Кіріспе

Париждің шетіндегі саябақ, Франция. Париждегі саябақ.

Булон орманы (bwɑ d(ə) bulɔɲ, "Булон орманы") – Булон-Биланкур және Нёйи-сюр-Сен қалаларының жанындағы Париждің 16-шы округінің батыс жартысында орналасқан үлкен қоғамдық саябақ. 1852 жылы император Наполеон III бұл жерді Париж қаласына қоғамдық саябаққа айналдыру үшін тапсырған. Бұл Париждегі екінші үлкен саябақ, ол қаланың шығысындағы Венсен орманынан сәл кіші. Оның ауданы 845 гектарды құрайды, бұл Нью-Йорктегі Орталық саябақтың ауданынан екі жарым есе үлкен, Дублиндегі Феникс паркінен сәл үлкен және Лондондағы Ричмонд паркінен сәл кіші. Булон орманының ішінде бірнеше көлдері мен шарлағы бар ағылшын ландшафты бағы, Багатель сарайы мен Пре-Кателан сияқты екі кішкентай ботаникалық және ландшафты бақтар, Акклиматизация бағындағы жануарлар бағы мен ойын-сауық паркі, экология мен гуманизмге арналған GoodPlanet Foundation’s Domaine de Longchamp, жүз мыңнан астам өсімдік сақталатын Отейльдің жылыжайлары, жылқы жарысы үшін Лонгшамп және Отейль ипподромы, жыл сайын Франция ашық теннис турнирі өткізілетін Ролан Гаррос стадионы, Луи Виттон қорының өнер мұражайы және мәдени орталығы, сондай-ақ басқа да көңіл көтеру орындары бар.

Аңшылық қорық, патша сарайлары және тарихи әуе шарымен ұшу

Бой де Булонь – Руврэ ескі емен орманының қалдығы, оған Монморенси, Сен-Жермен-ан-Лай, Шавиль және Медонның қазіргі ормандары кірген. Дагоберт I орман ішінде аю, бұғы және басқа да жануарларға аң аулаған. Оның немересі II Хильдерик орманды Сен-Дени аббаттығының монахтарына сыйлады, олар онда бірнеше монахтар қауымын құрды. Филипп II Август (1180–1223) корольдік аң аулау қорығын құру үшін орманның басты бөлігін монахтардан сатып алды. 1256 жылы, Сен-Луидің қарындасы Изабелла де Франс қазіргі ипподром орнында Лоншамп аббаттығын құрды. Бой өзінің қазіргі атын Франция королі Филипп IV (1268–1314) бұйрығымен орманға салынған Notre Dame de Boulogne la Petite капелласынан алды. 1308 жылы Филипп Франция жағалауындағы Булонь-сюр-Мерге, кереметтер жасайтыны айтылған Мәриямның мүсінін көру үшін саяхат жасады. Ол, Парижден алыс емес орман ішіндегі ауылға мүсіннің көшірмесі бар шіркеу салып, саяхатшыларды тартуды шешті. Капелла Филипп қайтыс болғаннан кейін, 1319 және 1330 жылдар аралығында, қазіргі Булонь-Бийанкурда салынды. Жүз жылдық соғыс кезінде орман қарақшыларға пана болды, кейде шайқас алаңына айналды. 1416–17 жылдары Бургундия герцогы Жан Бесстрашныйдың әскері Парижді басып алу науқанында орманның бір бөлігін өртеп жіберді. Людовик XI тұсында ағаштар қайта отырғызылды және орман арқылы екі жол салынды. 1526 жылы Франция королі Франциск I қазіргі Нойиде орман ішінде корольдік резиденция – Мадрид сарайын салдырып, оны аң аулау мен тойлар үшін пайдаланды. Сарай өзінің атын Мадридтегі ұқсас сарайдан алды, онда Франциск бірнеше ай тұтқын болып отырған. Сарай кейінгі монархтар тарапынан сирек пайдаланылды, XVIII ғасырда қирады және Франция революциясынан кейін бұзылды. Корольдік мәртебесіне қарамастан, орман саяхатшылар үшін қауіпті болды; ғалым және саяхатшы Пьер Белон 1564 жылы Бой де Булоньде қарақшылардың қолынан қаза болды. Генрих II және Генрих III билік еткен кезде орман сегіз қақпасы бар қабырғамен қоршалды. Генрих IV жергілікті жібек өнеркәсібін дамыту үшін 15 000 шөптесін ағашын отырғызды. Генрих Маргарита де Валуамен некесін жойғаннан кейін, ол орман шетіндегі Ла Муэтт сарайына көшіп кетті. XVIII ғасырдың басында бай және беделді әйелдер жиі Лоншамп аббаттығының монастырына барып демалатын, ол қазіргі ипподром орнында орналасқан. Сол кезеңнің әйгілі опера әншісі Мадмуазель Ле Мор 1727 жылы зейнеткерлікке шықты, бірақ тіпті қасиетті аптада да аббаттықта концерттер беруді жалғастырды. Бұл концерттер көп көрерменді тартты және Париж архиепископын ашуландырып, аббаттықты жұртшылыққа жапты. 1814 жылы Наполеон Бонапарт жеңілгеннен кейін, британдық және орыс әскерлерінің 40 000 сарбазы орманға орналасты. Мыңдаған ағаштар паналас жасау және отын үшін кесілді. 1815 жылдан бастап Француз екінші республикасына дейін Бой көбінесе бос болды, ағылшындар мен орыстар орналасқан қараңғы қираған шалғындар мен ағаш түбірлері және тұншықтырған тоңған сулар.

