Ноотка аймағы келісімдері: 1790-1794 ж. Испания-Британдия арасындағы Солтүстік Америкадағы талаптарды реттеу. ТМД елдері мойындамаған келісімдер туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1790–1794 жылдар аралығындағы испандық-британдық келісімдер Солтүстік Американың солтүстік-батысындағы үстіртен жапсарлас талаптарды реттеуге бағытталған.
1790–1794 Spanish–British agreements to settle overlapping claims in northwestern America
Нотка саундтық келісімдер – 1790 жылдары Испания Корольдігі мен Ұлыбритания Корольдігі арасында қол қойылған үш келісімнің жиынтығы. Бұл келісімдер екі елдің арасында Солтүстік Американың Тынық мұхитының солтүстік-батыс жағалауының бөліктеріне қатысты таластар туындауынан соғыстың алдын алуға мүмкіндік берді.
The Nootka Sound Conventions were a series of three agreements between the Kingdom of Spain and the Kingdom of Great Britain, signed in the 1790s, which averted a war between the two countries over overlapping claims to portions of the Pacific Northwest coast of North America.
Испанияның талаптары
Испанияның бұл талаптары шамамен 300 жыл бұрын, 1493 жылғы папаның бұйрығымен және одан кейін жасалған Тордесильяс шартымен басталады. Бұл құжат Португалиядан өзге Испанияның құқықтарын анықтап, шекараларын белгіледі. Басқа мемлекеттерге қатысты бұл келісім заңды күшіне енбеді (res inter alios acta). Испания оны ең кең мағынасында түсіндіріп, оларға толық егемендік береді деп санады. Басқа еуропалық державалар Inter caetera-ны мойындамады, тіпті Испания мен Португалия да оған тек қана пайдалы және ыңғайлы жағдайларда ғана бағынды. Ұлыбританияның бұл аймаққа деген талаптары 1579 жылы сэр Фрэнсис Дрейктің саяхатына, сондай-ақ 1778 жылы капитан Джеймс Куктың бұрын ашқан құқығына негізделген. Дегенмен, испандықтар 1774 жылы Хуан Перес, ал 1775 жылы Бруно де Хекета мен Бодега и Квадра басшылығымен бұл аймақты зерттеп, иелік етуді талап еткен.
The claims of Spain dated back nearly 300 years to the papal bull of 1493 that, along with the following Treaty of Tordesillas, defined and delineated a zone of Spanish rights exclusive of Portugal. In relation to other states the agreement was legally ineffective (res inter alios acta). Spain interpreted it in the widest possible sense, deducing that it gave them full sovereignty. Other European powers did not recognize the Inter caetera, and even Spain and Portugal only adhered to it when it was useful and convenient. Britain's claims to the region were dated back to the voyage of Sir Francis Drake in 1579, and also by right of prior discovery by Captain James Cook in 1778, although the Spanish had explored and claimed the region in 1774, under Juan Pérez, and in 1775, under Bruno de Heceta and Bodega y Quadra.
Даулы егемендік
Нотка бұғазы дауы 1789 жылы Испания Хосе Мартинесті Нотка бұғазын басып алуға және Испанияның эксклюзивті егемендігін орнатуға жіберген кезде басталды. 1789 жылдың жазында бірнеше тері сауда кемелері, британдық және американдық, Ноткаға келді. Британдық "Аргонавт" кемесінің капитаны Джеймс Колнетт пен Мартинес арасында егемендік мәселесі бойынша жанжал туды. Жаздың соңына қарай Мартинес Колнетті тұтқындады, бірнеше британдық кемені тартып алды және олардың экипаждарын тұтқындады. Колнет Нотка бұғазына өзінің іскер серіктесі Джон Мирстің бұрын сатып алған жеріне тұрақты сауда бекеті мен колония салу ниетімен келген. Жаздың соңында Мартинес Нотканы тастап, тартып алынған кемелерді және тұтқындарды Жаңа Испанияның Сан-Блас қаласына апарды. Осы оқиғалар туралы жаңалықтар Испания мен Ұлыбритания арасындағы Нотка дағдарысы деп белгілі болған қақтығысты тудырды, бұл соғысқа жақын әкелді.
