Кіріспе

Неміс опералық сопраносы Лили Леманн, туған есімі Элизабет Мария Леманн, кейін Элизабет Мария Леманн Калиш (24 қараша 1848 – 17 мамыр 1929) – неміс опералық драмалық колоратура сопраносы. Ол сонымен қатар дауыс сабақтарын берген педагог болды.

Өмірбаян

Болашақ опера жұлдызының әкесі Карл Август Леман әнші (Heldentenor) болса, анасы Мария Терезия Лёв (1809–1885) – сопрано болды. Оның кіші әпкесі Мари де опералық сопрано атанды. Леман 1870 жылы Берлинде Майербердің «Шлезиядағы әскери лагері» операсында жеңіл сопрано ретінде тұңғыш рет сахнаға шықты. Кейін ол орасан зор табысқа ие болды, нәтижесінде 1876 жылы өмір бойына Императорлық камера әншісі болып тағайындалды. Леман 1876 жылы өткен Байройт фестивалінде өнер көрсетіп, «Жүзік циклінің» толық қойылымдарында алғаш рет Воглинде мен Хелмвиге рөлдерін орындады. 1884 жылы Лондонда, ал 1885–1899 жылдары Нью-Йорк Метрополитен операсында ән шырқады. Метрополитендегі әріптестері Фишер, Альвари, Брандт және Сейдльмен бірге Вагнердің музыкасын Америкада танымал етуге үлкен үлес қосты. Берлин операсы берген рұқсат мерзімінен тыс Америкада қалғандықтан, Германияға оралған соң ол қызметтен шеттетілді. Бірақ императордың жеке араласуы арқасында бұл шешім күшін жойды. 1899 жылы Лондонның «Ковент-Гарден» Корольдік опера театрында, ал 1903 және 1909 жылдары Париж мен Венада өнер көрсетті. 1905 жылы Зальцбург фестивалінде ән салып, кейін фестивальдің көркемдік директоры болды. Леман сонымен қатар Lieder жанрындағы әнші ретінде де танымал болды. 1920 жылдары концерттік сахнадан зейнеткерлікке шыққанға дейін концерттер беріп тұрды. Оның керемет сапалы, күшті дауысы оған замандастары арасында ең ұлы вагнериялық әншілердің бірі және Беллинидің «Норма» операсы мен Моцарттың опералық музыкасының көркем интерпретаторы ретінде танылуға мүмкіндік берді. Бруннхильда мен Изольда рөлдерінде оның теңдесі болған жоқ, бірақ ол таңғажайып түрде көптеген басқа рөлдерді де орындады. Мансабының барысында ол 119 неміс, итальян және француз операсында 170 түрлі рөлді сомдады. Ол музыкалық партитураны орындау шеберлігімен ғана емес, трагедиялық актриса ретінде де көзге түсті. 1916 жылы Леман Зальцбургтегі Моцартеумда Халықаралық жазғы академияны құрды. Академияның бастапқы оқу бағдарламасы дауыстық сабақтарға бағытталған, бірақ кейін ол әртүрлі музыкалық білім беруге кеңейтілді. Лили Леман медалі оның құрметіне Моцартеуммен табыс етіледі. Оның дауысы Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін жазылған жазбалардың CD-сінде естіледі. Ол бұл жазбаларды жасаған кезде опера әншісі ретінде шарықталу шыңынан өткенімен, олар әлі де әсерлі.

Жеке өмір

1888 жылы ол тенор Пол Калишке үйленді. 1896 жылы Леман вегетариандыққа көшті. Ол бұл өмір салты мансабы мен денсаулығын жақсартқанын, шаршау мен бас ауруынан арылғанын айтты. Оның тамақтануы жемістер, күріш, сүт, жұмыртқа, ірімшік, көкөністер және қара бидай нанынан құралды, бірақ ол жылына екі рет балық жейтінін мойындады. Руперт Кристиансен Леманды "аса берілген вегетарианшы және жануарларға жасалатын тәжірибеге қарсы шығушы ретінде сипаттады, сонымен қатар Нью-Йоркте аттарды қамшылауға тыйым салғаны оған ең ұнаған нәрсе болды". Ол сондай-ақ әйелдердің шляпалары мен киімдерінде экзотикалық құстардың қауырсындарын пайдалануға қарсы күресті, опералық қойылымдарынан кейін қауырсын кимеуге уәде берген әйелдерге автографын сыйлады.

Жарияланымдар

Менің ән өнерім. Берлин: 1902 жыл. 3-ші басылым, 1922 жыл. Ән салуға қалай үйрену керек. Нью-Йорк: Макмиллан, 1902 жыл. 3-ші басылым, 1924 жыл, қайта басылған: Минеола, Нью-Йорк: Довер, 1993 жыл. (Meine Gesangskunst еңбегінің ағылшын тіліндегі нұсқасы) Аудармашы: Ричард Олдрич. Л. Андро, Лили Леманн (Берлин: 1907)
Лили Леманн, Mein Weg. Өмірбаян. (Лейпциг, 1913; А. Б. Селигман аударған ағылшын тіліндегі нұсқасы, Менің өмірімдегі жолым, Нью-Йорк: 1914)
Mozartkurse. Ішінде: Mozarteums Mitteilungen, 1-том, Зальцбург, 1918/19, 6 – 9 беттер (онлайн)
1906 жылғы Зальцбургтағы Дон Жуан қойылымы. Ішінде: Mozarteums Mitteilungen, 3-том, Зальцбург, 1920/21, 15 – 25 беттер (онлайн)