Дизайн

Боу де Булонь – Наполеон III-нің идеясы, ол 1852 жылы төңкеріс жасап, өзін Франция Республикасының президентінен Франция императорына көтерілгеннен кейін көп ұзамай туындады. Наполеон III император болған кезде Парижде бар болғаны төрт қоғамдық саябақ болды: Туилери бақтары, Люксембург бақшасы, Пале-Рояль және Жарден-де-Планте, барлығы қала орталығында орналасқан. Қаланың қарқынды өсіп келе жатқан шығыс және батыс бөліктерінде мұндай саябақтар жоқ еді. Лондонға жер аударылған кезінде ол Хайд-паркті, оның көлдері мен ағындары мен барлық әлеуметтік топтардың лондондықтары арасындағы танымалдылығына қатты әсерленді. Сондықтан ол қаланың шығыс және батыс шеттерінде бай және қарапайым адамдардың барлығының демалуына арналған екі үлкен саябақ салуды шешті. Бұл саябақтар Наполеон III және оның Сена префекті барон Жорж Эжен Осман жасаған Парижді қайта құру жоспарының маңызды бөлігі болды. Османның жоспары жаңа бульварлар салу арқылы қалалық қозғалысты жақсартуды, жаңа су тарату және кәріз жүйелерін салу арқылы қаланың денсаулығын нығайтуды, сондай-ақ Париждің өсіп келе жатқан халқы үшін жасыл кеңістіктер мен демалыс орындарын құруды көздеді. 1852 жылы Наполеон Боу де Булонь және Боу де Винсенс жерлерін сыйға берді, бұл жерлер ресми түрде оның меншігінде болды. Лоншамп жазығындағы, Мадрид сарайының, Багатель сарайының және олардың бақтарындағы қосымша жерлер сатып алынып, жоспарланған саябаққа қосылды, осылайша ол Сенаға дейін созылуы мүмкін болды. Құрылыс мемлекеттік бюджеттен қаржыландырылды, сондай-ақ Нёйидегі Боудің солтүстік жағындағы құрылыс учаскелерін сатудан түскен қаражатпен толықтырылды. Наполеон III жаңа саябақтарды жоспарлауға жеке қатысты. Ол Боу де Булоньде Лондонның Хайд-паркі сияқты ағын мен көлдер болуын қатыстырды. "Бұл жерде Хайд-парктегідей ағын болуы керек", - деді ол Боу арқылы жүріп, "осы шөл серуендеуге өмір сыйлау үшін". Боу де Булоньдің алғашқы жоспарын архитектор Жак Итторф жасады, ол король Луи-Филипп тұсында Конкорд алаңын жобалаған, ал ландшафт архитектор Луи Сюльпис Варе, ол бірнеше танымал сарайларда француз бақшаларын жасаған. Олардың жоспарында саябақты кесіп өтетін ұзын, түзу аллеялар және императордың сұрауы бойынша Хайд-парктегі Серпентинге ұқсас көлдер мен ұзын ағын болған. Варе тапсырманы орындауға қабілетсіз болды. Ол ағынның басталуы мен соңы арасындағы биіктік айырмасын ескермеді; егер оның жоспары орындалса, ағынның жоғарғы бөлігі бос, ал төменгі бөлігі суға толып кетер еді. Осман жартылай аяқталған ағынды көргенде, мәселені бірден байқап, биіктікті өлшеді. Ол бақытсыз Варе мен Итторфты жұмыстан босатып, шешімді өзі жасады: жоғарғы және төменгі көлдер, бөгет ретінде қызмет ететін көтерілген жолмен бөлінеді және судың көлдер арасында ағып өтуіне мүмкіндік беретін каскад. Осы дизайн бүгінгі күнге дейін сақталған. 1853 жылы Осман Бордодағы бұрынғы тапсырмасында бірге жұмыс істеген көпiрлер мен автомобиль жолдары корпусының тәжірибелі инженері Жан Шарль Адольф Альфанды жалдап, оны Париждегі барлық саябақтарға жауапты жаңа бөлімнің басшысы етіп тағайындады. Альфанға Боу де Булонь үшін жаңа жоспар жасау тапсырылды. Альфанның жоспары Итторф-Варе жоспарынан түбегейлі өзгеше болды. Онда әлі де екі ұзын, түзу бульвар – Рейн Маргарита аллеясы және Лоншамп проспекты болды, бірақ барлық басқа жолдар мен аллеялар қисық және бұрылысты болды. Боу де Булоньнің жазық жері көлдер, төбелер, аралдар, бұталар, көгалдар және шөптесін беткейлермен толқындармен бой көтеретін ландшафтқа айналдырылуы керек еді, табиғатты көшірмеу, оның идеализацияланған нұсқасын жасау керек еді. Ол Париждің басқа қалалық саябақтарының, содан кейін әлемдегі қалалық саябақтардың прототипіне айналды.