The Nootka Sound dispute began in 1789 when Spain sent José Martínez to occupy Nootka Sound and establish exclusive Spanish sovereignty. During the summer of 1789 a number of fur trading vessels, British and American, arrived at Nootka. A conflict over sovereignty arose between the captain of the British Argonaut, James Colnett, and Martínez. By the end of the summer Martínez had arrested Colnett, seized several British ships, and arrested their crews. Colnett had come to Nootka Sound intending to build a permanent trading post and colony on land previously acquired by his business associate John Meares. At the end of the summer Martínez abandoned Nootka and took the captured ships and prisoners to San Blas, New Spain. The news about these events triggered a confrontation between Spain and Britain known as the Nootka Crisis, which nearly led to war.
Нотка конвенциялары
1790 жылдардағы Джордж Ванкувер мен оның испандық әріптесі Хуан Франсиско де ла Бодега и Квадра жасаған Нутка келісімдері даудың соғысқа дейін жете беруіне кедері келтірді. Бірінші келісім 1790 жылғы 28 қазанда қол қойылды және мақсатты түрде бұлыңғыр болды. Оның кіріспесінде «екі тараптың құқықтары мен талаптарына қатысты барлық өткенге қарайғы талқылауларды ескермеу» туралы мәлімдеме жазылған. Оның бірінші бабында Мартинес басып алған Нутка шығанағындағы барлық «ғимараттар мен жерлер» Ұлыбританияға қайтарылатыны айтылған. Осы мақсатта Ванкувер мен Бодега и Квадра 1792 жылы Нутка шығанағына жіберілді. Алайда, ешқандай ғимарат тәркіленбеген, ал Бодега 1789 жылы жергілікті бас Макинна, сондай-ақ американдық саудагерлер Роберт Грей мен Джозеф Инграхам куәлік еткендей, британдықтар ешқандай жерді иеленбегенін айтты. Ванкувер Бодеганың түрлі қарсы ұсыныстарын қабылдауға келмеді және барлық мәселе британдық және испан үкіметтеріне қайтарылды.
The Nootka Conventions of the 1790s, carried out in part by George Vancouver and his Spanish counterpart Juan Francisco de la Bodega y Quadra, prevented the dispute from escalating to war. The first Convention was signed on October 28, 1790. and was purposefully vague. Its preamble contained the statement, "setting aside all retrospective discussions of the rights and pretensions of the two parties". Its first article said that all "the buildings and tracts of land" at Nootka Sound that had been seized by Martínez would be restored to Britain. For this purpose Vancouver and Bodega y Quadra were sent to Nootka Sound in 1792. However, no buildings had been seized and Bodega said no land had been acquired by the British, as attested by the indigenous chief Maquinna as well as the American traders Robert Gray and Joseph Ingraham, who were present in 1789. Vancouver was unwilling to accept Bodega's various counter offers and the whole matter was sent back to the British and Spanish governments.
