Кіріспе

Жун Чанның көркем емес романы, Жун Чанның "Жабайы аққулар: Қытайдың үш қызы" кітабы – қытай жазушысы Жун Чанның Қытайдағы үш буын әйелдерінің өмірін қамтитын ғасырлық отбасы тарихы. 1991 жылы тұңғыш рет жарық көрген "Жабайы аққулар" кітабында оның әжесі мен анасының өмірбаяны, содан кейін оның өзінің автобиографиясы баяндалған. Оның әжесі кішкентай кезінде жоғары статустағы әскербасының күйеуі ретінде тұрмысқа шығып, аяқтары байланған. Чанның анасы Коммунистік партия мүшесі ретінде жоғары дәрежеге көтерілді. Чан Қызыл гвардия мүшесі ретінде Мәдени революцияға қатысты, бірақ соңында оның әкесі азапталды және ол ойын түзету үшін елді мекенге жіберілді. Кейіннен ол Англияда оқуға стипендия алып, қазірге дейін сонда тұрып жатыр. "Жабайы аққулар" 1992 жылғы NCR кітап сыйлығы мен 1993 жылғы Британияның жыл кітабы сыйлығын жеңіп алды. Ол 37 тілге аударылып, 13 миллионнан астам данасы сатылды.

Чанг әжесінің әңгімесі

Кітап Чанның әжесінің (Ю Фан) өмірбаянын баяндаумен басталады. Екі жасынан бастап аяқтары байланды. Отбасы салыстырмалы түрде кедей болғандықтан, әкесі оны мәртебелі әскери қолбасшы генерал Ксю Чжи Хенге кәнизак ретінде беруге тырысты, себебі ол кезде мәртебе өмір сүру сапасы үшін өте маңызды еді. Генералдың әйелі мен көптеген кәнизактары болғандықтан, жас қыз бай үйде қызметшілермен жалғыз қалды және алты жыл бойы "күйеуін" көрмеді. Ол өзінің сән-салтанатқа толы ортасында өмір сүрсе де, қызметшілер мен генералдың әйелі оның туралы қауесет таратуынан немесе тікелей өтірік айтуынан қорқатын. Оған ата-анасының үйіне барып қайтуға рұқсат болды, бірақ түнде түнеуге рұқсат етілмеді. Алты жылдық үзілістен кейін генерал өзінің кәнизағына қысқа сапар жасады, сол кезде Чангтың анасы жүкті болды. Генерал оған Бао Цин деген есім қойды, яғни «қымбат цитра», бірақ ол туғаннан кейін көп ұзамай кетіп қалды. Баланың сәбилік шағында Чангтың әжесі генералдың бас үйіне әкелу туралы жиі талаптарды кейінге шегерді, генерал ауыр сырқаттанғанға дейін, ол енді талап емес еді. Чангтың әжесінің келісуден басқа амалы қалмады. Ол үйге келген кезде генерал өліп бара жатқан еді. Генералдың ер баласы болмады, ал Чангтың анасы отбасы үшін өте маңызды еді. Генералдың қайтысынан кейін оның әйелі өзінің және баласының өміріне толық бақылау жасайтынын түсінген Чангтың әжесі сәбиімен бірге ата-анасының үйіне қашып, күйеуінің отбасына баланың қайтыс болғаны туралы жалған хабар жіберді. Соңғы сәттерінде генерал күтпеген жерден оны жиырма төрт жасында босатып жіберді. Ақырында ол өзінен әлдеқайда үлкен дәрігерге (Д. Ся) үйленді, олар қызымен, Чангтың анасымен бірге Маньчжурияның Цинчжоу қаласында тұратын болды. Ол енді кәнизак емес, нағыз және сүйікті әйелі болды.