Құрылыс

Парк құрылысы бес жылға созылған зор инженерлік жоба болды. Жоғарғы және төменгі көлдер қазылып, шөбінен жиналған топырақ аралдар мен төбелерге үйілді. Фонтенблодан тастар әкелініп, бетонмен біріктіріліп, каскад пен жасанды үңгір салынды. Сенадан су тасымалдауға арналған сорғылар көлдерді толтыруға және паркті суаруға жеткіліксіз болды, сондықтан Оурк өзенінің суын Монсодан Боадағы жоғарғы көлге жеткізу үшін жаңа канал қазылды, бірақ оның да қуаты жетпеді. Соңында Пасси жазығында 586 метр тереңдікте артезиандық құдық салынып, ол тәулігіне 20 000 текше метр су бере алатын болды. Бұл құдық 1861 жылы пайдалануға берілді. Суды парктің барлық жеріне таратып, газон мен бақтарды суару қажет болды, ал дәстүрлі, атпен тартылған, үлкен су шамы бар вагон жүйесі жеткіліксіз еді. 66 шақырымдық құбырлар жүйесі төселді, әр 30-40 метр сайын бір кран орнатылды, барлығы 1600 кран болды. Альфанд парктің көрікті жерлерін байланыстыратын жолдар, жолдар мен тақыр жолдар желісін салуға да кірісті. Ескі парктегі екі ұзын, түзу жол сақталды, ал оның жұмысшылары таспен төселген тағы 58 шақырымдық жолдар, аттарға арналған 12 шақырым құмды жолдар және жаяу жүргіншілерге арналған 25 шақырым топырақты жолдар салды. Луи Наполеонның Лондондағы жер аударылуы мен Хайд-паркті еске түсіруі нәтижесінде барлық жаңа жолдар мен жолдар иілісті және бұрылысты болды. Парктің оңтүстік жағында, Лонгшамп жазығында, Дэвиуд Лонгшамп аббаттығының қираған қалдығы болған, бұрынғы жел диірменін қалпына келтірді және Париждің Жокей клубымен бірлесіп, 1857 жылы ашылған Лонгшамп ипподромының трибуналарын салдырды. Салон қақпасы мен Нёйи арасындағы парктің солтүстік жағында 20 гектар жері Société Imperiale zoologique d'Acclimatation-ға шағын зообақ пен ботаникалық бақ құру үшін берілді, онда сирек құстардың вольері мен әлемнің түкпір-түкпірінен әкелінген экзотикалық өсімдіктер мен жануарлар өсірілді. 1855 жылдың наурыз айында парктің ортасындағы Пре Кателан деп аталатын аймақ бақ пен ойын-сауық паркі үшін жеке кәсіпкерге жалға берілді. Ол парктің жолдары мен жолдарына қажетті қиыршық тас пен құм қазылған карьердің орнында салынды. Оның құрамына ағаштармен қоршалған үлкен дөңгелек алаң, үңгірлер, тастар, жолдар және гүлзарлар кірді. Дэвиуд буфет, қуыршақ театры, фотосурет павильоны, атқоралар, сүт фермасы және басқа да құрылыстарды жобалады. Ең ерекше нәрсе – ағаштар мен гүлдердің арасында орналасқан ашық аспандағы Театр де Флёр болды. Кейін мұз айдыны мен оқ ату алаңы қосылды. Пре Кателан концерттер мен билерге танымал болды, бірақ ол үнемі қаржылық қиындықтарға тап болып, ақырында банкротқа ұшырады. Гүл театры 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін жұмыс істеді.

