Кіріспе
PZL TS 8 Bies (Devil) – 1957 жылдан 1970-жылдарға дейін Польша әуе күштері мен азаматтық авиацияда пайдаланылған поляк жаттығу ұшағы.
Даму
Ұшақ Польша әуе күштерінің қажеттілігіне жауап ретінде жобаланған, Junak 3 және Yak 11 ұшақтарын алмастыру үшін арналған, кернейтін үш дөңгелекті қону шассиы бар, қазіргі заманғы поршеньді қозғалтқышпен жабдықталған оқу-жаттығу ұшағы. Басты конструкторы – Тадеуш Сольтик, сондықтан ұшаққа TS әріптерімен атау берілді. Ұшаққа "Биес" деген ат қойылды – бұл халық арасындағы шайтанның аты. Жұмыс 1953 жылы басталды, ал алғашқы прототипі 1955 жылдың 23 шілдесінде ұшты. 1956 және 1957 жылдары ол өз класында үш халықаралық рекордты жаңартты. Екінші прототип 1957 жылы Париж әуе шоуында көрсетілді. 1957 жылы WSK Okecie компаниясы 10 ұшақтың алғашқы тәжірибелік партиясын (TS 8 BI деп белгіленген) шығарды. 1958-1960 жылдары WSK Mielec компаниясы TS 8 BII деп аталатын, сәл жақсартылған негізгі нұсқасын өндірді. Соңғы 10 машина, TS 8 BIII, жақсырақ авиациялық жабдықтармен жабдықталды, барлығы 251 TS 8 ұшағы жасалды, оның 229-ы TS 8 BII нұсқасы болды. TS 8 ұшағы жақсы басқарылатындыққа және жоғары өнімділікке ие болды; шулы қозғалтқышы оның кемшіліктерінің бірі болды. Бұл Польшада соғыстан кейін жасалған және поляк қозғалтқышы қолданылған алғашқы шынайы заманауи ұшақ болды.
Дизайн
TS 8 – толығымен металдан жасалған, төменгі қанатты, консольді моноплан, металл қаптамалы жартылай монокок фюзеляжы көлденең қимасы сопақша келген. Жартылай монокок конструкциясындағы үш бөліктен тұратын, бірлонды қанат, көлденең инверттік қанағат пішініндегі "W" әрпін құрайды. Онда үш дөңгелекті жиналмалы шасси және алдыңғы бөлігінде орналасқан 7 цилиндрлі WN 3 радиалды қозғалтқышы болды, ол ұшып көтерілу кезінде 330 а.к., ал қалыпты режимде 283 а.к. қуатты 2,2 метр диаметрлі екі қанатты өзгермелі питчті ағаш винтіне жеткізді. Екі адамдық экипаж, екі басқару органымен жабдықталған тандемді, жабық кабинада отырды, алдыңғы орында оқушы, артқы орында инструктор отырды. Экипаж мүшелерінің үстіндегі люктер артқа қарай жылжиды. Ұшақ қару-жарақсыз болды, тек тәжірибелік TS 8 BI сериясы 12,7 мм пулемет және екі кішкентай бомба ілгішін қамтыды.
Пайдалану тарихы
TS 8 ұшақтары Польша әуе күштері қызметінен 1960 жылдардың ортасынан бастап алынып тастала бастады, олардың орнына PZL TS 11 Iskra реактивтік оқу ұшақтары келді. 100-ден астам алынған ұшақтар азаматтық авиацияға (аэроклубтарға) тапсырылды. TS 8 ұшақтарының көпшілігі 1978 жылға дейін азаматтық авиациядан толығымен алынып тасталды, қазіргі таңда үш ұшақ әлі де ұшуға лайықты. Индонезия екі TS 8 ұшағын пайдаланды.