондай-ақ, Наполеонға байланысты (бірақ одан бұрынғы геральдикада да кездеседі) ара да жиі кездеседі.
Жануарлардың бөлшектері
Жануарлардың басы да жиі кездесетін элементтердің бірі, сондай-ақ арыстанның тырнағы немесе аяғы (гамб), бүркіттің қанаты (көбінесе жұп), және бұғының мүйіздері (көрсетілім) де жиі қолданылады. Кейде жануардың тек жоғарғы жартысы бейнеленеді; мысалы, геральдикалық төбелерде ең көп кездесетін нысан – жартылай арыстан. Бас түрліше бейнеленуі мүмкін: кабосс (кабош, кабошед деп те аталады): бас мойыннан тікелей бөлініп, тек беті көрінеді; кесілген: мойын денеден тікелей бөлініп, бас пен мойын толығымен сақталған; немесе жыртылған: мойын денеден күшпен жұлынғандай, тігіз жиекті көрсетеді. Кабосс бас әдетте алға қарап (affronté) бейнеленеді, ал кесілген немесе жыртылған бас егер айырмашылық үшін басқаша көрсетілмесе, оң жаққа қарап тұрады. Мүйізді жануарлардың бас-мүйіздерін көрсету үшін көбінесе кабосс түрінде бейнеленеді, бірақ осы жағдайлардың кез келгенінде кездесуі мүмкін. Арыстанның кабосс бас-бейнесі жай ғана "бет" деп аталады, ал түлкінің кабосс бас-бейнесі "бет-әлпет" деп аталады.
Жануарлардың мінез-құлқы
Аңдардың дене күйі немесе орны әдетте ағылшын тіліндегі геральдикалық сипаттамада нақты көрсетіледі. Мұндай сипаттама болмаған жағдайда, арыстанның тұрғаны (rampant), барыс немесе шөп жейтін жануардың (passant) деп есептелуі мүмкін. Көрсеткіштерге қарағанда, бейне әдетте оң жаққа қарап тұрады (көзбен қарағанда сол жаққа); бұл сол қолға кигізілген қалқанда алға қарап тұрады. Немец геральдикасында, композициялық бейнедегі тірі жандар әдетте ортаға қаратылады. Сол жаққа немесе қисайған жануарлар қалқанның сол жағына (көзбен қарағанда, яғни қалқан ұстаушының сол жағына) қарап тұрады. Бетке қарай қараған жануар (affronté) көрерменге қарайды. Басын көрерменге қаратып, оң жаққа қараған жануар (guardant) сақшы болып саналады. Басын сол жаққа бұрып, иығынан қараған жануар (regardant) оң жаққа қарап тұрады. Жануардың кейбір ерекшеліктері көбінесе контрастты түспен боялады. Сонда бейне қаруланған (тырнақтар, мүйіздер, тістер), тілді (тіл), вилене немесе пиззл (аналық мүшесі), киінген (күлкілер немесе сирек жағдайда мүйіздер), тырнақталған (есік), белгілі бір түспен (аттың жалы немесе адамның шашы) деп айтылады. Көптеген дене күйлері геральдисттердің қиялынан және ерекшелендіру қажеттілігінен туындады, бірақ геральдикадағы негізгі дене күйлерін ғана қарастыру жеткілікті. Аңдар үшін бұл тік тұру, отыру және жату күйлерін қамтиды. Құстар үшін бұл "көрнекті" күйлер, ұшу және демалу күйлерін қамтиды. Сонымен қатар, құстардың қанаттарының орналасуы бойынша сипатталады. Балықтарға, жыландарға, гриффиндерге және айдаһарларға тән дене күйлерін қоса, талқылауға лайық тағы бірнеше күйлер бар. Аңдардың негізгі күйі – тұрған (rampant), яғни бір артқы аяғында тұрып, алдыңғы аяқтарын көтеріп, шығуға немесе мінуге дайын тұрған күй (кейде тік мүшесімен). Аңдар көбінесе жүріп, passant немесе бұғылар мен кейде бір мүйізділер үшін trippant күйінде көрінеді, сондай-ақ statant (тұрып), salient немесе секіріп (сапырып), sejant (отырып), couchant немесе жатып (басын көтеріп), немесе кейде dormant (ұйықтап) күйінде де болуы мүмкін. Құстардың негізгі күйі, атап айтқанда бүркіт – көрнекті (displayed), яғни көрерменге