19 және 20 ғасырларда

Алфандтың Хаусман, Барриле Дешамп және Дэвиуд жинаған бақ құрылыс тобы Боа де Винсенн, Монсоу паркі, Монсурис паркі және Буттс-Шомон паркін, Боа де Булоньде дамытқан тәжірибесі мен эстетикасын пайдалана отырып салған. Олар сондай-ақ Люксембург бақтарын және Елисей далаларының бақтарын қайта жаңартып, Париждің орталығында кішкентай алаңдар мен саябақтар жасады, Хаусман құрған жаңа бульварлар бойында мыңдаған ағаштар отырғызды. Наполеон III-нің 17 жылдық билігі кезінде олар 600 000-нан астам ағаш отырғызып, Парижде 1835 гектардан астам жасыл кеңістік құрды, бұл Францияның барлық бұрынғы және кейінгі билеушілерінен көп. 1867 жылы «Бейдекер» анықтамалығында бұл орын «бұрын аңға толы орман, дуэльшілер мен өзіне қол жұмсаушылардың жиналатын жері, қарақшылардың тығырығы болған, ал қазір – ғажайып саябақ» деп сипатталған. Наполеон III-нің құлауына және Париждің ұзақ қоршауына себеп болған Франко-пруссия соғысы (1870–71) кезінде парк неміс артиллериясының бомбалауынан зардап шекті, Гранд Каскадтағы мейрамхана ауруханаға айналды, ал парктегі көптеген жануарлар мен құстар аш қалған халық жеп қойды. Бірақ, кейінгі жылдары парк тез жаңарып, барлық санаттағы париждіктердің танымал кездесу орны мен серуендеу жолына айналды. Көшелер арбаларға, кареталарға, аттыларға, кейін велосипедшілерге, содан соң автомобильдерге толы болды. Отбасылар пикникке шығып, орман мен газонды толтырды, париждіктер көлде қайық жүрді, ал жоғары топтағы азаматтар кафелерде демалды. Павильон де ла Гранд Каскадтағы мейрамхана париждіктердің үйлену тойларын өткізуге танымал орынға айналды. Қыста көлдер мұзға айналып, коньки тебушілерге толы болды. Париждегілердің Боадағы әрекеттері, әсіресе көлдер маңындағы ұзақ серуендері, 19-шы ғасырдың екінші жартысы мен 20-шы ғасырдың басында француз әдебиеті мен өнерінде жиі бейнеленді. Эмиль Золаның «Нана» және Густав Флобердің «Сентименталды білім» романдарының кейлесі сахналары осы паркте өрбітеді. Парктегі өмір Эдуард Мане, Пьер Огюст Ренуар, Винсент ван Гог және Мэри Кассат сияқты көптеген суретшілердің туындыларының тақырыбы болды. 1860 жылы Наполеон парктің солтүстік жағында 20 гектарлық жеке концессия – Jardin d'Acclimatation ашты, онда зообақ, ботаникалық бақ және ойын-сауық паркі орналасқан. 1877–1912 жылдар аралығында ол «этнологиялық бақ» деп аталатын орынға айналды, онда алыс елдердің тұрғындары өздерінің туған жерлерінен келген ауылдардың макеттерінде апталар бойы көрсетілді. Олар негізінен Сахарадан оңтүстік Африка, Солтүстік Африка немесе Оңтүстік Америка үнділері болды, көбінесе Африка мен Оңтүстік Америкадағы француз колонияларынан келді, бірақ Лапландияның тумасы мен Ресейден келген казактар да болды. Бұл көрмелер өте танымал болды және Парижде ғана емес, Германияда, Англияда және АҚШ-тағы Чикаго көрмесінде де өтті, бірақ сол кезде де және кейіннен «адамдар зообағы» сияқты сынға ұшырады. 