19 ғасырдағы британдық сенсациялық әңгімелер жинағы
Penny dreadful
19 ғасырдағы британдық «penny dreadfuls» – арзан, қымбатсыз бағада шығатын қылмыстық, детективтік және мистикалық оқиғалар жинағы. Танымал кейіпкерлер туралы біліңіз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Виктория дәуіріндегі сенсациялық апталық әңгімелер
Sensational Victorian weekly story papers
Пенни-дередулдар – 19 ғасырда Ұлыбританияда шығарылған арзан, танымал бөлімді әдебиет. Бұл есім «пенни қорқынышты», «пенни қорқынышты» және «пенни қанды» деген сөздермен шамалы айырмашылығы бар. Бұл термин әдетте апта сайын 8–16 беттен тұратын, әрқайсысы бір пенниге сатылатын бөлімдерде жарық көрген әңгімелерді білдіреді. Мұндай әңгімелердің тақырыбы көбінесе сенсациялық болып келеді, детективтердің, қылмыскерлердің немесе мистикалық күштердің ерліктеріне баса назар аударады. 1830 жылдары алғаш рет жарық көрген пенни-дередулдарда Свини Тодд, Дик Турпин, Варни вампирі және Көктемді табанды Джек сияқты кейіпкерлер кездеседі. BBC пенни-дередулдарды «19 ғасырдағы британдық баспагерлік құбылысы» деп атады. 1850 жылдары пенни-фантастиканың жүзге жуық баспашысы болды, ал 1860 және 1870 жылдары аптасына миллионнан астам балалар мерзімді басылымдары сатылды. «Пенни-дередул» термині бастапқыда Виктория дәуірінің ортасында Ұлыбританияда таралған белгілі бір әдебиет түріне қатысты қолданылса, кейіннен арзан сенсациялық көркем әдебиеттерді, мысалы, әңгімелер жинағы мен кітапша «кітапханаларын» қамтыды. Пенни-дередулдар арзан ағаш қағазына басылып, жас жұмысшы жігіттерге арналған. Пенни-дередулдардың танымалдылығы 1890 жылдары бәсекелес әдебиеттің, әсіресе Альфред Хармсворт басып шығарған жарты пеннилік мерзімді басылымдардың пайда болуымен күйрегенімен, олардың әсері зор болды. Виктория дәуіріндегі Ұлыбританиядағы әлеуметтік өзгерістер сауаттылық деңгейінің артуына әкелді. Капитализм мен индустриализацияның дамуымен адамдар ойын-сауыққа көбірек ақша жұмсай бастады, бұл романның танымалдылығына ықпал етті. Баспа технологиясының жетілдірілуінің нәтижесінде Джозеф Аддисонның «The Spectator» және Ричард Стилдің «Tatler» сияқты газеттер пайда болды, ал Англия оқуды бос уақытты өткізудің ерекше бір түрі ретінде мойындады; бұл өз алдына жаңа индустрияға айналды. Басқа да маңызды өзгерістерге жолдардың, қозғалтқыштардың және теміржолдардың (алғашқы қоғамдық теміржол, Стоктон және Дарлингтон теміржолы 1825 жылы ашылды) құрылысы арқылы саяхаттау мүмкіндігінің артуы кірді. Бұл өзгерістер арзан әдебиетке сұраныс тудырып, оны кең ауқымда таратуға мүмкіндік берді. Алғашқы пеннилік бөлімдер 1836 жылы осы сұранысты қанағаттандыру үшін жарық көрді. 1830 мен 1850 жылдар аралығында пенни-фантастиканың 100-ге жуық баспашысы болды, сонымен қатар осы жанрды қабылдаған көптеген журналдар да болды. Бөлімдер жұмысшы табының оқырмандарына қолжетімді болды және Чарльз Диккенс сияқты авторлардың бөлімделген романдарынан гөрі әлдеқайда арзан болды, олардың әр бөлімі бір шиллингке [он екі пенниге] сатылды.