Бірінші Нотка конвенциясы
Бірінші Нотка конвенциясы Ұлыбритания мен Аргентина арасындағы Фолкленд аралдарының даулы егемендігі мәселесінде маңызды рөл атқарады. VI бап бойынша, екі тарап та Испанияның сол кезде басып алған Оңтүстік Американың шығыс және батыс жағалауларына жақын аралдарда жаңа бекіністер құрмауға міндеттелді. Алайда, екеуі де балық аулаумен байланысты мақсаттар үшін жағалаулар мен аралдарда уақытша құрылыстар салу және орнату құқығын сақтап қалды. Бірақ, VI баптың күші тек егер осы жағалауларда басқа мемлекеттің азаматтары бекініс құрмаған жағдайда ғана сақталады деп белгілейтін қосымша құпия бап болды. Бұл құпия бап конвенцияға енгізілгендей заңдық күшті болды. Нотка конвенциясының Фолкленд аралдарына қатысты қолданылуы күрделі және даулы мәселе болып табылады. Рио-де-ла-Платаның біріккен провинциялары конвенцияға қатысушы болған жоқ. Сондықтан, конвенцияда ол "басқа мемлекет" ретінде қарастырылады, ал Порт-Луистегі бекіністің басқа мемлекеттің азаматтарымен басып алуы VI бапты күштен шығарды және Ұлыбританияға бұрынғы егемендігін қайта орнатуға және жаңа бекіністер құруға мүмкіндік берді.
The first Nootka Convention plays a role in the disputed sovereignty of the Falkland Islands between the United Kingdom and Argentina. Article VI provided that neither party would form new establishments on any of the islands adjacent to the east and west coasts of South America then occupied by Spain. Both retained the right to land and erect temporary structures on the coasts and islands for fishery related purposes. However, there was an additional secret article that stipulated that Article VI shall remain in force only so long as no establishment shall have been formed by the subjects of any other power on the coasts in question. This secret article had the same force as if it were inserted in the convention. The Nootka Convention's applicability to the Falklands dispute is controversial and complicated. The United Provinces of the Río de la Plata was not a party to the convention. Therefore, it is defined in the convention as 'other power' and the occupation of the settlement (at Port Louis) by subjects of any other power negated Article VI and allowed Great Britain to re assert prior sovereignty and form new settlements.
Екінші Нотка конвенциясы
Екінші Нотка конвенциясы, Нотка талаптары конвенциясы ретінде белгілі, 1793 жылдың ақпанында қол қойылды және 1789 жылы Ноткада испандықтар басып алған кемелері үшін Джон Мирске өтемақы төленді.
The second Nootka Convention, known as the Nootka Claims Convention, was signed in February 1793 and awarded compensation to John Meares for the Spanish seizure of his ships at Nootka in 1789.
Үшінші Нотка конвенциясы
1794 жылғы 11 қаңтарда Нотканың өзара тасталуы туралы конвенция деп те аталатын үшінші Нотка конвенциясына қол қойылды. Ол Нотка шығанағын өзара тастап кетуді көздеді. Ұлыбритания мен Испания Нотка шығанағын порт ретінде пайдалануға және уақытша құрылыстар салуға құқылы болды, бірақ "ешқайсысы аталған портта тұрақты орналасқан жерін құрмайды және екіншісін есепке алмай, егемендік немесе аумақтық үстемдік құқығын талап етпейді. Олардың аталған монархтары өз азаматтарының Нотка портына еркін кіруін сақтау үшін бір-біріне көмектеседі, егер кез келген басқа ел онда егемендік немесе үстемдік орнатуға тырысса".
The third Nootka Convention, also known as the Convention for the Mutual Abandonment of Nootka, was signed on January 11, 1794. It called for the mutual abandonment of Nootka Sound. Britain and Spain were both free to use Nootka Sound as a port and erect temporary structures, but, "neither shall form any permanent establishment in the said port or claim any right of sovereignty or territorial dominion there to the exclusion of the other. And Their said Majesties will mutually aid each other to maintain for their subjects free access to the port of Nootka against any other nation which may attempt to establish there any sovereignty or dominion".
Шешілмеген шекаралар
Нотка дағдарысы бастапқыда егемендік мәселесі мен Жаңа Испанияның солтүстік шекараларына байланысты болғанымен, негізгі мәселелер шешілмей қалды. Екі тарап та шекараға қатысты ұстанымдар білдірді, Ұлыбритания оны Сан-Францискодан солтүстікке қарай белгілеуді, ал Испания Хуан-де-Фука бұғазында орнатуды қалады. Ванкувер Бодеганың Хуан-де-Фука бұғазы туралы ұсынысын қабылдамағаннан кейін шекара мәселесі тағы да қарастырылмады және белгісіз күйде қалды. Үшінші келісім тек Нотка шығанағы портының егемендігі мәселесін қарастырды.