19-шы ғасырдың соңғы тоқсанында паркте осындай 22 көрме ұйымдастырылды. 20-шы ғасырда тағы ондай көрмелер өткізілді, соңғысы 1931 жылы өтті. 1905 жылы архитектор Гийом Тронше Пре-Кателан жерінде классикалық стильдегі жаңа мейрамхана салдырды. Гранд Каскадтағы кафе сияқты, ол да француз жоғары қоғамының сүйікті орынына айналды. 1900 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында осы жерде крокет және арқан тартыс жарыстары өтті. 1924 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында Аутейл ипподромында ат спорты жарыстары өтті. Боа де Булонь 1919 жылы Парижде өткен Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Достас мемлекеттер арасындағы ойындарға қатысқан барлық ескек командаларын қабылдады. Боа де Булонь 1929 жылы Париж қаласына ресми түрде қосылып, 16-шы округке енді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін көп ұзамай парк қайтадан жандана бастады. 1945 жылы соғыстан кейінгі алғашқы автожарыс – Париж кубогы өткізілді. 1953 жылы британдық «Les Amis de la France» тобы Пре-Кателандағы ескі гүл театрының орнында Шекспир бағын құрды.

Қоғамдық саябақ

Демалыс күндері Боа де Булоньде велосипед тебу, жүгіру, қайықпен жүзу, атпен және понимен серуендеу, сондай-ақ радиобасқарылатын жылдам қайықтармен ойнау сияқты көптеген мүмкіндіктер бар. Парктің көп бөлігінде пикник жасауға рұқсат беріледі, бірақ шашлык пісіруге рұқсат жоқ. Боа де Булоньде Булонь жарысы және Булонь жартылай марафоны сияқты бірнеше жарыстар ұйымдастырылады. Париж марафонының соңғы бөлігі құрылғаннан бері Булон орманынан өтіп, Булон орманында аяқталады. Булон орманы Парижде жүгіру үшін маңызды орын болып табылады. Бойс шілде айында үш күндік фестиваль өткізеді, онда 50-ден астам топ пен әншілер өнер көрсетеді, көбінесе түнде кемпінгте қалатын студенттер қатысады. Францияда проституция заңсыз болғанымен, Булон орманының кейбір бөліктері түнде проституциямен айналысатын адамдардың жиналатын орыны болып табылады, олар көбінесе жол жиегінде тұрақтап қойған фургон ішінде жұмыс істейді. Француз үкіметінің осы бизнесті парктен жоюға жасаған әрекеттеріне қарамастан, бұл практика әлі де жалғасуда. Боа де Булоньде көптеген қызыл қоянбарлар мекендейді. Олар Франция заңдарымен қорғалады және қоянбарлардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін парк ішінде иттердің бауырынан ұстау талап етіледі.