Penny dreadfuls were cheap popular serial literature produced during the 19th century in the United Kingdom. The pejorative term is roughly interchangeable with penny horrible, penny awful, and penny blood. The term typically referred to a story published in weekly parts of 8 to 16 pages, each costing one penny. The subject matter of these stories was typically sensational, focusing on the exploits of detectives, criminals, or supernatural entities. First published in the 1830s, penny dreadfuls featured characters such as Sweeney Todd, Dick Turpin, Varney the Vampire, and Spring heeled Jack. The BBC called penny dreadfuls "a 19th century British publishing phenomenon". By the 1850s, there were up to a hundred publishers of penny fiction, and in the 1860s and 1870s more than a million boys' periodicals were sold per week. While the term "penny dreadful" was originally used in reference to a specific type of literature circulating in mid Victorian Britain, it came to encompass a variety of publications that featured cheap sensational fiction, such as story papers and booklet "libraries". The penny dreadfuls were printed on cheap wood pulp paper and were aimed at young working class men. The popularity of penny dreadfuls was challenged in the 1890s by the rise of competing literature, especially the half penny periodicals published by Alfred Harmsworth. Victorian era Britain experienced social changes that resulted in increased literacy rates. With the rise of capitalism and industrialisation, people began to spend more money on entertainment, contributing to the popularisation of the novel. Improvements in printing resulted in newspapers such as Joseph Addison's The Spectator and Richard Steele's Tatler, and England's more fully recognizing the singular concept of reading as a form of leisure; it was, of itself, a new industry. Other significant changes included an increased capacity for travel via the invention of tracks, engines, and the corresponding railway distribution (the first public railway, Stockton and Darlington Railway, opened in 1825). These changes created both a market for cheap popular literature and the ability for it to be circulated on a large scale. The first penny serials were published in 1836 to meet this demand. Between 1830 and 1850 there were up to 100 publishers of penny fiction, in addition to many magazines which embraced the genre. The serials were priced to be affordable to working class readers and were considerably cheaper than the serialised novels of authors such as Charles Dickens, which cost a shilling [twelve pennies] per part.
Мақсаты
Бұл әңгімелер "Отранто қамалы" немесе "Монк" сияқты ежелгі готикалық триллерлердің қайта басылған немесе кейде қайта жазылған нұсқалары болды, сондай-ақ белгілі қылмыскерлер туралы жаңа әңгімелер де бар еді. 1836 жылы жарық көрген алғашқы пеннилік қорқынышты, ең танымал жол тонаушыларының өмірі, аяқ жақтаулары және т.б. деп аталды. "Лондонның құпиялары" (француздық сериал "Париждің құпияларынан" шабыттанды) және "Вампир Варни" (1845–47) да жарық көрді. Варни – бұл вампир сэр Фрэнсис Варни туралы әңгіме, ол қазіргі заманғы көрермендерге таныс вампир әдебиетіндегі көптеген троптарды енгізді – ол вампир үшін өткір тістер туралы айтқан алғашқы туынды болды. Жол тонаушылары танымал кейіпкерлер болды; "Қара Бесс немесе Жолдың рыцарі" Дик Турпиннің шын өмірдегі қиялға толы ерліктерін баяндайды, ол 254 эпизодқа созылды және 2000 беттен асты. Турпин 2207-ші бетке дейін атқыланды. Кейбір қорқынышты әңгімелер шын оқиғаға негізделген деп мәлімделді: "Жазғы секіргіш Джек" қазіргі заманда қалалық аңыз деп аталатын нәрсе. Оның алғашқы "көрінуі" 1837 жылы болды, және ол қорқынышты және үрейлі келбетімен, шайтандық сырт пішінімен, тырнақты қолымен және "қызыл от шарларына" ұқсайтын көздерімен сипатталды. Ол көбінесе Лондонда көрінді, бірақ басқа жерлерде де пайда болды және ондаған жылдар бойы қорқыныш пен қызығушылықтың көзі болды. "Жазғы секіргіш Джек" истериясының шыңында бірнеше әйел көк отты демімен тырнақты монстрдің шабуылына ұшырағанын хабарлады. Оның соңғы "көрінуі" 1904 жылы Ливерпульде болды. 