Чанг анасының әңгімесі

Кітап қазір Чанның анасының (Бао Цинь/Де Хонг) оқиғасына көшеді, ол он бес жасында Қытай Коммунистік партиясы мен Мао Цзэдунның Қызыл Армиясында жұмыс істей бастады. Революция дамыған сайын партиядағы жұмысы оның шендік сатыда көтерілуіне көмектесті. Ол Чанның әкесі (Ван Ю/Шо Ю) болатын жоғары лауазымды офицермен танысты. Олар көп ұзамай үйленді, бірақ Коммунистік партияның ережелері олардың көп уақыт бірге болуына рұқсат бермеді. Соңында, олар Чанның әкесінің туған жері – Ибин қаласына ауыстырылды. Бұл ұзақ және қиын сапар болды. Чанның анасы шеніне байланысты жаяу жүрді, ал әкесі Джиппен сапарлады. Ол Чанның анасының жүкті екенін білмеді. Нанкинге келген соң, Чанның анасы қатал әскери жаттығудан өтті. Жаттығудың ауыртқандығы мен сапардың салдарынан ол түсік тартты. Чанның әкесі енді әйеліне немқұрайлы болмайтынына ант берді. Келесі жылдары Чанның анасы Жунг пен тағы төрт балаға өмір сыйлады. Кітаптың назары енді Юнгтің жеке өмірбаянына ауысады.

Чангтың оқиғасы

Мәдени революция Чангтың жасөспірім шағында басталды. Чанг ерікті түрде Қызыл гвардияға қосылды, бірақ олардың кейбір қатыгездік әрекеттеріне қарсы болды. Маоның жеке басына табыну күшейген сайын, өмір қиын да қауіпті бола түсті. Чангтың әкесі, Мәдени революцияның салдарынан қытай халқына келген азап-тозаққа байланысты Маоны ашық сынағандықтан, Қызыл гвардияның назарына ілікті. Чангтың ата-анасы "капиталистік жолға түскендер" деп айыпталып, қоғамдық айыптау отырыстары мен азаптауларға ұшырады. Чанг әкесінің денсаулығы мен психикалық күйі нашарлап, соңында қайтыс болғанын еске алады. Әкесінің тағдыры Чангтың Маоға деген бұрынғы күмәнін оятып жіберді. Мыңдаған жастар секілді, Чанг та білім алу және сананы өзгерту үшін ауылға жіберілді, бұл қиын, қатал және бекер болған тәжірибе еді. Мәдени революция аяқталғаннан кейін Чанг үйіне оралып, университетке түсу үшін көп еңбек етті. Ол сәттілікке жеткеннен кейін көп ұзамай Мао қайтыс болды. Бүкіл ел қайғыға батып, көңіл көшірді, бірақ Чанг: "Адамдар көптен бері рөл сомдағандықтан, оны шын сезімдерімен шатастырды. Көзінен шыққан жасқаның қаншасы шын болды екен?" деп жазды. Чанг Маоның өліміне қуанғанын айтты. Университетте Чанг ағылшын тілін оқыды. Бітіргеннен кейін, бір қысқа уақыт оқытушы болып жұмыс істеп, Англияда оқуға стипендия жеңіп, жаңа мекеніне аттанды. Ол бүгінге дейін Англияда тұрады және Қытай билігінің рұқсатымен Қытайға барып, туыстары мен достарын көреді.

Қабылдау

"Жабайы қарлығаштар" 37 тілге аударылып, 13 миллион данасы сатылды және Дж. Г. Баллард сияқты жазушылардың мақтауына ие болды. Ол қытай тіліне де аударылған, бірақ Қытайдың материктік бөлігінде тыйым салынған. Дегенмен, бұл кітап Гонконг пен Тайваньда қолжетімді.

Бейімделулер

Кітап 2012 жылдың басында Young Vic театры үшін сахналық қойылымға аударылды. Адаптациясын Александра Вуд жасады, ал режиссері – Саша Уорс. "The Daily Telegraph" газеті қойылымға бес жұлдыздың төртеуін беріп, оны "өте жаңартатын" деп атады, ал "The Guardian" газеті қойылымның декорациясын жоғары бағалады. 2006 жылғы 26 қарашада Variety басылымы Portobello Pictures кітаптың кино құқығын сатып алғанын хабарлады, сценарийді жазуға Кристофер Хэмптон тартылды. Дегенмен, фильмдік адаптация әлі күнге дейін іске аспады. 2020 жылғы наурызда Irish Independent газетіне берген сұхбатында Чанг "Жабайы қарлығаштар" кітабының экрандалуына "көптеген, көптеген тырысқандықтар" болғанын, бірақ "дистрибьюторлар Қытай билігінің ықпалына түсуден қорқатынын" айтты.