Although the Nootka Crisis originally revolved around the issue of sovereignty and the northern limits of New Spain, the basic issues were left unresolved. Both sides took up positions regarding the border, with Britain desiring it set just north of San Francisco and Spain at the Strait of Juan de Fuca. After Vancouver rejected Bodega's proposal of the Strait of Juan de Fuca the border question was not again addressed and instead left unspecified. The third convention addressed the issue of sovereignty only for the port of Nootka Sound itself.
АҚШ талаптары
Жаңадан құрылған АҚШ-тың бұл аймақта бірінші Нутка конвенциясы кезінде ешқандай талабы болған жоқ. АҚШ-тың аймақтағы талаптары Роберт Грейдің Колумбия өзеніндегі экспедициясымен басталды. Олар Льюис пен Кларк экспедициясы және Тынық мұхитының тері компаниясының Форт Асторияны құруы арқылы нығайтылып, кеңейтілді. Испанияның Тынық мұхитының солтүстік-батысына жасаған талаптары 1819 жылы қол қойылған Адамс-Онис шарты арқылы АҚШ-қа өтті. АҚШ үкіметі Испаниядан егемендік құқығын алғанын мәлімдеді. Бұл позиция Орегон шекарасы дауы деп аталатын Ұлыбританиямен дауға әкелді. Бұл дау 1846 жылы Орегон шартына қол қойылғанға дейін шешілмеді, ол даулы аумақты бөліп, кейіннен Канада мен АҚШ арасындағы халықаралық шекараны белгіледі. Нутка конвенциялары теориялық тұрғыдан Тынық мұхитының солтүстік-батыс жағалауын солтүстік Калифорниядан Аляскаға дейін британдықтардың қоныстануына мүмкіндік берсе де, Наполеон соғыстарының басталуы осы бағыттағы барлық күш-жігерді тоқтатты (Ванкувер сол кезде ұсынғандай) және аймақтағы жоспарланған колониядан бас тартуға тура келді. Аймақтағы соңғы британдық қатысу болған Хадсон шығанағы компаниясы қоныстануға және өзінің экономикалық қызметінен басқа кез келген экономикалық белсенділікке қарсы болды, сондықтан 1858 жылғы Фрейзер каньоны алтын ашуына дейін қоныстану мен ресурстарды дамытуға ешқандай мүмкіндік болмады, ол Нутка конвенцияларынан қалған материктік британдық талаптарды Британдық Колумбия провинциясы ретінде бекітті.
The fledgling United States had no claim in this area at the time of the first Nootka Convention. US claims in the region began with Robert Gray's Columbia River expedition. They were strengthened and enlarged by the Lewis and Clark Expedition and the establishment of Fort Astoria by the Pacific Fur Company. The Spanish claims to the Pacific Northwest were acquired by the United States by the Adams Onís Treaty, signed in 1819. The United States government argued that it had acquired a right of exclusive sovereignty from Spain. This position led to a dispute with Britain known as the Oregon boundary dispute. This dispute was not resolved until the signing of the Oregon Treaty in 1846, which divided the disputed territory and established what later became the international boundary between Canada and the United States. Although the Nootka Conventions theoretically opened the Pacific Northwest coast from northern California to Alaska to British settlement, the advent of the Napoleonic Wars distracted any efforts towards this (as recommended by Vancouver at the time) and the proposed colony in the region was to be abandoned, The Hudson's Bay Company, the remaining British presence in the region, was averse to settlement and any economic activity other than its own, such that settlement and resource development did not take place to any degree until the Fraser Canyon Gold Rush of 1858, which formalized British claims on the mainland still residual from the Nootka Conventions into the Colony of British Columbia.