1838 жылы Робин Гуд "Робин Гуд және Кішкентай Джон: немесе Шервуд орманының қуанышты адамдары" атты пеннилік қорқыныштылар сериясында пайда болды, бұл Робин Гуд әңгімелерінің жаппай таралуының басталуына себеп болды. Басқа сериалдар бұл кездегі танымал әдебиеттің жасырын плагиаттары болды. Мысалы, баспагер Эдвард Ллойд Чарльз Диккенстің "Оливер Твист" және "Николас Никльби" сияқты туындыларынан алынған көптеген сәтті пеннилік сериалдарды жариялады. Әр санының басындағы иллюстрация қорқыныштылардың тартымдылығының ажырамас бөлігі болды, көбінесе болашақ бөлімдерге қызығушылық тудыратын. Бір оқырман айтқандай: "Адамның от үстінде ілініп, жанып жатқан суретін көресің, ал кейбіреулер оның туралы барлығын білмесе, ақылынан айырылып кетеді". Бір баспагердің суретшілеріне айтқан сөзі: "Қанды көбірек – әлдеқайда көбірек!". Аптасына бір тиын төлей алмайтын жұмысшы табының балалары шығындарды бөлісетін клубтар құрып, жұқа кітапшаларды оқырмандар арасында таратушы еді. Басқа да кәсіпкер жастар бірнеше бөлімді жинап, достарына жалға беретін. 1866 жылы "Англия жігіттері" жаңа типтегі басылым ретінде ұсынылды, ол сегіз беттік журнал болды және сериалдық әңгімелермен қатар мақалалар мен қысқаша әңгімелерді де қамтыды. Көптеген бәсекелестер тез арада пайда болды, соның ішінде "Бос уақыт сағаты", "Бойз стандарты", "Ұлыбританияның жас адамдары" (қарқынды өмір сүрген "Англия жігіттерінің" серігі). Басқа типтегі көркем әдебиеттің бағасы мен сапасы бірдей болғандықтан, олар да пеннилік қорқыныштылардың жалпы анықтамасына кірді. 1860 жылдары пайда болған американдық романдар британдық аудитория үшін өңделіп, қайта жазылды. Бұл кітапшалар кітапша түрінде жарық көрді, мысалы, "Баланың бірінші сапалы қалта кітапханасы". Фрэнк Рид, Буффало Билл және Дедвуд Дик пеннилік қорқыныштылар аудиториясы үшін танымал болды. Бір сыншы айтқандай, "пеннилік қорқыныштылар" ықпалды болды, өйткені олар "қалыпты жастарға қол жетімді ең тартымды және арзан құлпыранды оқу түрі болды, 1890 жылдардың басында болашақ газет магнаты Альфред Хармсворттың бағаны төмендетуіне дейін". Шындығында, сериалдық романдар өте драмалық және сенсациялық болды, бірақ көбінесе зиянсыз. Егер бірдеңе болса, "пеннилік қорқыныштылар", әдеби таңдаулардың ең нұрлы немесе шабыттандырарлық болмаса да, индустриалды кезеңде жастардың сауаттылығының артуына әкелді. Алайда, осы сенсациялық әдебиеттің кең таралуы Виктория дәуірінің ортасында Ұлыбританияда қылмысқа деген үрейді күшейтті.
The stories were reprints, or sometimes rewrites, of the earliest Gothic thrillers such as The Castle of Otranto or The Monk, as well as new stories about famous criminals. The first ever penny blood, published in 1836, was called Lives of the Most Notorious Highwaymen, Footpads, &c. The story continued over 60 issues, each eight pages of tightly packed text with one half page illustration. The Mysteries of London (inspired by the French serial The Mysteries of Paris), and Varney the Vampire (1845–47). Varney is the tale of the vampire Sir Francis Varney and introduced many of the tropes present in vampire fiction recognizable to modern audiences—it was the first story to refer to sharpened teeth for a vampire. Highwaymen were popular heroes; Black Bess or the Knight of the Road, outlining the largely imaginary exploits of real life English highwayman Dick Turpin, continued for 254 episodes and was well over 2,000 pages long. Turpin was not executed until page 2,207. Some lurid stories purported to be based on fact: Spring Heeled Jack was what would now be called an urban myth. The first ‘sighting’ of him was in 1837, and he was described as having a terrifying and frightful appearance, with diabolical physiognomy, clawed hands and eyes that ‘resembled red balls of fire’. He was mainly sighted in London but popped up elsewhere and seems to have been a source of frightened fascination for several decades. At the height of Spring Heeled Jack hysteria, several women reported being attacked by a clawed monster of a man breathing blue flames. The last ‘sighting’ was in Liverpool in 1904. In 1838, Robin Hood featured in a series of penny dreadfuls titled Robin Hood and Little John: or, The Merry Men of Sherwood Forest, which sparked the beginning of the mass circulation of Robin Hood stories. Other serials were thinly disguised plagiarisms of popular contemporary literature. The publisher Edward Lloyd, for instance, published numerous hugely successful penny serials derived from the works of Charles Dickens, such as Oliver Twiss and Nickelas Nicklebery. The illustration which featured at the start of each issue was an integral part of the dreadfuls’ appeal, often acting as a teaser for future installments. As one reader said, "You see’s an engraving of a man hung up, burning over a fire, and some [would] go mad if they couldn’t learn all about him." One publisher’s