Көлдер мен өзендер

Боа-де-Булон паркінде екі жасанды көл және сегіз жасанды тоған бар, олар үш жасанды арнамен байланысты. Олар Өрк өзенінен тартылған каналдан және Пассидегі артезиандық құдықтардан су алады. Су 1852 жылы салынған және Отейль ипподромының жанында орналасқан Жоғарғы көлге (Lac Supérieur) келіп толады, содан гравитация күшімен Ұлы Сағалауға (Grand Cascade) және одан Төменгі көлге (Lac Inférieur) ағып түседі. 1853 жылы салынған Төменгі көл (Lac Inférieur) – парктегі ең үлкен көл, ол Мюттедің кең көгалдарының жанында орналасқан. Бұл аймақ жүгірушілердің арасында өте танымал, ал Төменгі көлде 15 ақпаннан қазан айының соңына дейін қайықтарды жалға алуға болады. Көлде көптеген аққу мен үйректер мекендейді. Көлдегі аралға қайықпен барып, паркті салған Наполеон III-тің қаланың жалғыз ескерткішін көруге болады; аралдың соңында орналасқан шағын ағаштан жасалған киоск – Император киоскі деп аталады. Ұлы Сағалау (Grand Cascade) 1856 жылы Фонтенблодан әкелінген төрт мың кубометр тас және екі мың кубометр цементтен салынған. Көркемдік сағалаудан басқа, онда бірінің үстіне бірі орналасқан екі жасанды үңгір бар, оларды аралап көруге болады. Этанг-де-Резервуар суды Ұлы Сағалауға құю алдында сақтайды. Руссо-де-Лоншамп (1855) – парктегі ең ірі жасанды арна. Ол Пре-Кателан арқылы, Рейн Маргарита аллеясының астынан өтіп, содан кейін парктегі ең көне табиғи тоғандардың бірі – Маре-де-Бишқа, одан Этанг-де-Резервуарға және Ұлы Сағалауға құяды. Сен-Жам тоғаны (Mare de Saint James) Акклиматизация бағының жанында орналасқан және бұрын құм мен қиыршық тас карьері болған. Онда құстар мен ұсақ жануарларға пана болатын екі арал бар.

