Кіріспе

19 ғасырдағы қамал Польша астанасында.

Неміс тілінде Festung Warschau ("Варшава бекінісі") термині қамалмен қоршалған және жақсы қорғалған Варшаваны білдіреді. 20 ғасырда бұл термин Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстар кезінде үш рет қолданылды. Ол 1914 жылы немістердің орыс әскерінің шабуылын тойтарып, Варшава қазан айындағы шайқасқа жақын келген кезде пайдаланылды. Бұл термин 1939 жылдың қыркүйегінде Польшаға неміс басқыншылығы кезінде қайта қолданылды. Соғыстың соңында, 1944 жылдың қыркүйегінен 1945 жылдың қаңтарына дейін, шегініп жатқан неміс әскері қалада Кеңес Одағының шабуылына қарсы қорғаныс құруға тырысқан кезде бұл термин тағы да қолданылды.

1939 жыл

1939 жылы Польшаға жасалған шабуыл кезінде неміс әскерлері 9 қыркүйекте Варшаваның шеттеріне жетті. Жоғарғы әскери басшылығы (Оберкомандо дез Херес) (ОКХ) көптеген террорлық бомбалаулар салдарынан зақымдалған, бекінісі жоқ қаланың неміс моторизацияланған бөлімшелері тарапынан қарсылықсыз басып алынатынын болжады және Польша астанасы алынды деп жариялаған баспасөз және радио хабарламаларын шығарды. Бірақ неміс моторизацияланған шабуылы жеңіліске ұшырады және алға жылжыған әскерлер ауыр шығындарға ұшырап кері шегінуге мәжбүр болды. 8 қыркүйектен бастап қала неміс хабарларында Варшава бекінісі деп аталды, бұл азаматтық нысаналарды әуеден бомбалауды ақтауға бағытталған шара болды. Бастапқыда бірнеше батальон мен екінші шеп әскерлерінің түрлі бөлімшелерінен құралған қорғаушылар күштері, Бзура шайқасынан кейін қалаға жеткен Познань және Поморье армияларының сарбаздарымен күшейтілді. Немістер қаланы қоршап алып, шеткері орналасқан ауыр артиллериямен қалаға оқ жаудыра бастады. Алайда, қорғаушы әскерлер барлық шабуылдарды жеңіп, қыркүйек айының соңына дейін немістер қалаға енуге мүмкін болмады. Үш апталық үздіксіз әуе және артиллериялық бомбалаулар мен шабуылдардан кейін Варшаваның азаматтық халқының жағдайы қиынға айналды. Азық-түлік, су және дәрі-дәрмек жетіспеушілігі, сондай-ақ Люфтваффе қала тұрғындары мен қала ішінде жиналған босқындарды атқылауы Варшаваның азаматтық билігін атысты тоқтату туралы өтініш жасауға мәжбүр етті. Варшава президенті Стефан Старзинский және Варшава гарнизонының қолбасшысы генерал Валериан Чума, одан әрі қарсылық көрсету мүмкін болғанымен, бұл тек азаматтық халқына қажетсіз қиындықтар тудыратынын шешіп, 1939 жылдың 28 қыркүйегінде капитуляцияға қол қойды. Германияның капитуляция шартының неміс тіліндегі мәтіні және неміс пропагандасы Фестунг Варшау терминін қолданып, Вермахттың сәтсіздіктерін олардың өтуге тиіс болған мықты бекінілген аймақтармен байланыстырды. Бұрынғы орыс бекінісі болған Варшавада қаланың айналасындағы бекіністер сақинасы және 1835-1905 жылдар аралығында салынған цитадель сияқты бірнеше ескі бекіністер болды. Бірақ бұл бекіністер 1915 жылы Варшаваны неміс және австро-венгр әскерлері басып алуына кедері келтіре алмады.

1944 жыл

1944 жылға қарай Германияның Шығыс майданындағы жағдай үмітсіз болды. ОКВ және ОКХ-да көптеген міндеттерді жеке өз мойнына алған Адольф Гитлер, ашық далалық шайқастармен тоқтатылмайтын кеңестік шабуылдарды тоқтату үшін «бір қадам да артқа шегінбеу» саясатын бұйырды. Осы саясат бойынша бірнеше қалалар «Фестунгтер» (Бекіністер) деп жарияланды және олар неміс әскері үшін кез келген жағдайда, тіпті қоршауға алынса да, қоршауды бұзу мүмкіндігі болмаса да, қорғалып ұсталуға тиіс болды. Бұл саясаттың мысалдары – Сталинград және Киев фестунгтері. Соғыстың соңында «Фестунг» тұжырымы, 1807 жылы Наполеонға қарсы Колбергтің қорғанысын еске түсіретін «Колберг» атты үгіт фильмінде көрсетілді, және бұл тұжырым Кенигсберг, Бреслау, Франкфурт (Одер) және Берлин сияқты неміс қалаларына да қолданылды. Көбінесе, тіпті азаматтық халық та өте қауіпті қорғаныс әрекеттерін қолдауға міндеттелді, себебі қалалар шайқастар барысында көбінесе қиратылды. 1944 жылдың 27 шілдесінде Адольф Гитлер Варшава Фестунгін құруға және оны кез келген құнмен қорғауға бұйрық берді. Сол күні генерал-губернатор Ханс Франк 17-65 жас аралығындағы 100 000 поляк еркегін келесі күні Варшавадағы бірнеше жиналу орындарына шақырды. Олар Вермахт үшін қаланың ішінде және айналасында бекіністер салуға жұмылдырылуға тиіс болды. Армия Крайова бұл әрекетті жерасты күштерін бейтараптандыру әрекеті ретінде қарастырды және жерасты қозғалысы Варшава тұрғындарын оған назар аудармауға шақырды. Қаланың қирап, Сталинград пен Киевтің тағдырына ұшырауынан қорқып, генерал Тадеуш Бор-Коморовский Варшавада «Темпест» операциясын бастауға бұйрық берді, нәтижесінде тамыздан қыркүйекке дейін созылған Варшава көтерілісі болды. Көтерілістен кейін, кеңес әскерлері Вислаға жақын келген кезде, немістер қаланы толығымен қиратты және Фестунг Варшаваны Қызыл Армиядан төрт ай бойы қорғауға арналған бетон бункерлерді салуды жалғастырды. Алайда, 1945 жылдың 17 қаңтарында кеңес әскерлері Висланы кезіп өткенде, қала қалған неміс гарнизонынан аз қарсылықпен бірнеше сағаттың ішінде басып алынды. Неміс армиясы Бас штабының Операциялық бөлімінің бастығы (Generalstab des Heeres), полковник Богислав фон Бонин, 1945 жылдың 16 қаңтарында, кеңестік Висла-Одер шабуылы кезінде, неміс А армиясы тобының Варшавадан кері шегінуіне рұқсат берді және 1945 жылдың 19 қаңтарында Гестапо оны Фленсбург және Дахау концлагерлерінде тұтқындады, себебі ол Адольф Гитлердің тікелей бұйрығын орындамады.