rallying cry to his illustrators was "more blood – much more blood!" Working class boys who could not afford a penny each week often formed clubs that would share the cost, passing the flimsy booklets from reader to reader. Other enterprising youngsters would collect several consecutive parts then rent the volume out to friends. In 1866, Boys of England was introduced as a new type of publication, an eight page magazine that featured serial stories as well as articles and shorts of interest. Numerous competitors quickly followed, including Boys' Leisure Hour, Boys' Standard, Young Men of Great Britain (a short lived companion to Boys of England). As the price and quality of other types of fiction works were the same, these also fell under the general definition of penny dreadfuls. Appearing in the 1860s, American dime novels were edited and rewritten for a British audience. These appeared in booklet form, such as the Boy's First Rate Pocket Library. Frank Reade, Buffalo Bill, and Deadwood Dick were all popular with the penny dreadful audience. The penny dreadfuls were influential since they were, in the words of one commentator, "the most alluring and low priced form of escapist reading available to ordinary youth, until the advent in the early 1890s of future newspaper magnate Alfred Harmsworth's price cutting 'halfpenny dreadfuller'". In reality, the serial novels were overdramatic and sensational but generally harmless. If anything, the penny dreadfuls, although not the most enlightening or inspiring of literary selections, resulted in increasingly literate youth in the Industrial period. The wide circulation of this sensationalist literature, however, contributed to an ever greater fear of crime in mid Victorian Britain.
Құлдырау
Британдық балалар арасындағы пени-дерефулдардың танымалдылығы 1890 жылдары жаңа бәсекелестік әдебиеттердің пайда болуымен күйреп, сынауға ұшырады. Бұл сынауға бастама көтерген – Альфред Хармсворт баспасынан шыққан танымал мерзімді басылымдар еді. Бір жарым пенниге сатылған Хармсворттың журналдары арзан болды және, кемінде бастапқыда, бәсекелестерінен көбірек құрметке ие болды. Хармсворт пени-дерефулдардың зиянды ықпалына қарсы тұруды мақсат еткенін мәлімдеді. "The Half penny Marvel" журналының 1893 жылғы бірінші санындағы редакциялық мақаласында былай делінген:
The popularity of penny dreadfuls among British children was challenged in the 1890s by the rise of competing literature. Leading the challenge were popular periodicals published by Alfred Harmsworth. Priced at one half penny, Harmsworth's story papers were cheaper and, at least initially, were more respectable than the competition. Harmsworth claimed to be motivated by a wish to challenge the pernicious influence of penny dreadfuls. According to an editorial in the first number of The Half penny Marvel in 1893:
«Магистраттардың алдына күнделікті түрде ‘қорқынышты’ кітаптарды оқығаннан кейін, осындай басылымдардағы үлгілерге еліктеп, жұмыс берушілерін тонап, түскен ақшаға револьвер сатып алып, үйден қашып, арттағы көшелерде ‘жол тонаушылары’ болып орналасқан ұлдар келіп отырады. Осы және тағы да көптеген жамандықтардың жауапкері – ‘пени қорқынышты’. Ол келер ұрпақтың арасында ұрыларды көбейтіп, біздің түрмелерімізді толтыруға көмектеседі». "The Half penny Marvel" журналынан кейін, "The Union Jack" сияқты Хармсворттың басқа жарты пеннилік мерзімді басылымдары да жарық көрді. Бастапқыда бұл әңгімелер жоғары моральдық нұсқаулармен келді, олар нақты оқиғаларға негізделген деген хабар тарады, бірақ көп ұзамай бұл газеттер өздерімен бәсекелескен басылымдардағыдай материалдарды пайдалана бастады. 1896 жылдан бастап "Illustrated Chips" журналының мұқабасында "Weary Willie" және "Tired Tim" атты саяхатшылар туралы ұзаққа созылған комикстері жарияланды, оның оқырмандарының арасында жас Чарли Чаплин де болды. "Винни-Пух" авторы А.А. Милн бірде: «Хармсворт ‘ха-пенни қорқынышты’ жасау арқылы пени-дерефулдарды өлтірді» деген еді. Дегенмен, 20 ғасырдың басында Хармсворт/Amalgamated Press басылымдарының сапасы жақсара бастады. Бірінші дүниежүзілік соғысқа қарай, "Union Jack" сияқты газеттер Ұлыбритания нарығында үстемдік құрды. Пени-дерефулдарға қарсы Джордж Ньюнес 1896 жылы жарық көрген "The Penny Library of Famous Books" кітап сериясы да сынға түсті, ол оны пени-дерефулдардың зиянды әсерлеріне қарсы тұру мақсатындағы «пени-ләззаттар» деп сипаттады, сондай-ақ 1896 жылы W.T. Stead жарық көрген "Penny Popular Novels" сериясы да сынға түсті.