Бау-бақшалар

Боа де Булоньде бірнеше бөлек ботаникалық және гүлдік бақтар, сондай-ақ ойын-сауық бақтары бар. Багатель қасапаты. Француз төңкерісінен кейін Багателдің шағын шатосы мен ағылшын пейзаждық бағы Бурбон отбасына қайтарылды. Олар 1835 жылы оны ағылшын дворяны, Гертфордтың 3-маркизі Фрэнсис Сеймур Конвейге сатты. 1905 жылға дейін ол Боа де Булоньден бөлек және одан тыс жерде болды, содан кейін Париж қаласы сатып алып, саябаққа қосты. Бақты кеңейтіп, қайта жобалаған Жан-Клод Николя Форестие, Париж парктерінің жаңа басқарушысы, Альфанның шәкірті. Ол ескі бақтың көптеген элементтерін сақтап, ботаникалық бақтың бөлімдерін қосты, соның ішінде ирис бағын және Клод Моне суреттерінде танымал болған Nymphaeaceae, яғни су лилиялары үшін тоғанды салды. Ол сондай-ақ Багателдің ең танымал нысандарының бірі – роза гүлбақшасын жасады. Бүгінде гүлбақшада тоғыз мыңнан астам өсімдік өседі және ол әр маусымда өткізілетін Concours international de roses nouvelles de Bagatelle халықаралық жаңа розалар конкурсының өтетін орны болып табылады, бұл әлемдегі жаңа розалардың маңызды байқауының бірі. 1983 жылдан бері Шопен фестивалі Парижде роза гүлбақшасының жанындағы Оранжереяда өтіп келеді. Бақта мүсіндер мен өнер көрмелері тұрақты түрде ұйымдастырылады. 1860 жылы зообақ және ойын-сауық бақшасы ретінде ашылған Акклиматция бақшасы әлі де балалар ойын-сауық паркінің дәстүрлі ерекшеліктеріне ие, олардың ішінде садақ ату алаңы, шағын пойыз, понимен серуендеу және Гвиньол қуыршақ театры бар, бірақ соңғы он жылда оның тақырыбы бірнеше рет өзгерді. Балаларға арналған ғылым мұражайы Exploradome 1999 жылы ашылды. Қазір оған азиялық стильдегі бөлім, шайхана, лакталған көпір және корей бағы да кіреді. 2014 жылдың қазан айында сәулетші Фрэнк Гери жобалаған ғимаратта Луи Виттон қоры ашылды. Jardin des Serres d'Auteuil – саябақтың оңтүстік бөлігіндегі жылыжайлардың үлкен кешені. Олар 1761 жылы король Людовик XV құрған ботаникалық бақтың орнында орналасқан. Қазіргі жылыжайлар 1895-98 жылдары салынды және қазір шамамен жүз мың өсімдікке қонақжай жасайды. 1998 жылы жылыжайлар ресми түрде Париждегі Ботаникалық бақтың бөлігіне айналды, оған Боа де Булоньдегі Багатель, Париж гүлдер паркі және Винсен орманындағы Брейль мектебінің арборетумі кіреді. Пре Кателан өзінің алғашқы күндерінен қалған бірнеше іздерді сақтап қалған: 1782 жылы отырғызылған әсем мыс бук; 1872 жылы отырғызылған алып секвойя ағашы; Габриэль Давиуд салған ескі буфет; 1905 жылы Гийом Тронше салған үлкен мейрамхана; және 1953 жылы ескі гүл театрының орнында құрылған Шекспир бағы. Бес түрлі табиғи ортада Шекспир пьесаларында аталған барлық ағаштар, бұталар мен гүлдер өседі.

Спорт

1857 жылы ашылған Лонгшамп ипподромы ескі Лонгшамп аббаттығының орнында салынған. Аббаттықтан қалған жалғыз ғимарат – қайта жаңартылған жел тегершігі ипподром аумағында орналасқан. Лонгшамп ипподромындағы жыл сайынғы маңызды жарыс – әр қазанда өткізілетін Prix de l'Arc de Triomphe. 33 гектар жерді алып жатқан Отейл ипподромы 1873 жылы ашылды. Ол тек тік жол жарыстары үшін пайдаланылады. Ролан Гаррос стадионы – маусым айының басында жыл сайынғы French Open турниріне төңкеріліс беретін теннис кешені. Ол 1928 жылы Дэвис кубогының алғашқы турнирі үшін ашылды және Жерорта теңізі арқылы бірінші болып жеке ұшқан француз авиаторы Роланд Гарросқа арналған. 8,5 гектар аумақты алып жатқан кешенде 20 корт бар. Атақты қызыл саз корттар шындығында ақ әктастан жасалған, үстіне бірнеше миллиметр қызыл кірпіш ұнтағы себілген. Парк ішінде апта сайын 5 км Parkrun жарысы өтеді.

Демалыс

Боа де Булоньде жеті гектар аумақты алып жатқан «Camping Indigo Paris» кемпингі бар, онда бес жүз он орын («орналасу орындары») шатыр, тіркеме және автокөлік үйлерімен келетін саяхатшыларға арналған. Орынды алдын ала онлайн режимінде брондауға болады. Алдын ала брондау арқылы жылжымалы үйлерді жалдауға да болады.