қарама-қарсы тұрып, басы оң жаққа бұрылып, қанаттары көтеріліп, екі қанаттың астыңғы жағы толық көрінеді. Құстар көтеріліп немесе сергек (rousant) күйінде де көрінеді (яғни қанаттары көтеріліп, басы ұшуға дайын тұрғандай), volant (ұшу), statant (тұрып, қанаттары көтерілген), жақын (қанаттары бүгілген), ал су құстары жүзіп (naiant) жүреді, ал крандар бір аяғында тұрып (vigilant) көрінеді. Балықтар көбінесе naiant (горизонталь жүзу), hauriant (жоғары қарай) немесе urinant (төмен қарай) күйінде көрінеді, бірақ сондай-ақ addorsed (екі балық hauriant, арқасымен тіресіп) күйінде де болуы мүмкін. Жыландар жылтыр (толқынды түрде жүзіп) немесе сегіз түйін (nowed) түрінде көрінуі мүмкін. Гриффиндер мен төрт аяқты айдаһарлар үнемі бөлініп тұрады (segreant), яғни қанаттары қосылып, жоғары көтерілген, және арыстандармен бірге ұрысқа шығуға (combatant) дайын тұрады (яғни екеуі бір-біріне қарама-қарсы тұрып, rampannt күйінде).
Өсімдіктер
Өсімдіктер геральдикада кең таралған және ең ерте белгілердің қатарында. Мысалы, шалқан, бидай сияқты, ерте кездесуі мүмкін. Геральдикада ағаштар да қолданылады; ең көп кездесетіні – емен (ірі жапырақтары мен емен жаңғақтарымен бейнеленеді), одан кейін қарағай. Алма мен жүзім шоғырлары жиі кездеседі, ал басқа жемістер сирек. Егер жеміс айтылса, әртүрлі түс көрсету үшін, ағаш сол түсті жеміс береді деп есептеледі. Егер ағаш «тамырынан жұлынған» болса, ол жерден жұлып алынғандай, тамырлары ашық күйде көрсетіледі. «Жапырақтан айырылған» (erased) ұқсас бейнелеу үшін сирек қолданылады. Португалия геральдикасында, бірақ басқа елдерде сирек, ағаштар кейде қабықсызданған (decorticated) күйде табылады. Ең танымал геральдикалық гүл (әсіресе француз геральдикасында) – лилия гүлі (fleur de lis), ол көбінесе стильделген лилия деп есептеледі, бірақ аты айтылғанына қарамастан, осы мәселеде көп пікірталас бар. Біршама стильделген «табиғи» лилия да кездеседі, fleur de lis гүлімен бірге, мысалы Итон колледжінің елтаңбасында. Гүлдің геральдикалық формасы бес жапырақты «жабайы» түрінен алынған, көбінесе тікенді (гүлдің қабығы, жапырақтарының арасынан нүктелері көрінеді) және контрастты түстерде дәнектелген. Шотландияның символы ретінде қызыл гүл жиі кездеседі. Үш жапырақ, төрт жапырақ және бес жапырақ – гүлдерге немесе жапырақтарға ұқсайтын абстрактілі пішіндер. Егер басқаша көрсетілмесе, үш жапырақ әрқашан сабағымен көрсетіледі (slipped). Бес жапырақ кейде құлпынай гүлі (fraise) деп аталады, әсіресе Фрейзер есімімен байланысты айтылғанда. Триллиум гүлі кейде Канадада кездеседі, ал протея гүлі Оңтүстік Африкада үнемі кездеседі, себебі ол ұлттық гүлдің символы болып табылады. Бидай «баулар» (garbs) немесе тырнаулар түрінде және егістіктерде (мысалы, Канаданың Альберта провинциясының елтаңбасында) жиі кездеседі, бірақ сирек құлақтар түрінде көрсетіледі, олар сабақсыз (unwhiskered) болады (бірақ кейбір бидай сорттарының сабағы болады). Раушанның құлақтары бидай сияқты бейнеленеді, бірақ құлақтары төмен қарай иіліп, көбінесе сабақтары болады, мысалы, бұрынғы Руислип Нортвуд қалалық округінің елтаңбасында. Арпа, қарасора, жүгері және сұлы да кездеседі. Густав Вазаның елтаңбасындағы (және Швецияның елтаңбасындағы) «бау» бидай емес, бірақ ол 16-19 ғасырларда осылай бейнеленген; керісінше, бұл «ваза» белгілі бір түрінің шоғыры.