It is almost a daily occurrence with magistrates to have before them boys who, having read a number of 'dreadfuls', followed the examples set forth in such publications, robbed their employers, bought revolvers with the proceeds, and finished by running away from home, and installing themselves in the back streets as 'highwaymen'. This and many other evils the 'penny dreadful' is responsible for. It makes thieves of the coming generation, and so helps fill our gaols. The Half penny Marvel was soon followed by other Harmsworth half penny periodicals, such as The Union Jack. At first the stories were high minded moral tales, reportedly based on true experiences, but it was not long before these papers started using the same kind of material as the publications they competed against. From 1896, the cover of Illustrated Chips featured the long running comic strip of the tramps Weary Willie and Tired Tim, with a young Charlie Chaplin among its readers. A. A. Milne, the author of Winnie the Pooh, once said, "Harmsworth killed the penny dreadful by the simple process of producing the 'ha'penny dreadfuller'". The quality of the Harmsworth/Amalgamated Press papers began to improve throughout the early 20th century, however. By the time of the First World War, papers such as Union Jack dominated the market in the UK. The penny dreadfuls were also challenged by book series such as The Penny Library of Famous Books launched in 1896 by George Newnes which he characterized as "penny delightfuls" intended to counter the pernicious effects of the penny dreadfuls, and such as the Penny Popular Novels launched in 1896 by W. T. Stead.
Мұра
Пенни-дередуфулдардан шыққан екі танымал кейіпкер – Джек Харкауэй, ол 1871 жылы «Англияның жігіттері» басылымында таныстырылды, және Секстон Блейк, ол 1893 жылы «Half penny Marvel» журналында пайда болды. 1904 жылы «Union Jack» газеті «Секстон Блейктің жеке басылымы» болды, ол газет 1933 жылы жабылатынша барлық нөмірінде жарияланды. Барлығы Блейк шамамен 4000 оқиғада қатысты, тіпті 1970 жылдарға дейін. Харкауэй Америкада да танымал болды және оның көптеген ізбасарлары болды. Стивен Сондхаймның сәтті мюзиклінің және Тим Бертонның көркем фильмінің тақырыбы болған Сиуэни Тодд алғаш рет 1846-1847 жылдардағы «Жеміс тізімі: роман» атты Джеймс Малкольм Раймер мен Томас Пеккет Прест жазған пенни-дередуфулда пайда болды. Пенни-дередуфулдар 1870 жылдары пайда бола бастаған британдық комикстерге әсер етті. BBC оларды «19 ғасырдың британдық басылым құбылысы» деп сипаттап, «олардың өте тез тозуы (көрсеткіштердің төмен бағасы олардың өте жұқа қағазға басылғанын білдіреді) сол кездегі олардың үлкен танымалдығына қарамастан, қазіргі кезде сақталған мысалдарының сирек болуына себеп болды» деп қосты.
Two popular characters to come out of the penny dreadfuls were Jack Harkaway, introduced in the Boys of England in 1871, and Sexton Blake, who began in the Half penny Marvel in 1893. In 1904, the Union Jack became "Sexton Blake's own paper", and he appeared in every issue thereafter, up until the paper's demise in 1933. In total, Blake appeared in roughly 4,000 adventures, right up into the 1970s. Harkaway was also popular in America and had many imitators. The fictional Sweeney Todd, the subject of both a successful musical by Stephen Sondheim and a feature film by Tim Burton, first appeared in an 1846/1847 penny dreadful titled The String of Pearls: A Romance by James Malcolm Rymer and Thomas Peckett Prest. The penny dreadfuls inspired the British comics that began to emerge in the 1870s. Describing penny dreadfuls as "a 19th century British publishing phenomenon", the BBC adds, their "very disposability (the booklets’ bargain cover price meant they were printed on exceptionally flimsy paper) has made surviving examples a rarity, despite their immense popularity at the time."