Жансыз заттар
Геральдикадағы жансыз заттардың өте азы ғана өздерінен бөлек ерекше мағынаға ие, бірақ олардың ішінде эскарбункул, фасс және кілт бар. Эскарбункул дөңгелек қалқанды нығайту үшін қолданылған сәулелі темір жолақтардан пайда болып, әрі қарай геральдикалық белгіге айналды. Фасс (француз тіліндегі "бар" немесе "фесс" терминімен шатастырылмауы керек) римдік магистраттық лауазымның символы болып табылады және көбінесе қала әкімдеріне беріледі. Шпоры да кездеседі, кейде "қанатты", бірақ одан да жиі кездесетін шпор роуэл немесе шпор ревель, ағылшын геральдистері оны көбінесе "бес ұшы бар мұң" деп атайды. Әртүрлі тәждер мен короналар үнемі көрінеді. Діни бас киім мен епископтың митрасы діни геральдикада кең таралған. Қылыш кейде Нидерландының патшалық елтаңбасындағыдай биліктің символы болып табылады, бірақ сонымен қатар қаланың қасиетті покровительі (мысалы, Лондон) немесе шіркеуге арналған қасиетті Пауылға сілтеме жасай алады. Кейде ол кілтпен бірге бейнеленеді, себебі қасиетті Петр мен Пауыл әрқашан бірге болады. Басқа қарулар ерте геральдикаға қарағанда заманауи геральдикада жиірек кездеседі. Соғыс балғасы да қару ретінде, сондай-ақ биліктің символы ретінде кездеседі. Globus cruciger, сонымен қатар шар, патшалық шар немесе дөңгелек (француз тілінен monde, латын тілінен mundus, "әлем") деп аталады – крестпен безендірілген шар немесе жер шары, ол императордың немесе патшаның регалиясының бөлігі болып табылады және егемендік биліктің және сұлулықтың белгісі болып саналады. Кітаптар жиі кездеседі, көбінесе колледждер мен университеттердің елтаңбаларында, бірақ Інжіл мен Киелі кітап кейде ажыратылады. Ашық кітаптарға жазулар жазылуы мүмкін. Сөздер мен тіркестер испан және португал геральдикасынан басқа сирек кездеседі. Әртүрлі әліпбидің әріптері де сирек кездеседі. Польша мен Шығыс Германиядағы саудагерлердің елтаңбалары көбінесе үй белгілеріне негізделген, руналарға ұқсайтын абстрактілі символдар, бірақ олар ешқашан руналар ретінде емес, басқа геральдикалық белгілердің комбинациясы ретінде сипатталмайды. Музыкалық аспаптардың арасында арфа (Ирландияның елтаңбасында), қоңырау және керней жиі кездеседі. Барабан, көбінесе, далалық барабан түрінде болады. Музыкалық нотация салыстырмалы түрде жаңа өнертабыс болғандықтан, ол ерте геральдикада кездеспейді, бірақ 20-ғасыр геральдикасында пайда болады. Жапондық мондары кейде геральдикалық белгілер ретінде қолданылады. Олар жапондық емес, дәстүрлі геральдикалық стильде сипатталады.